ايماقتار • 14 تامىز، 2019

قورعالجىنداعى قوقيقازدار

303 رەت كورسەتىلدى

جاقىندا قورعالجىن مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىنىڭ كىرەبەرىسىنە ارنايى ستەللا تۇرعىزىلدى. ايشىقتى بەلگىنىڭ اشىلۋىنا قاتىسىپ، قورعالجىن قىزىقتارىن كورىپ قايتقانداردىڭ ىشىندە ءبىز دە بولعان ەدىك.

سوڭعى جىلدارى ەلىمىز­دەگى الپاۋىت كومپانيالار ەكولوگيانى قورعاۋ مەن ساقتاۋ جۇمىستارىنا بارىنشا قولداۋ بىلدىرۋدە. بيىل قورعالجىن قورىعىنىڭ ينسپەكتورلارىنا 2 موتوتسيكل، 3 ورتكە قارسى موتوپومپا جيىنتىعى مەن ءورت سوندىرۋگە قاجەتتى رەزەرۆۋار، فوتووبەكتيۆ پەن شتاتيۆ جانە فوتوقاقپان سىيلىققا بەرىپتى. كوپ وتپەي قورعالجىن قورىعىنىڭ كىرەبەرىسىنە ۇلكەن ستەللا تۇرعىزىلىپ وتىر. ۇزىن­دىعى 10 مەتردەي بولاتىن ستەللانىڭ ەكى قاناتىنا قو­رىق­تىڭ اتاۋى جازىلىپ، توس­بەل­گىسى سالىنعان. ءدال ورتاسىندا قالىقتاپ بارا جاتقان قوس قوقيقاز بەينەلەنگەن.

– بۇگىندە ءتۇرلى كومپانيا­لار قورشاعان ورتاعا دەگەن جاناشىرلىقتىڭ ۇلگىسىن كور­سەتىپ وتىر. بۇل – قازاق­ستان­نىڭ بيولوگيالىق الۋان تۇرلى­لىگىن ساقتاۋعا جانە قورعاۋعا اتسالىسۋ دەگەن ءسوز. قورىق­تىڭ باس­­تى سيمۆولى – قوقيقاز بەي­نە­­لەنگەن ستەللانىڭ اشىلۋى جو­عا­رىداعى سوزدەرىمىز­دىڭ دالەلى دەۋگە دە بولادى. وسى قۋا­نى­شىمىزدى بولى­سۋ­گە كەلگەن بارشاڭىز­عا ال­عىس اي­تامىن، – دەدى «قازاق­ستاننىڭ بيولوگيالىق الۋان تۇرلىلىگىن ساقتاۋ قورى» ديرەكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى اسىلحان اسىلبەكوۆ.

مۇندا كەلەتىن تۋريستەر قوقي­قاز­داردى كورگەنشە اسى­عا­دى. قورعالجىنعا قوقي­قاز­­دار مامىر ايىندا كەلىپ بالاپاندايدى ەكەن. بۇل جاقتان كۇن سالقىنداي باستاعاندا ءبىر-اق كەتەدى. ال ولاردىڭ ءدال قور­عال­جىنعا كەلۋىنىڭ سەبەبى، ارتەميا سالينا دەپ اتالاتىن قۇرت­تىڭ بولۋىندا جاتسا كەرەك. بۇل قۇرت قوقيقازداردىڭ سۇيىكت­ى قورەگى. ارتەميا قۇرتى تۇز­دى كولدە بولادى. ال تەڭىز كولى­­نىڭ اششىلىعى الەمدىك مۇ­حيت­تار­دىڭ تۇزدىلىعىنان الدە­قايدا ارتىق. سوندىقتان دا ولار ءار كوك­تەمدە وسى ايماق­تى توڭى­رەك­تەيدى. قوقيقاز­داردىڭ سىرى جا­يىن­دا قورىق قىزمەتكەرلەرى ايتىپ بەرۋدەن ەش جالىققان ەمەس.

كورگالجىن

– قوقيقازداردىڭ قورەگى ارتەميا سالينا قۇرتىنىڭ بو­يىن­دا فەرمەنت بار. سول فەر­­مەنت­ت­ەر ارقىلى قۇستىڭ قاۋىر­­سىن­دارى قىزىل تۇسكە بويا­­­لا­دى. ءبىزدىڭ كولدەردە ار­تە­­ميا سا­لينا نەعۇرلىم كوپ بول­سا، قو­­قي­­قازداردىڭ دا قارا­­سى مول بولا­دى، – دەيدى قور­عال­­جىن مەم­لە­كەتتىك تابيعي قو­رى­­عى­­نىڭ ءبولىم باسشىسى بەرىك ىرىسباەۆ.

ۇيىمداستىرۋشىلار كەلگەن قوناقتاردى قورعالجىن قورى­عىنىڭ قىزىقتارىمەن تانىس­تىردى. ءبىز ءجۇرىپ وتكەن جول جيەگىنەن الدەقايدا شالعاي جاتقان كولدىڭ بەتى تولعان قىزىل قاناتتى قۇس­تار. اراقا­شىقتىق الىس بول­عان سوڭ ارنايى قۇرالدار­دىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلدى. ال جاقىن بارىپ كورۋ ءۇشىن جولدىڭ جايى قولايسىز. ونىڭ ۇستىنە تىم جاقىنداۋ ارقىلى قوقي­قاز­داردى ۇركىتىپ الۋىمىز ابدەن مۇمكىن ەدى. سوندىقتان توق­تاعان جەرىمىزدەن ءدۇربى سالىپ تابيعات سۇلۋلىعىن تاما­شالادىق. مۇندا باسقا جەردە كەزىكپەيتىن تىلسىم ءبىر ەرەك­شەلىك بار. ايتپەسە ورمانى مەن تاۋى جوق مەكەن وسىنداي عاجايىپقا قايدان عانا يەلىك ەتە قويدى دەپ تاڭداناسىز. وزەن-كولى كوپ قورعالجىن تا­بي­عاتىمەن عانا ەمەس، تاريحىمەن دە كىسىنى تارتىپ تۇرادى. نۇرا وزەنى­نىڭ جاعاسىندا ورنا­لاس­قان بىتىعاي كەسەنەسى، سۇلتان­كەلدى كولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان د.قوناەۆتىڭ دەمالىس ءۇيى جانە تاعى دا باسقا تاريحي ورىندار جەتەرلىك.

ءسوز سوڭىندا ايتا كەتكەن ءجون، قورعالجىن قورىعىنا قام­قور­لىق تانىتۋدا ەۋرا­زيا­لىق توپتىڭ (ERG) بەرىپ جاتقان كومەگى وراسان. مۇنداي ولكەگە قانداي قولداۋ تانىتساق تا ازدىق ەتپەيدى.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مۇناي باعاسى تومەندەدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 13:23

دوستىق بەسىگى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

ەل كۋبوگى ءۇشىن تالاسادى

فۋتبول • بۇگىن، 08:40

شيرەك فينالدا ۇتىلدى

تەننيس • بۇگىن، 08:39

دايارلىقتارىن پىسىقتادى

حوككەي • بۇگىن، 08:37

ازىرگە بەسىنشى ورىندامىز

سپورت • بۇگىن، 08:30

ون جىلعا سوتتالدى

قوعام • بۇگىن، 08:25

ۇقساس جاڭالىقتار