بيىل اقپان ايىندا عانا تاعايىندالعان اكىم بولات فايزۋللين دە قىزمەتىنەن كەتىپتى. ودان بۇرىنعى اكىمدەر جەڭىس ابىكەن, داۋلەت تايگۋليندەر دە ءوز مىندەتتەرىن دۇرىس اتقارا الماي, تايگۋلين ءىستى بولىپ ءبىر جىلعا جەتپەي كەنتتەن كەتكەن-ءدى.
اكىمدەر تۇراقتامايتىن اۋىلدىڭ جاعدايى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. تۇرعىنداردىڭ تالاپ-وتىنىشتەرىنە وراي «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ-2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى» اياسىندا 2016 جىلى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. بۇل ماقساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2 ملرد تەڭگە بولىنگەن-ءدى. وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قۇبىر قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى.
ءسويتىپ, 10 مىڭنان اسا حالىق تۇراتىن كەنتتەگى 2368 ءۇيدىڭ جارتىسى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىنە قوسىلادى. ياعني, 52 كوشەگە اۋلاىشىلىك سۋ قۇبىرى جۇرگىزىلىپ, 1880 تۇرعىن ۇيگە سۋ جەلىلەرى تارتىلعان.
ال «ەكوسەرۆيس» جشس-1 تۇرعىندارعا ءاربىر مەتر قۇبىر تارتىپ بەرگەندەرى ءۇشىن جۇمىستارىن 2500 تەڭگەگە باعالايدى. ءار كوشەدەگى قۇدىق پەن ءۇيدىڭ ارا قاشىقتىعىنا بايلانىستى ءۇي باسىنا 50 مىڭنان 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تولەيدى. سۋ تارتۋ جۇمىستارىمەن 3 بريگادا اينالىسادى.
قۇرىلىسقا جاۋاپتى مەردىگەر كومپانيا – «اي-سۋ مەليوراتسيا» جشس ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, قۇبىردىڭ جالپى ۇزىندىعى 60 شاقىرىمنان اسادى. جوبا بويىنشا, 3 مەتر تەرەڭدىككە ديامەترى 225, 200 مم بولاتىن قۇبىرلار توسەلىپتى. قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالدار قاراعاندى وبلىسىنان جەتكىزىلگەن. كەنت سىرتىندا سۋدى تازالايتىن 5 تازالاۋ كەشەنى ورنالاسقان.
بىراق تۇرعىندار قازىر اۋىز سۋدى بەلگىلەنگەن كەستە بويىنشا عانا الۋدا. ويتكەنى سۋدىڭ قىسىمى وتە تومەن. ءبىر شەلەك سۋ الۋ ءۇشىن ساعاتتاپ كۇتەدى.
– بۇعان سەبەپ, تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن كەزدە سۋ كولەمى تۇتىنۋشىلارعا جەتپەۋدە. سوندىقتان «كوممۋن-سەرۆيس» كاسىپورنى سۋ بەرۋ كەستەسىن بەكىتتى, – دەيدى كەنت اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءاليا يبراەۆا.
– جىلدار بويى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىن كۇتىپ ەدىك. قۇبىردى ۇيگە دەيىن تارتىپ الدىق. بىراق سۋ جوق. كەنتىمىزدىڭ سۋ قۇبىرىنا ايناكول اۋىلىن دا قوسقان كورىنەدى. ەندى حالىق قايتىپ سۋسىز كۇن كورەدى؟ – دەيدى كەنتتىڭ قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى جانار بولاتقىزى.
ەكىنشىدەن, تۇرعىندار ءۇشىن سۋدىڭ ءتاريفى دە بەكىتىلمەگەن, كەيبىر تۇرعىندار باۋ-باقشالارىن دا سۋارۋعا كىرىسىپتى.
– ارينە, ەگەر تاريف بەكىتىلسە, ءبىز دە قالاداعىداي سۋدى تۇتىنعانىمىز ءۇشىن اقشاسىن تولەيمىز, ءارى ۇنەمدى بولار ەدى, – دەيدى جانار بولاتقىزى.
