بۇعان دەيىن قوستاناي قالاسىنىڭ № 2 سوتى جولاۋشىنى زورلاعاندىعى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان ج.ۋمبەتاليەۆ پەن ق.قۇرمانيازدىڭ ارقايسىسىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 120-بابىنىڭ 1-ءبولىمى بويىنشا 2 جىل 6 اي مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرعان بولاتىن. تيىسىنشە, بۇل ۇكىمگە قاناعاتتانباعان قوستاناي كولىك پروكۋراتۋراسى مەن جابىرلەنۋشىلەر, سوتتالعان ق.قۇرمانياز بەن سوتتالعانداردىڭ ادۆوكاتتارى اپەللياتسيالىق شىعىم تۇسىرگەن. ءسويتىپ وبلىستىق سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسى قىلمىستىق ءىستى قاراي كەلە, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق زاڭنامانىڭ بۇزىلعانىنا كوز جەتكىزگەن. وعان قوسا, سوت القاسى تاسىمالداۋشى كومپانيا مەن پروكۋراتۋراعا جەكە-جەكە سوت قاۋلىلارىن شىعاردى.
ونىڭ بىرىنشىسىندە: «ەلىمىزدەگى باسقا دا مەكەمەلەر سياقتى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ءوز ميسسياسى بار. ءبىرىنشى – تاسىمالداۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. ەكىنشى – جولاۋشىلارعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ. الايدا, كومپانيا قىزمەتىنە قاتىستى قوعام تاراپىنان سىني پىكىرلەر ءجيى ايتىلۋدا. وعان سەبەپ – كومپانيا باسشىلىعىنىڭ سالعىرتتىعى, جولسەرىكتەردىڭ ءوز ىستەرىنە جاۋاپسىزدىعى. جاقىندا «تۇلپار-تالگو» جولسەرىكتەرىنىڭ قىلمىستىق ارەكەتى جۇرتشىلىقتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىردى. وسى ىستەگى ايىپتاۋ اكتىسىنە سۇيەنسەك, ولار جۇمىس ۋاقىتىندا مەيرامحانا-ۆاگوندا بولعان. №6 ۆاگوننىڭ جولسەرىگى ج.ۋمبەتاليەۆ قوعامعا قاۋىپتى ارەكەت جاساۋ ماقساتىندا جابىرلەنۋشىنىڭ قاسىنداعى جولاۋشىنى باسقا كۋپەگە نەگىزسىز اۋىستىرعان. كەيىن سوندا قالعان ايەلدى زورلاعان. بۇل سوراقىلىق ازداي, ج.ۋمبەتاليەۆتەن سوڭ, № 19 ۆاگوننىڭ جولسەرىگى ق.قۇرمانياز ول ايەلگە سونداي زورلىق كورسەتكەن», دەپ جازىلعان.
سونىمەن قاتار قوعام نازارىن اۋدارعان بۇل وقيعا «قازاقستان تەمىر جولى» باسشىلىعىنىڭ جۇمىسىنداعى بىرقاتار كەمشىلىكتىڭ بەتىن اشىپ بەرگەندىگى كورسەتىلگەن.
«بىرىنشىدەن, كومپانيا باسشىلىعى جولسەرىكتەردىڭ جۇمىسىنا, مىنەز-قۇلقىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراماعان. ەكىنشىدەن, فورماليزمگە بوي الدىرىپ, ج.ۇمبەتاليەۆ پەن ق.قۇرمانيازعا بىردەي, ءبىر مازمۇندا وڭ مىنەزدەمە بەرگەن. مىنەزدەمەدە ولاردى كومپانيا باسشىلارى ابدەن ماقتاعان. ولاردىڭ باستاماشىل ەكەنى, جۇمىستارىن جاۋاپتى, ساپالى ءارى ۇقىپتى ورىندايتىنى ايتىلعان. «ىسكەرلىك قاسيەتتەرى, بەلسەندىلىكتەرى, كاسىبي جانە مانساپتىق وسۋگە ۇمتىلىستارى, ارىپتەستەرىمەن, باسشىلىقپەن جاقسى قارىم-قاتىناسى» اتاپ كورسەتىلگەن. ەكەۋى دە «سىيلى, ارىپتەستەرىنىڭ اقىل-كەڭەستەرى مەن ۇسىنىستارىنا دەن قويادى, ەڭبەك ءتارتىبىن ساقتايدى» دەپ جاعىمدى سيپاتتالعان. مۇنداي وڭ مىنەزدەمەلەر جازانى جەڭىلدەتەتىن ءمان-جايلار بولىپ سانالادى. سوندىقتان سوت قك-ءنىڭ 55-بابى, 2-بولىگىن قولدانۋعا ءماجبۇر بولدى. وسىلايشا سوت 5 جىلدىڭ ورنىنا 2,5 جىل مەرزىم بەلگىلەدى. سوت القاسى وسىنداي قىلمىستارعا جول بەرمەس ءۇشىن كومپانيا باسشىلىعى ەڭبەك ءتارتىبى مەن تاربيە ماسەلەسىنە تەرەڭ ءمان بەرۋى قاجەت دەپ سانايدى» دەلىنگەن قاۋلىدا.
سوندىقتان دا سوت القاسى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى جولاۋشىلارعا قاۋىپسىز جانە ساپالى قىزمەت كورسەتۋدە قىزمەتكەرلەرى اراسىندا پروفيلاكتيكالىق-تاربيە جۇمىسىن جۇرگىزۋگە نازار اۋدارسىن دەپ ەسەپتەيدى.
