پرەزيدەنتتىڭ ەكولوگيا ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ جۇرگەنىن ونىڭ twitter اككاۋنتىن شولىپ شىققان ادام بىردەن بايقايدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى مارقاكولدەگى زاڭسىزدىقتاردى تىيۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا تاپسىرما بەرگەنىن 29 شىلدە كۇنى twitter-دە جازعان بولاتىن. ارادا جارتى ايدان استام ۋاقىت وتكەندە پوليتسەيلەر براكونەرلەردى قولعا ءتۇسىردى. وپەراتسيا كەزىندە براكونەرلەردەن 90 ليتر ۋىلدىرىق, مىڭنان استام مايقان بالىعى, 3 ملن 800 مىڭ تەڭگە قولما-قول اقشا, بالىق اۋلايتىن تورلار, بايلانىس قۇرالدارى مەن تاپانشا تاركىلەنگەن. پوليتسەيلەر مارقاكولدەن ءبىر توننادان استام مايقان بالىعى زاڭسىز اۋلانعانىن العا تارتتى. سونىمەن بىرگە ءىىم تاراتقان اقپاراتتا «بۇرىن توقتاتىلعان 4 قىلمىستىق ءىس ءوندىرىسى قايتا جاڭعىرتىلدى, وسى ىستەر بويىنشا 22 ملن تەڭگەدەن استام قارجىنى قۇرايتىن 4 توننا مايقان (ۋسكۋچ) بالىعى الىندى. قازىرگى ۋاقىتتا ءتيىستى ساراپتامالار تاعايىندالدى. سونىڭ نەگىزىندە تابيعي قورىقتىڭ قورشاعان ورتاسىنا كەلتىرىلگەن ەكولوگيالىق زالال انىقتالتىن بولادى. سونداي-اق ءىىم اتالعان ايماقتىڭ براكونەرلىكپەن بايلانىستى پروبلەمالىق ماسەلەلەرىن قاراستىرۋدا» دەلىنگەن. ارينە, قورشاعان ورتاعا زيان تيگىزىپ جۇرگەن قىلمىسكەرلەردىڭ ۇستالعانى ءبىزدى دە قۋانتادى. دەگەنمەن, رەسمي اقپاراتتاعى «بۇرىن توقتاتىلعان 4 قىلمىستىق ءىس وندىرىسپەن قايتا جاڭعىرتىلدى» دەگەن سويلەمنىڭ ويلاندىرعان جايى بار. ياعني, بۇل اقپاراتتىڭ استارىنا ۇڭىلسەك, مارقاكول ماڭايىندا براكونەرلەر بۇدان بۇرىن دا قولعا تۇسكەنى بايقالادى. بىراق قىلمىستىق ءىس توقتاتىلعان. تەك پرەزيدەنت ايرىقشا نازار اۋدارعان سوڭ عانا قۇقىق قورعاۋشىلار قايتا ىسكە كىرىسكەن سىڭايلى.
براكونەردىڭ يەسى بار...