تۇرعىندار دۇرىس تازالانباي كەلەتىن اۋىز سۋدى كۇندەلىكتى اسقا پايدالانا المايتىندىقتان باقشاعا جىبەرەتىندەرىن ايتادى. ولار بۇعان دەيىن اۋىز سۋدى 6 بلوك-مودۋل كەشەنىنەن الىپ پايدالانىپ كەلگەن. قۇرىلعىلاردىڭ بەسەۋى مەملەكەتتىك, بىرەۋى جەكەمەنشىكتىڭ قولىندا. سۋ باعاسى بىردەي. 40 ليتر سۋ – 20 تەڭگە.
جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ قۇجاتتارىندا «كەنتتى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جەلىلەر قۇرىلىسى باعدارلاماسىنىڭ» اكىمشىسى قالالىق قۇرىلىس ءبولىمى ەكەنى كورسەتىلگەن. 2016 جىلدىڭ قازان ايىندا «اي-سۋ مەليوراتسيا» جشس مەردىگەرلىك ۇيىمى كەنت اۋماعىنداعى جەراستى سۋ كوزدەرىن پايدالانۋ ارقىلى سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن جەلىلەر قۇرىلىسىن باستايدى. 2017 جىلعى اقپان ايىندا كەنت اكىمىنىڭ «پاۆلوداركوپىرجوباسى» جشس ديرەكتورى ك.يماناليەۆپەن, قالالىق قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى س. زۆونكوۆسكيمەن, «اي-سۋ مەليوراتسيا» جشس ديرەكتورى ۆ.لەۆچەنكومەن بىرلەسىپ تەمىرجولمەن سۋ قۇبىرى جەلىلەرىنىڭ قيىلىسۋى, سۋ قۇبىرى جەلىلەرىمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن كوشەلەردى قوسۋ تۋرالى, جوبادا الدىن الا قاراستىرىلماعان ماسەلەلەر تۋرالى كەلىسۋ بويىنشا كەڭەس وتكىزگەن.
ياعني, جوبا بويىنشا 38 شاقىرىم سۋ قۇبىرى جەلىلەرىن تارتۋ كەرەك بولسا, ءىس جۇزىندە 54 شاقىرىم تارتىلادى. قۇدىقتاردى قۇراستىرۋ جوبا بويىنشا 522 دانا بولسا, ال ءىس جۇزىندە 846 دانا.
بۇدان باسقا 2 ترانسفورماتورلىق كىشىگىرىم ستانسا, 2 تازا سۋ ءسۇزۋ قويماسى جانە قورشاۋلار ورناتىلادى. تەحنيكالىق قۇرىلعىلاردى ىسكە قوسۋ, جوندەۋ جۇمىستارى, ىستەلىپ, سىرتقى جارىقتاندىرۋ قۇراستىرىلعان تەحنولوگيالىق الاڭ مەن كىرەبەرىس جولدارعا اسفالت توسەلگەن.
مەردىگەر كومپانيا باسشىسى ۆالەري لەۆچەنكونىڭ سوزىنە قاراعاندا كەنتتىڭ جەراستى سۋىندا تەمىر, بور سياقتى حيميالىق ەلەمەنتتەر كەزدەسەدى. ال سۋدى تازالاعىش قوندىرعىنىڭ ارنايى مەمبرانالارىنان وتكىزۋ ارقىلى تاۋلىگىنە 500 تەكشە مەتر كولەمىندە قالدىق شىعارىلاتىن كورىنەدى. سوندىقتان سۇزگىدەن وتكىزۋ الاڭىن سالۋ ءۇشىن 500 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاجەت.
