الەم • 27 تامىز, 2019

يتالياداعى ساياسي داعدارىس شەشىلمەي تۇر

870 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى دجۋزەپپە كونتە قىزمەتىنەن كەتتى. ەندى اپپەنين تۇبەگىنىڭ ساياسي تاعدىرى قالاي ءوربيتىنى تالايدى قىزىقتىرىپ وتىر. بۇعان دەيىن كوپتەگەن تەكەتىرەستى باسىنان وتكىزگەن يتاليانىڭ باعىتى جاڭا سايلاناتىن ۇكىمەت باسشىسىنا تىكەلەي بايلانىستى.

يتالياداعى ساياسي داعدارىس شەشىلمەي تۇر

كونتەنىڭ كۇتپەگەن شەشىم قابىل­داعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بىرنەشە اپتا بۇرىن وڭشىل «ليگا» پارتياسىنىڭ باسشىسى جانە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ماتتەو سالۆيني ۇكىمەتتىڭ كواليتسياسى جالعاسپايتىنىن مالىمدەپ, كون­تەگە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ تۋرالى ماسە­لە قويعان. الايدا  دجۋزەپپە مىرزا جىل­دامدىق تانىتىپ, قىزمەتىنەن كەتىپ ۇل­گەردى.

اپپەنين تۇبەگىندەگى ساياسي احۋالدىڭ قالاي وزگەرەتىنىن ازىرگە ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. ويتكەنى يتاليادا كەزەكتەن تىس سايلاۋدى بىردەن وتكىزۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان ءتارتىبى جوق. ياعني, وسىنداي جاعدايدا نەگىزگى شەشىمدى ەل پرەزيدەنتى سەردجو ماتتارەللا قابىلدايدى.

ەلدەگى ساياسي داعدارىس مىنادان تۋىنداپ وتىر. بىلتىر يتاليادا پارلامەنتتىك سايلاۋ وتكەنى بەلگىلى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «بەس جۇلدىزدى قوزعالىس» پارتياسى – 32,66 پايىز, دەموكراتيالىق پارتيا – 18,72 پايىز, «ليگا» پارتياسى – 17,37 پايىز, Forza Italia 14,01 پايىز داۋىس جيناعان ەدى. بىردە-ءبىر پارتيا 40 پايىزدىق مەجەنى باعىندىرماعاندىقتان, كواليتسيا قۇرۋعا تۋرا كەلگەن-ءدى.

وسىلايشا «بەس جۇلدىزدى قوزعالىس» پەن «ليگا» پارلامەنتتەگى كوپشىلىك ورىندى يەلەنگەن-تۇعىن. سايلاۋ قورىتىندىسىنىڭ بۇلاي اياقتالۋى ەۋروپانى الاڭداتقان-دى. ويتكەنى, «بەس جۇلدىزدى قوزعالىس» پوپۋليستىك پارتيا سانالادى. ماسەلەن, ونىڭ وكىلدەرى پارلامەنتتىك سايلاۋعا دەيىن ەۋروپالىق وداقتى سىناپ, يتاليانىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن قايتارۋ قاجەتتىگىن, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى, كوشى-قون ساياساتىن كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزىن ءجيى قوزعايتىن.

«بەس جۇلدىزدى قوزعالىستىڭ» ەلەكتوراتتار قولداۋىنا يە بولۋىنىڭ سىرى دا وسىندا. ماسەلەن, سوڭعى 5 جىلدا اپپەنين تۇبەگىنە افريكا مەن تاياۋ شىعىستان 600 مىڭعا جۋىق ميگرانت كەلگەن. ءارى ەلدەگى ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ كۇشەيمەۋى دە قوزعالىستىڭ تانىمالدىعىنا وڭ اسەر ەتتى.

الايدا پارتيا بيلىك تىزگىنىن قولىنا العان سوڭ, بەرگەن ۋادەسىن ورىنداۋعا اسىققان جوق. يتاليانىڭ ەۋرو ايماقتا بولۋى تۋرالى اڭگىمە بەرتىنگە دەيىن شەگەرىلىپ كەلدى. زاڭسىز يمميگرانتتار ماسەلەسى تولىققاندى شەشىلمەدى. سونداي-اق پارتيا وكىلدەرى بىرقاتار ۇلكەن جوباعا, اتاپ ايتار بولساق, فرانتسيا مەن يتاليا اراسىن جالعايتىن جەدەل تەمىر جول جەلىسىن سالۋعا, تەڭىز جاعالاۋلارىن بۇرعىلاۋ جۇمىستارىنا, ەلدىڭ سولتۇستىگىندەگى جاڭا اۆتوبان قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە قارسىلىق ءبىلدىردى.