ء«يتتىڭ يەسى بولسا, ءبورىنىڭ ءتاڭىرىسى بار» دەۋشى ەدىك, قازىر براكونەردىڭ سۇيەنەتىن يەسى بار ەكەنى ءجيى بايقالادى. ايتپەسە, مارقاكولدەگى زاڭسىزدىققا قاتىستى بۇرىن قوزعالعان 4 قىلمىستىق ءىس توقتاتىلماس ەدى. جىل باسىندا باس پروكۋراتۋرا جان-جانۋارلاردى قىرىپ-جويۋعا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن جانۋارلار الەمىن قورعاۋ ينسپەكتسياسى وكىلدەرىنىڭ دە قاتىسى بولاتىنىن مالىمدەگەن-ءدى. 2019 جىلدىڭ قاڭتارىندا اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا بالىق ينسپەكتسياسى مەن پوليتسيانىڭ «قامقورلىعىنىڭ» ارقاسىندا ەمىن-ەركىن قىلمىس جاساپ جۇرگەن توپ ۇستالعان. ودان بولەك بىلتىر 25 جەلتوقساندا قاراعاندى وبلىسىندا پوليتسيا كاپيتانىنىڭ قوراسىنان اتىلعان 12 كيىك تابىلدى. تابيعات قورعاۋشىلار الگى ازامات زاڭسىز اڭ اۋلاعان دەپ كۇدىكتەگەن-ءدى. ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلدە كيىك اۋلاۋعا رۇقسات جوق. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ تۋرا قازىرگىدەي قىزمەتتى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە اتقارىپ جۇرگەن كەزىندە براكونەرلىككە كەيدە تابيعات جانە قۇقىق قورعاۋ سالالارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە قاتىسى بولاتىنىن ايتقان. «2014-2018 جىلدارى قۇقىق قورعاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرى مەن ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنە قاراستى ينسپەكتورلاردىڭ قاتىسى بار 15 براكونەرلىك دەرەك تىركەلدى» دەگەن ەدى بىلتىر قىستا ۆيتسە-مينيستر. ماسەلەن, 2017 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا «وحوتزووپروم» ءوب» رمقك-نىڭ ىرعىز-تورعاي رەزەرۆاتىنىڭ ينسپەكتورى ۇستالعان. ونىڭ كولىگىنەن كيىكتىڭ 8 ءمۇيىزى, اڭشى مىلتىعى مەن وق-ءدارى تابىلعان. ال ءبىز ءسوز باسىندا ايتقان مارقاكولدەگى وپەراتسيا كەزىندە كولدىڭ اتى بەرىلگەن قورىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە براكونەرلىككە قاتىسى بار ەكەنى انىقتالىپتى. بۇل دەرەكتەردىڭ ءوزى تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورلارىنىڭ اراسىندا دا الا ءجىپتى اتتايتىندار كەزدەسەتىنىن كورسەتەدى. دەمەك, براكونەرلىك ءبىر جاقتى قارايتىن قىلمىس بولماي تۇر. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, براكونەرلەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوتتا سىبايلاستارى از ەمەس سياقتى. ويتكەنى كەيبىر وقيعالار وسىنداي تۇجىرىم جاساۋعا يتەرمەلەيدى. ءارى قالىڭ بۇقارا دا سونداي پىكىردە. ءتىپتى مۇنداي سىبايلاستىقتىڭ كەسىرىنەن كەيدە زاڭسىز اڭ اۋلاعاندار ەمەس, تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورلارى مەن قورىقشىلاردىڭ وزدەرى ءىستى بولاتىنى بار. مىسالى, 2017 جىلى تۇركىستان وبلىسى ارىس اۋداندىق سوتى تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورى رۋسلان زاگيروۆتى قىلمىستىق كودەكستىڭ 362-بابى بويىنشا سوتتاپ, ءۇش جىل بويى قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەۋگە تىيىم سالدى. سەبەبى ينسپەكتور قىزمەت بابىن اسىرا پايدالانعان-مىس. ءىس جۇزىندە تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورى سىرداريا وزەنىندە ەلەكتر توعىن پايدالانا وتىرىپ, بالىق اۋلاپ جۇرگەن ەكى ادامدى بايقاپ قالعان. ءسويتىپ ۇرلەمەلى قايىقپەن زاڭ بۇزۋشىلاردىڭ ىزىنە تۇسەدى, ولار ءوز قايىقتارىمەن مۇنىڭ قايىعىن بىرنەشە رەت سۇزگەن. ينسپەكتور براكونەرلەرگە ەسكەرتۋ ءۇشىن الدىمەن اسپانعا, سودان سوڭ سۋعا وق اتىپتى. ال زاڭ بۇزۋشىلار مۇنىڭ وزىنە قارسى وق اتقان. وقيعا شيەلەنىسىپ كەتكەندىكتەن, ينسپەكتور وزەننىڭ قارسى جاعالاۋىنا ءجۇزىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. كەيىن الگى ەكەۋ «ينسپەكتور ءبىزدى جارالادى» دەپ شاعىم جاساسا كەرەك, اۋرۋحاناعا دا بارعان. جارالانعانى تۋرالى قۇجاتتار دا الىپتى. ءسويتىپ سوڭىندا تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورى ايىپتى بولىپ شىعا كەلدى. ياعني, بۇل ىستە سوتتىڭ ادىلدىگىنە كۇمان تۋعان جايى بار.