ەندى, كەنت تۇرعىندارىنىڭ «سۋدىڭ جەتپەي, كەلمەي تۇرعانىنا سەبەپ – ءبىزدىڭ قۇبىر جۇيەسىنە ايناكول, سىنتاس اۋىلدارىن قوسىپ جىبەرگەندىكتەن» دەگەنىنە توقتالايىق. اكىمدەردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋىندە كەنت تۇرعىنى سەيىلحان سەيسەنباەۆ كەنت پەن ايناكول اۋىلىنىڭ سۋ قۇبىرلارى جوباسىنىڭ بىرىكتىرىلگەنىنە نارازىلىق بىلدىرگەن-ءدى. سول كەزدەسۋدە سەيىلحان سەيسەنباەۆقا جاۋاپ بەرگەن وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ. كەنتتە قازىلعان ارقايسىسىنىڭ تەرەڭدىگى 420 مەتردى قۇرايتىن 5 ۇڭعىمانىڭ قۋاتى ايناكول اۋىلى مەن 10 مىڭ تۇرعىنى بار كەنتتى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جەتكىلىكتى. ءتىپتى, قۋاتىنىڭ 50 پايىزى عانا جۇمسالىپ تۇر», دەپ ەدى.
– بىراق اكىم ايتقان سۋ ءالى جوق. كەنتكە سۋ جەتپەي تۇر. اكىمدىك بولسا, ازىرشە كەشەندى بلوك-ءمودۋلدى قولدانىڭدار دەپ وتىر. وندا نە ءۇشىن قىرۋار قاراجات كەتىرىپ قۇبىر سالدىق؟ ال كەشەننەن سۋ الۋ ءۇشىن تاڭەرتەڭ ەرتە كەلىپ كەزەككە تۇرۋ كەرەك, – دەيدى تۇرعىندار.
ماسەلەنىڭ مانىسىنە كەلسەك, وبلىستىق اكىمدىك تاراپىنان اقسۋ قالاسىنا قاراستى ايناكول اۋىلى مەن وبلىس ورتالىعىنا قاراستى كەنتتىڭ سۋ قۇبىرلارى جۇيەسىن بىرىكتىرۋ جونىندە شەشىم قابىلدانىپتى. وسى قادام ارقىلى اكىمدىكتەگىلەر ەسەسىنە, 250 ميلليون تەڭگە كولەمىندە بيۋدجەت قارجىسىن «ۇنەمدەدىك» دەيدى.
بىراق قارجى مينيسترلىگىنە قاراستى وبلىستىق ىشكى مەملەكەتتىك اۋديت دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, ايناكول, سىنتاس اۋىلدارىنىڭ سۋ قۇبىرلارىنا تاپسىرىس بەرۋشى جانە «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ-2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىنىڭ» ورىنداۋشىسى – اقسۋ قالاسىنىڭ قۇرىلىس ءبولىمى. باعدارلاماعا ساي سۋ قۇبىرى قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسىنان 398,2 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپتى. ال, كەنتكە «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ-2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى» اياسىندا سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2 ملرد تەڭگە بولىنگەن-ءدى. ەكەۋى ەكى بولەك قاراجات ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ۇنەمدەلدى مە, جوق پا الدە؟..
ال اقسۋ قالاسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە سەنسەك, ايناكول, سىنتاس, ءمامايىت وماروۆ, ەڭبەك, العاباس اۋىلدارىندا سۋ قۇبىرلارى «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ-2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى» ەمەس, اۋىلدارعا ارنالعان «اقبۇلاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى تاراتىلعان.
كەنتتەگى سەكىلدى ايناكول مەن سىنتاس اۋىلدارىندا دا مەردىگەر ۇيىم – «اي-سۋ مەليوراتسيا» جشس. ولار 11 شاقىرىمعا قۇبىر سالىپ, 128 قۇدىق ورناتىپ, 3 ۇڭعىما بۇرعىلاپتى. لەنين كەنتىندەگى سورعى ءسۇزۋ ستانساسىنا ەكى اۋىلدى قوسۋ ءۇشىن سۋ قۇبىرى جوباسى جاسالعان. سونىمەن بىرگە وبلىس ورتالىعىنداعى قالالىق «گوركومحوز» جاڭعىرتۋ جشس-نىڭ باسشىسى گ.ىدىرىسوۆتىڭ مالىمەتىنشە, قۇبىر جۇيەسى سەرىكتەستىك قاراۋىنا ءالى بەرىلگەن جوق, ەشقانداي قۇجاتتارعا قول قويىلماعان.