ال پروكۋراتۋراعا باعىتتالعان ەكىنشى جەكە قاۋلىدا: «وسى قىلمىستىق ءىس بويىنشا سوت ۇكىمى قوعامدا الاڭداۋشىلىق پەن كەلىسپەۋشىلىك تۋدىردى. مۇنداي قىلمىس ءۇشىن قوعام قاتاڭ جازانى تالاپ ەتۋدە. بىراق قىلمىستىق كودەكستى وزگەرتپەي, بۇل پروبلەمانى شەشۋ مۇمكىن ەمەس. قىلمىستىق كودەكستىڭ 120, 121, 122, 123-باپتارىنا سايكەس مۇنداي قىلمىستار ورتا دارەجەلى دەپ سانالادى.
بۇل دەگەنىمىز: بىرىنشىدەن, سوت تاعايىندايتىن ەڭ قاتاڭ جازا 5 جىل دەگەن ءسوز. ودان سوت اسپاۋى ءتيىس. بىراق قك-تە 55-باپ بار. ول بويىنشا ەگەر ىستە اۋىرلاتاتىن ءمان-جاي بولماي, تەك جەڭىلدەتەتىن جاعداي بولسا, وندا تاعايىندالاتىن جازا ودان دا از, 2,5 جىلدان اسپاۋى كەرەك; ەكىنشىدەن, جابىرلەنۋشىدەن كەلىسىم الىپ جاتسا, 68-باپقا سايكەس, قىلمىسكەر جازادان مۇلدەم قۇتىلىپ كەتۋى مۇمكىن; ۇشىنشىدەن, قك-ءتىڭ 72-بابىنا سايكەس قىلمىسكەر جازانىڭ ۇشتەن ءبىرىن وتەسە, بوستاندىققا مەرزىمىنەن بۇرىن شىعا الادى; تورتىنشىدەن, ەگەر قىلمىسكەر جازانىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن وتەسە, وندا سوت قالعان مەرزىمدى ايىپپۇلعا نەمەسە باسقا جەڭىل جازاعا اۋىستىرۋعا قۇقىلى; بەسىنشىدەن, قك-ءتىڭ 55-بابىنا سايكەس, ەگەر قىلمىسكەر م ۇلىكتىك شىعىندى, مورالدىق زياندى وتەسە, وندا سوت وعان باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداي المايدى.
وعان قوسا, مۇنداي قىلمىسكەرلەر جازانى ورتا دارەجەلى كولونيادا وتەۋى ءتيىس. ودان قاتاڭ رەجىمدى بەلگىلەۋگە قىلمىستىق كودەكس سۋديالارعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. جازانىڭ جەڭىل بولۋى قوعامنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋدا. ازاماتتار سوتتاردىڭ وسىنداي ۇكىمدەرىنە قارسىلىق تانىتۋدا. سۋديالار زاڭنان اسا الماعاندىقتان, قىلمىسكەرلەرگە قاتاڭ جازا بەرە المايدى. ەگەر سۋديا قوعامنىڭ كوڭىلىنە قاراپ, زاڭعا قايشى جازا قولدانسا, وندا جوعارى تۇرعان سوت ساتىسى ونى مىندەتتى تۇردە بۇزۋعا ءتيىس» دەلىنگەن.
سوندىقتان دا مۇنداي قىلمىستاردى اۋىر دارەجەلى ساناتقا اۋىستىرۋ ءۇشىن قىلمىستىق كودەكسكە تومەندەگى وزگەرىستەر ۇسىنىلعان:
1) قر قك-ءنىڭ 120, 121, 122-باپتارىنىڭ ءبىرىنشى بولىگى بويىنشا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن 5 جىلدان 7 جىلعا دەيىن قاتاڭداتۋ; 2) قر قك-ءنىڭ 55-بابىن جىنىستىق قىلمىستار جاساعان سوتتالۋشىلار قولدانۋعا تىيىم سالۋ. سوندا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن بەرگەندە سۋديالار «جارتىسىنان اسپاۋ» دەگەن شەكتەۋ مىندەتىنەن بوساتىلادى; 3) قر قك-ءنىڭ 91, 93-باپتارىنا جىنىستىق قىلمىس جاساعاندارعا ءماجبۇرلى حيميالىق كاستراتسيا جاساۋ جازاسىن تاعايىنداۋدى ەنگىزۋ; 4) قر قك-ءنىڭ 123-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىن «جابىرلەنۋشىنىڭ قىزمەتتىك تاۋەلدىلىگىن پايدالانىپ» دەگەن قوسىمشا سارالاۋ بەلگىسىمەن تولىقتىرۋ ارقىلى قاتاڭداتۋ.
سۋديانىڭ پايىمداۋىنشا, ەگەر مۇنداي قىلمىستار ورتا دارەجەدەن اۋىر دارەجەگە اۋىستىرىلسا, وندا قىلمىس جاساعان ادامدار قىلمىستىق كودەكستە قارالعان ءبىراز جەڭىلدىكتەن ايىرىلادى. وسى ارقىلى سوت ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن ءتيىمدى قورعاي الادى. سوندىقتان دا سوت القاسى باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قىلمىستىق كودەكستەردى قولدانۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبى وسى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋى قاجەت دەپ سانايدى.
ەندى بۇل جەكە قاۋلىلار بويىنشا اتاپ كورسەتىلگەن مەكەمەلەر جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنا شاعىم جانە نارازىلىق بىلدىرە الادى, بىراق قاۋلىنىڭ ناتيجەلەرى مەن قابىلدانعان شارالار تۋرالى قوستاناي وبلىستىق سوتىنا ءبىر اي مەرزىمدە حابارلاۋعا مىندەتتى.