جالپى, براكونەرلىككە قاتىستى سوت وتىرىستارى مەن ساراپتامالاردا ءتارتىپ بۇزۋشىلاردىڭ «يەلەرى» بار ەكەنى ءجيى بايقالادى. ماسەلەن, 2012 جىلدىڭ قازان ايىندا «وحوتزووپروم» مەكەمەسىنىڭ الماتى وبلىسىنداعى شارىن ۇلتتىق پاركى ينسپەكتورلارى قاراقۇيرىق اتىپ العان ەكى ازاماتتى ۇستاعان. بۇل وقيعاعا بايلانىستى الماتى وبلىسى ۇيعىر اۋدانى ىشكى ىستەر ءبولىمى ءىس قوزعادى. العاشقى ساراپتاما اڭشىلاردان تاركىلەنگەن ەتتىڭ قاراقۇيرىقتىكى ەكەنىن كورسەتكەن. بىراق اڭنىڭ قانىنا جاسالعان «ساراپتاما» بۇل جانۋاردى كادىمگى يت دەپ كورسەتكەن. ءسويتىپ جارتى جىلدان كەيىن ءىس جابىلدى. تاعى بىردە براكونەرلەردەن تاركىلەنگەن ارقاردىڭ ەتىن ساراپشىلار قويدىكى دەپ كورسەتكەن. ەندى بىردە ساراپتاما جاساۋشىلار كيىكتىڭ 38 ءمۇيىزىن, ياعني زاتتاي ايعاقتى «جوعالتىپ» الىپتى. قىسقاسى, براكونەرلىكپەن كۇرەس تىم كۇردەلى بولىپ تۇر. كەيدە تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورى اياعىن شالىس باسادى, پوليتسيا اڭ اۋلاۋعا شىعادى, سوت ءادىل بولمايدى, تاعى بىردە زاڭنىڭ وسالدىعى وپىق جەگىزەدى. ايتپاقشى, زاڭ دەمەكشى جۋىردا بىرقاتار زاڭدارعا تابيعات قورعاۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋى مۇمكىن. بالكىم, براكونەرلەرگە توسقاۋىل سول وزگەرىستەردەن سوڭ تەگەۋرىندى بولاتىن شىعار. ايتپەسە, ءبىز 500-دەن استام كيىكتىڭ 1021 ءمۇيىزىن «قاعىپ» العان براكونەر ءۇشىن نەبارى
1 جىل 6 اي تۇرمەدە وتىرۋ جازاسىن كەسكەن سوتتى دا ەستىگەنبىز. وقيعا 2015 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اباي اۋدانىندا بولىپ ەدى.