ايتسە دە, جوبالاردى بىرىكتىرۋدە ءبىر شيكىلىكتىڭ كەتكەنى ابدەن مۇمكىن. اكىمدىكتىڭ قۇجاتتارىندا «پاۆلوداركوپىرجوباسى» جشس-مەن اقسۋ قالاسىنان لەنين كەنتىنە دەيىن 45 شاقىرىم ماگيسترالدى سۋ قۇبىرى قۇرىلىسىنا جانە كەنتتىڭ سۋمەن جابدىقتاۋ جانە ىشكى جەلىلەرى قۇرىلىسىنا جوبالىق قۇجاتتار دايىندالدى دەلىنگەن. تىزگىن «پاۆلوداركوپىرجوباسى» جشس-ىندا ما, الدە مەردىگەر «اي-سۋ مەليوراتسيا» جشس-دا ما, كىمدە ەكەنى ازىرگە بەلگىسىز.
ال اقسۋ قالاسىنا قارايتىن ايناكول, سىنتاس ەلدىمەكەندەرى شاعىن اۋىلدار بولسا, كەنتتىڭ تۇرعىندارى 10 مىڭنان اسادى. قازىر ەندى مەردىگەر قايدا, جوبالاۋشى قايدا, تاپسىرىس بەرۋشى قايدا, ءىستىڭ بىتكەنىن قابىلداپ الۋشى قايدا, تۇرعىندارعا شەشۋى قيىن جۇمباق بولىپ وتىر.
– سوندىقتان قازىر سۋ قۇبىرىن وزگە كاسىپورىنعا بەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. نىسان ناقتى يەسىن تاۋىپ, بالانسقا قويىلسا, ماسەلە ءتۇيىنى شەشىلەر ەدى, – دەيدى كەنت اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءاليا يبراەۆا.
كەنتتەگى سۋ ماسەلەسىنە وراي ءبىز حابارلاسقان عالىمنىڭ پىكىرىنشە, الدىن الا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەي سۋقورلارى ابدەن تاۋسىلعان جەرلەردەن ۇڭعىمالار بۇرعىلانعان بولسا, قۇبىرعا سۋ كەلۋشى مە ەدى؟ – دەيدى.
ءبىز وبلىس ورتالىعىنا اكىم بولىپ تاعايىندالعان قايرات نۇكەنوۆپەن حابارلاسىپ, بولعان جايدان حاباردار ەتتىك. قالا اكىمى قايرات تەمىرشوت ۇلى مىندەتتى تۇردە اكىمدەرى كەتىپ قالا بەرەتىن كەنت تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, سۋ ماسەلەسىنىڭ دە ءتۇيىنىن شەشۋگە ۋادە بەردى.
ال جۋىردا وتكەن جيىندا وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ: «قازىر اۋىلداردا ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرلارىنا قوسۋعا ارنالعان 53 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بيىل ولاردىڭ 36 جوباسى تاپسىرىلادى», دەگەن ەدى.
– ناتيجەسىندە تازا سۋمەن اۋىلداردىڭ 40 پايىزى قامتىلادى. 2020 جىلى 30 جوبانى ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 9,8 ملرد تەڭگە بولىنەدى. قوسىمشا 15 جوباعا 11 ملرد تەڭگە قاجەت. ۇكىمەت اتالعان جوبالارعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا كەلەسى جىلى وبلىستىڭ تازا اۋىز سۋمەن قامتىلۋ كورسەتكىشى 54,1 پايىزعا جەتەدى, – دەدى ب. باقاۋوۆ.
ءبارى جاقسى-اق دەيىك. بىراق وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندە تۇرعان كەنتكە سۋ ەندى قاشان كەلمەك؟
پاۆلودار
