سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى الپاۋىت كومپانيالار ەكولوگيانى قورعاۋ مەن ساقتاۋ جۇمىستارىنا بارىنشا قولداۋ بىلدىرۋدە. بيىل قورعالجىن قورىعىنىڭ ينسپەكتورلارىنا 2 موتوتسيكل, 3 ورتكە قارسى موتوپومپا جيىنتىعى مەن ءورت سوندىرۋگە قاجەتتى رەزەرۆۋار, فوتووبەكتيۆ پەن شتاتيۆ جانە فوتوقاقپان سىيلىققا بەرىپتى. كوپ وتپەي قورعالجىن قورىعىنىڭ كىرەبەرىسىنە ۇلكەن ستەللا تۇرعىزىلىپ وتىر. ۇزىندىعى 10 مەتردەي بولاتىن ستەللانىڭ ەكى قاناتىنا قورىقتىڭ اتاۋى جازىلىپ, توسبەلگىسى سالىنعان. ءدال ورتاسىندا قالىقتاپ بارا جاتقان قوس قوقيقاز بەينەلەنگەن.
– بۇگىندە ءتۇرلى كومپانيالار قورشاعان ورتاعا دەگەن جاناشىرلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. بۇل – قازاقستاننىڭ بيولوگيالىق الۋان تۇرلىلىگىن ساقتاۋعا جانە قورعاۋعا اتسالىسۋ دەگەن ءسوز. قورىقتىڭ باستى سيمۆولى – قوقيقاز بەينەلەنگەن ستەللانىڭ اشىلۋى جوعارىداعى سوزدەرىمىزدىڭ دالەلى دەۋگە دە بولادى. وسى قۋانىشىمىزدى بولىسۋگە كەلگەن بارشاڭىزعا العىس ايتامىن, – دەدى «قازاقستاننىڭ بيولوگيالىق الۋان تۇرلىلىگىن ساقتاۋ قورى» ديرەكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى اسىلحان اسىلبەكوۆ.
مۇندا كەلەتىن تۋريستەر قوقيقازداردى كورگەنشە اسىعادى. قورعالجىنعا قوقيقازدار مامىر ايىندا كەلىپ بالاپاندايدى ەكەن. بۇل جاقتان كۇن سالقىنداي باستاعاندا ءبىر-اق كەتەدى. ال ولاردىڭ ءدال قورعالجىنعا كەلۋىنىڭ سەبەبى, ارتەميا سالينا دەپ اتالاتىن قۇرتتىڭ بولۋىندا جاتسا كەرەك. بۇل قۇرت قوقيقازداردىڭ سۇيىكتى قورەگى. ارتەميا قۇرتى تۇزدى كولدە بولادى. ال تەڭىز كولىنىڭ اششىلىعى الەمدىك مۇحيتتاردىڭ تۇزدىلىعىنان الدەقايدا ارتىق. سوندىقتان دا ولار ءار كوكتەمدە وسى ايماقتى توڭىرەكتەيدى. قوقيقازداردىڭ سىرى جايىندا قورىق قىزمەتكەرلەرى ايتىپ بەرۋدەن ەش جالىققان ەمەس.
– قوقيقازداردىڭ قورەگى ارتەميا سالينا قۇرتىنىڭ بويىندا فەرمەنت بار. سول فەرمەنتتەر ارقىلى قۇستىڭ قاۋىرسىندارى قىزىل تۇسكە بويالادى. ءبىزدىڭ كولدەردە ارتەميا سالينا نەعۇرلىم كوپ بولسا, قوقيقازداردىڭ دا قاراسى مول بولادى, – دەيدى قورعالجىن مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىنىڭ ءبولىم باسشىسى بەرىك ىرىسباەۆ.
ۇيىمداستىرۋشىلار كەلگەن قوناقتاردى قورعالجىن قورىعىنىڭ قىزىقتارىمەن تانىستىردى. ءبىز ءجۇرىپ وتكەن جول جيەگىنەن الدەقايدا شالعاي جاتقان كولدىڭ بەتى تولعان قىزىل قاناتتى قۇستار. اراقاشىقتىق الىس بولعان سوڭ ارنايى قۇرالداردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلدى. ال جاقىن بارىپ كورۋ ءۇشىن جولدىڭ جايى قولايسىز. ونىڭ ۇستىنە تىم جاقىنداۋ ارقىلى قوقيقازداردى ۇركىتىپ الۋىمىز ابدەن مۇمكىن ەدى. سوندىقتان توقتاعان جەرىمىزدەن ءدۇربى سالىپ تابيعات سۇلۋلىعىن تاماشالادىق. مۇندا باسقا جەردە كەزىكپەيتىن تىلسىم ءبىر ەرەكشەلىك بار. ايتپەسە ورمانى مەن تاۋى جوق مەكەن وسىنداي عاجايىپقا قايدان عانا يەلىك ەتە قويدى دەپ تاڭداناسىز. وزەن-كولى كوپ قورعالجىن تابيعاتىمەن عانا ەمەس, تاريحىمەن دە كىسىنى تارتىپ تۇرادى. نۇرا وزەنىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان بىتىعاي كەسەنەسى, سۇلتانكەلدى كولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان د.قوناەۆتىڭ دەمالىس ءۇيى جانە تاعى دا باسقا تاريحي ورىندار جەتەرلىك.
ءسوز سوڭىندا ايتا كەتكەن ءجون, قورعالجىن قورىعىنا قامقورلىق تانىتۋدا ەۋرازيالىق توپتىڭ (ERG) بەرىپ جاتقان كومەگى وراسان. مۇنداي ولكەگە قانداي قولداۋ تانىتساق تا ازدىق ەتپەيدى.