اڭ اتىپ, وسىمدىك ساتىپ كۇن كورمەك پە؟
كەيبىر دەرەكتەرگە قاراعاندا 2016-2018 جىلدارى سيرەك كەزدەسەتىن ءھام تۇقىمى قۇرىپ بارا جاتقان جانۋارلاردى اۋلاۋدان ەلىمىز 3,6 ملرد تەڭگە زيان شەگىپتى. براكونەرلەر بەكىرە, اقبوكەن, قاراقۇيرىق ءتارىزدى جانۋارلار مەن بالىقتاردى اۋلاۋعا قۇمار كەلەدى. ماسەلەن, 2018 جىلى براكونەرلەردەن 8 مىڭ كيلو بەكىرە تۇقىمداس بالىق تاركىلەنگەن. بىلتىر تاركىلەنگەن قارا ۋىلدىرىق كولەمى – 11,4 كيلو ەدى. بيىل «بەكىرە-2019» شاراسى كەزىندە 981 كيلو بەكىرە تۇقىمداس بالىق پەن 3,2 كيلو قارا ۋىلدىرىق تاركىلەندى. ال ۇستالماعان ۇرىلار قانشاما؟! ءبىز تەك بەكىرە تۇقىمداس بالىقتارعا قاتىستى دەرەكتى كەلتىردىك. براكونەرلەردىڭ قىزىل كىتاپقا ەنگەن وزگە جانۋارلار مەن وسىمدىكتەرگە دە قىرعيداي ءتيىپ جۇرگەنىن ەسكەرسەك, قورشاعان ورتا مەن مەملەكەت شەگىپ جاتقان زيان كولەمى ونداعان ەسە ارتىپ كەتەدى. ماسەلەن, بىلتىر ءبىر عانا باتىس قازاقستان وبلىسىندا براكونەرلەردەن كيىكتىڭ 616 دەنەسى مەن 955 ءمۇيىزى, 25 مىلتىق, 1025 وق, 18 پىشاق پەن
19 ارا تاركىلەنگەن. وعان 14 كولىك, 3 موتورلى قار شاڭعىسى مەن كۆادروتسيكلدى قوسىڭىز. تەك باتىس قازاقستان وبلىسىندا براكونەرلەر مەملەكەتكە 1,1 ملرد تەڭگەنىڭ شىعىنىن كەلتىرىپتى. باس پروكۋراتۋرانىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, 2017-2018 جىلدارى ەلىمىزدە براكونەرلەر شامامەن 3 مىڭداي كيىكتى اتىپ تاستاعان.
ادەتتە براكونەر دەگەندە كوبىنە زاڭسىز اڭ اۋلاۋشىلار ويعا ورالاتىنى بار. بىراق وسىمدىك دۇنيەسىنە دە زور زيان كەلتىرەتىندەر از ەمەس. بيىل شىعىس قازاقستان وبىلسى زايسان اۋدانى كەڭساي اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى كوكتومار دەگەن جەردە ساۋىردە 30 قاپ, شىلدەدە 42 قاپ «قىزعىلت سەمىزوت» وسىمدىگىن جيناعان ازاماتتار ۇستالدى. قىزىل كىتاپقا ەنگەن وسىمدىكتى شىلدەدە جيناعان 14 ادامنىڭ ەكەۋى – بالا. ساۋىردە الماتى وبلىسىنىڭ ۇيعىر اۋدانى «ادال» اڭشىلىق شارۋاشىلىعى اۋماعىندا ءبىر ازامات قىزىل كىتاپقا ەنگەن «شوعىرشىق سەكپىلگۇل» دەگەن وسىمدىك تامىرىنىڭ 2 كيلوسىن جيناپ العان. تىزە بەرسەك, مۇنداي دەرەك كوپ. ونىڭ ۇستىنە ءبىز وسىمدىكتەر مەن قانداي دا ءبىر جانۋارعا قاتىستى قاۋەسەت شىقسا, ونىڭ انىق-قانىعىن زەرتتەمەستەن ءشوپ تەرىپ, اڭ اۋلاپ كەتۋگە