ءوز كەزەگىندە «ليگانىڭ» باسشىسى ءارى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ماتتەو سالۆيني زاڭسىز ميگرانتتارمەن اياۋسىز كۇرەسىپ كەلەدى. ماسەلەن, يتاليا پورتتارى افريكادان كەلگەن زاڭسىز ميگرانتتاردى قابىلداۋدان مۇلدەم باس تارتىپ وتىر. بۇدان بولەك, «ليگا» ۇلتتىق بولمىستى ساقتاپ قالۋدى, حالىق سانىن ارتتىرۋدى ءجيى كوتەرەدى.

مۇنداي ۇستانىم قازىرگى يتاليا­لىقتاردىڭ كوزقاراسىنا ساي كەلىپ تۇرعانىن مىنادان بايقاۋعا بولادى. 2018 جىلعى سايلاۋدا «بەس جۇلدىزدى قوزعالىس» باسىم داۋىس يەلەنگەن ەدى. ال بيىلعى ەۋروپالىق پارلامەنتكە سايلاۋ كەزىندە «ليگا» وق بويى وزىپ شىعىپ, 34 پايىز داۋىس جينادى. بۇعان دەيىن م.ءسالۆينيدىڭ پارتياسى نەبارى 6 ورىن يەلەنىپ كەلگەن. ەندى «ليگا» 28 مۇشەسىن ەۋروپالىق پارلامەنتكە ۇسىنادى. ال «بەس جۇلدىزدى قوزعالىستىڭ» ورنى كەرىسىنشە 14-كە دەيىن قىسقاردى.

ەلەكتوراتتار پىكىرىنىڭ ءبىر جىلدا بۇلاي وزگەرۋى ءالى دە يتاليالىقتار ءۇشىن زاڭسىز كوشى-قون مەن ەلدىڭ ءال-اۋقاتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى. مۇنى م.سالۆيني جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. سوندىقتان د.كونتەگە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ, «بەس جۇلدىزدى قوزعالىسپەن» كواليتسيانى بۇزۋعا نيەتى بار ەكەنىن بايقاتتى.

الدا-جالدا ەل پرەزيدەنتى س.مات­تارەللا كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋگە شەشىم قابىلداسا, ءسالۆينيدىڭ كوكتەن سۇراعانى جەردەن تابىلماق. «ليگا» پارتياسىنىڭ قازىرگى تاڭدا حالىقتىڭ قىزۋ قولداۋىنا يە ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. ەندەشە, كەزەكتەن تىس سايلاۋدا م.ءسالۆينيدىڭ پارتياسى باسىمدىققا يە بولادى دەپ ايتساق قاتەلەسپەيمىز. ال بۇل – پرەمەر-ءمينيستردىڭ كرەسلوسىنا اپاراتىن تۋرا جول.

ساراپشىلار م.ءسالۆينيدىڭ ۇكىمەت تىزگىنىن ۇستاۋىنان قاۋىپتەنەدى. Politico سايتىنىڭ پايىمداۋىنشا, ماتتەو مىرزا پرەمەر اتانعان جاعدايدا, يتاليا باتىس ەۋروپاداعى وڭشىلدار باسقاراتىن العاشقى ەل اتانادى. سونداي-اق بيلىكتەگىلەر رەسەيشىل كوزقاراس ۇستانىپ, ەۋروپالىق وداقتان شىعۋ ماسەلەسىن, ەۋرودان باس تارتۋدى ۇسىنىپ قالۋى دا مۇمكىن.

ءوز كەزەگىندە دەموكراتيالىق پارتيانىڭ باسشىسى نيكولا دزينگارەتتي «بەس جۇلدىزدى قوزعالىسپەن» كەلىسىم جاساۋعا ءازىر ەكەنىن مالىمدەدى. بۇل ءۇشىن نيكولا مىرزا بەس شارت ۇسىنىپ وتىر – ەۋروپالىق وداقپەن وڭ كەلىسىم, پارلامەنتتە تسەنتريستىك كوزقاراس ۇستانۋ, ەكولوگيالىق تۇراقتىلىققا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق دامۋ, ميگراتسياعا قاتىستى كوزقاراستى جانە ەكونوميكالىق ساياساتتى وزگەرتۋ.

قالاي دەگەنمەن, ەندىگى ماسەلە – «بەس جۇلدىزدى قوزعالىسقا» تىرەلىپ تۇر. بۇل پارتيانىڭ باسشىسى دي مايو قازىرگى قىزمەتى – پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارلىعىنان كەتەتىنى ايدان انىق. الدا-جالدا كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتسە, جەڭىسكە «ليگانىڭ» جەتەتىنىن بولجاۋ وڭاي. ەندەشە ءدال قازىر يتاليا ءۇشىن عانا ەمەس, «بەس جۇلدىزدى قوزعالىسقا» دا تاعدىرشەشتى كەزەڭ بولىپ تۇر.

 

سوڭعى جاڭالىقتار