اۋەستەۋ جۇرتپىز. بالكىم الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ تىم جاقسى بولماۋى دا قوسىمشا ءھام وڭاي جولمەن تابىس تابۋعا يتەرمەلەيتىن شىعار. بىلتىر الەۋمەتتىك جەلىدە «جارقاناتتىڭ ۇياسى 50 مىڭ دوللار تۇرادى ەكەن» دەگەن قاۋەسەت تاراعان. سول كەزدە تۇستىكتەگى ءبىراز ايماق تۇرعىندارىنىڭ اراسىندا جارقاناتتىڭ ۇياسىن ىزدەپ ساي-سالانى كەزىپ كەتكەندەر دە بولىپ ەدى. ءىس جۇزىندە جارقاناتتىڭ قۇس ەمەس ەكەنىن, ونىڭ ۇيا سالمايتىنىن ەشكىم ەسكەرگەن جوق. ال بيىلعى قاڭتاردا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ءبىر تۇرعىنى ءبىر تۇندە 94 قوياندى اتىپ العانى انىقتالدى. سول سياقتى ميانىڭ تامىرىن جيناعاندار دا كەزدەسكەن. 2015 جىلى جامبىل وبلىسىنىڭ مويىنقۇم اۋدانىندا ادامدار 10 توننا ميا تامىرىن جيناعانى, ءسويتىپ مەملەكەتكە
6 ملن تەڭگە زيان كەلتىرگەنى انىقتالدى. ارينە, ميا قىزىل كىتاپقا ەنگەن جوق. الايدا, وسىمدىكتى تامىرىمەن قوپارۋ ونىڭ قۇرىپ كەتۋىنە اپارىپ سوعاتىنىن بىلسەك كەرەك ەدى. ميادان بولەك سەكسەۋىلدى دە وتاپ تاستايتىندار كەزدەسەدى. دەمەك, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءىسى وسىمدىك پەن جانۋاردىڭ قىزىل كىتاپقا كىرگەن, كىرمەگەنىنە قاتىستى بولماۋى ءتيىس. ال ارنايى قورعاۋعا الىنعان فلورا مەن فاۋناعا زيان كەلتىرۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تىپتەن كۇشەيگەنى ابزال. ونسىز براكونەرلىكتى جويۋ نەمەسە ازايتۋ مۇمكىن بولمايدى.
باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا بيىلعى التى ايدا قورشاعان ورتانى قورعاۋعا باعىتتالعان زاڭ تالاپتارىن بۇزىپ, قىلمىستىق ءىس رەتىندە باعالانعان 1092 وقيعا تىركەلگەن. سونىڭ ىشىندە 203 ءىس زاڭسىز اڭ مەن بالىق اۋلاعا, 576 ءىس زاڭسىز اعاش كەسۋ مەن وسىمدىك دۇنيەسىنە زيان كەلتىرۋگە قاتىستى قارالىپتى. بۇل وقيعالاردىڭ قىلمىستىق ءىس رەتىندە تىركەلگەنىن, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانداردىڭ وسى تىزىمگە ەنبەگەنىن ەسكەرسەك, قورشاعان ورتاعا قانشالىقتى نەمقۇرايلى قاراپ جۇرگەنىمىزدى باعامداۋ قيىن ەمەس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا بابالاردان جەتكەن وبال ۇعىمىن سانادان ءوشىرىپ بارا جاتىرمىز. ايتپەسە, «بۇرىنعىنىڭ اڭشىلارى اڭ-قۇستى قىناداي قىرمايتىن» دەۋشى ەدى ۇلكەندەر.
قورىقشىعا دا قول كوتەرەتىندەر بار
جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدە تابيعات قورعاۋشى ەكى ينسپەكتوردىڭ قاراقشىلار قولىنان مەرت بولعانى جۇرتتىڭ ەسىنەن كەتكەن جوق. قاڭتاردا قاراعاندى وبلىسىندا ەرلان نۇرعاليەۆ, شىلدەدە اقمولا جەرىندە قانىش نۇرتازينوۆ براكونەرلەر قولىنان قازا تاپتى. تاعى ەكى ازاماتىمىز جارالاندى. بۇل جاعداي براكونەرلەرمەن كۇرەستىڭ ءبىز بىلمەيتىن قىرلارى كوپ ەكەنىن كورسەتەدى. «وحوتزووپروم» ءوب» رمقك ينسپەكتورلارىنا قوقان-لوققى جاساۋ, سوققىعا جىعۋ دەرەكتەرى از تىركەلمەگەن. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ساكەن دىلداحمەت بيىلعى ساۋىردە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 10 براكونەردىڭ ەكى ينسپەكتورعا شابۋىل جاساعانىن جازدى. تاسساي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى 23 ساۋىردە تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورلارىنىڭ قايىقتارىن اۋدارىپ, وزدەرىن ساباپ تاستاۋعا ۇمتىلعان. ال ءبىز ءسوز باسىندا ينسپەكتور رۋسلان زاگيروۆتىڭ باسىنان وتكەن وقيعادا براكونەرلەردىڭ وعان مىلتىق اتقانىن ايتقان ەدىك. مۇنداي مىسالدار از ەمەس. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا براكونەرلەر 10 مارتە ينسپەكتورلاردى سوققىعا جىعىپ, ومىرلەرىنە قاۋىپ توندىرگەن وقيعا تىركەلدى. وسى وقيعالاردىڭ ەكەۋىندە عانا ۇستالعان براكونەر باس بوستاندىعىنان ايىرىلسا, ءبىر ادامعا شارتتى مەرزىم تاعايىندالدى. 5 دەرەك بويىنشا قىلمىستىق ءىس توقتاتىلىپ,
2 ءىس ءالى قارالىپ جاتىر. دەگەنمەن, ينسپەكتورلار مەن زاڭسىز اڭ مەن بالىق اۋلايتىندار اراسىنداعى قاقتىعىستار بۇل دەرەكتە كورسەتىلگەندەردەن دە مول بولۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايمىز. تەك سوڭعى كەزدەرى قورىقشىلارعا قارۋ كەزەنەتىندەر جيىلەپ كەتكەنگە ۇقسايدى. جەتى ايدىڭ ىشىندە اڭشى مىلتىعىنىڭ وعىنان قوس ازاماتىمىزدىڭ قازا بولعانى سونىڭ ايعاعى. ال تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورلارىنىڭ قارسى قارۋ قولدانۋىنا زاڭ رۇقسات بەرمەيدى. ءارى قىمبات كولىكپەن جۇرگەن براكونەرلەردى ەسكى «نيۆا» مىنگەن ينسپەكتورلاردىڭ قۋىپ جەتۋى دە مۇڭ. بۇدان بولەك زاڭنامالىق تۇرعىدا شەشىلەتىن وزگە دە ماسەلەلەر بار. بىراق ول باسقا تاقىرىپقا ارقاۋ بولاتىن دۇنيە.
P.S. ارينە, «براكونەر» دەگەن كىمدەر, ولار نەگە زاڭسىز اڭ مەن بالىق اۋلاپ, وسىمدىك داندەرى مەن تامىرلارىن جينايدى دەگەن ماسەلە تاعى بار. بەكىرە مەن مايقان بالىعىن, ولاردىڭ ۋىلدىرىعىن, شايان مەن وسىمدىك تامىرلارىن ساتۋعا ۇمتىلۋ پايدا كوزدەۋ مە, تىرشىلىكتىڭ قامى ما, وعان دا جاۋاپ بەرۋ قيىن. براكونەردىڭ ءبارى Land Cruiser-مەن ءجۇر مە, جوق الدە... قىسقاسى, تۇرپايى تۇردە اڭ اۋلاپ, سونى تىرشىلىك كوزىنە اينالدىرۋ وڭىرلەردە, اسىرەسە الىس اۋىلداردا الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ ءبىز ويلاعانداي ەمەس ەكەنىن اڭعارتاتىن سياقتى. ايتپەسە, ءبىزدىڭ جۇرت اڭ مەن قۇستىڭ, كوكتىڭ كيەسى بولاتىنىن ۇمىتىپ كەتەتىندەي تىم الاڭعاسار ەمەس ەدى.
