رۋحانيات • 31 شىلدە, 2019

بەيىمبەت مۇرالارى

3710 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

كەڭەستىك زاماننىڭ «باس جازۋشىسى» بەيىمبەتتىڭ شىعارماشىلىق زەرتحاناسىندا حالىق باتىرى امانگەلدi يمانوۆ جايىنداعى ەڭبەكتەرى وقشاۋ تۇرادى. بۇل پارتيا بەلگىلەپ بەرگەن الەۋمەتتىك تاپسىرىس بارىسىندا زەرتتەلىپ, يگەرىلگەن تاقىرىپ ەدى. بۇعان عابيت مۇسiرەپوۆ ەكەۋi بiرiگiپ جازعان «باتىر بولشەۆيك امانگەلدi» وچەركi, قوس اۆتوردىڭ جەكە كiتاپ بولىپ شىققان «امانگەلدi» (1935) پەساسى, تولىق نۇسقاسى ساقتالماعان «شابۋىل» پەساسى, «امانگەلدi» كينوفيلمi ناقتى مىسال بولا الادى.

بەيىمبەت مۇرالارى

اۆتورلار امانگەلدiنiڭ ساحنالىق بەينەسiن جاساۋعا بiردەن بارا قويعان جوق. الدىمەن «شابۋىل» دەگەن پەسا جازىپ, بارلاۋ جاسادى. «شابۋىل» ءماتىنى تۇگەل ساقتالماعان, بار بولعانى – «ادەبيەت مايدانى» جۋرنالىنىڭ 1934 جىلعى ەكى نومىرىنە جاريالانعان ۇزىندىلەرى عانا. وندا تورعاي قالاسى – شىرشىق قالاسى دەپ, امانگەلدi – ەسەنگەلدi دەپ الىنعان. بۇل – امان­گەل­دiنiڭ ساحنالىق بەينەسىن جاساۋداعى العاشقى شىعارماشىلىق ارەكەت جانە بولاشاق «امانگەلدi» دراماسىنا نەگiز بولعان شىعارما. دەگەنمەن, پەساداعى امانگەلدى بەينەسىنىڭ جۇرت­شى­لىق كۇتكەندەي جوعارى دەڭگەيدە بول­ماعانى سول كەزدە-اق ءسوز بولماي قال­مادى. ع.مۇسىرەپوۆتىڭ ەستەلىگىندە بەيىمبەت ءمايليننىڭ اتىنان ايتىلاتىن: «ەكەۋمىزدىڭ «امانگەلدىمىزدە» تولىپ جاتقان شيكىلىك بار. تەگى, سوعان قايتا ورالعانىمىز دۇرىس بولار» دەگەن سوزدەردى وسىلاي ۇعۋعا بولادى.

زامانداستارىنىڭ ەستەلىگىنە قارا­عان­دا, ب.ءمايليننىڭ امانگەلدى تۋرالى رومان دا جازباق ويى بولعان. سوعان وراي ونىڭ تاقىرىپتى بارىنشا تولىق يگەرۋ جولىنداعى شىعارماشىلىق ارەكەتىن ع.مۇسىرەپوۆ: «امانگەلدىنىڭ ەلىندە 70-80 اداممەن كەزدەستىك. بەيىمبەت بەس داپتەر تولتىردى, مەن – ءبىر جارىم-اق... بەيىمبەت كەزدەسكەن ادامداردىڭ كوبىنە مىنەزدەمە جاساپتى, مەن – ونشاقتى-اق ادامعا...» دەپ جازدى كەيىننەن. بۇدان كەيىن ءۇش اۆتور (ۆ.يۆانوۆ, ب.مايلين, ع.مۇسiرەپوۆ) «امانگەلدi» كينوفيلمiنىڭ ستسەناريiن جازدى. ءفيلمدى ءتۇسىرۋ 1937 جىلدىڭ سوڭىنا تامان اياقتالدى. «امانگەلدi» كينوسىنىڭ ءسوزiنiڭ بارلىعىن بەيiمبەت جازعان ەدi, ونى عابيتتiڭ ءوزi ايتىپ وتىراتىن» دەيدi بەلگiلi ونەر شەبەرi سەركە قوجامقۇلوۆ. بىراق 1938 جىلى «امانگەلدi» كوركەم فيلمi ەكرانعا شىققان كەزدە ونىڭ تيترiندە ەكi ستسەناريست – عابيت مۇسiرەپوۆ پەن ۆسەۆولود يۆانوۆتىڭ عانا ەسiمi جازىلدى. كينو ءتۇسiرiلiپ بىتكەن بويدا ب.مايلين «حالىق جاۋى» دەگەن جالامەن ۇستالدى... عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ بۇدان كەيىن امانگەلدى تاقىرىبىنا قايتا ورالۋى, بۇل ورايداعى كەيىنگى وي-پىكىر, ۇستانىمدارى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە.

بەيىمبەتتىڭ بەلگiسiز تۋىندىلارىن عىلىمي-ادەبي اينالىمعا قوسۋ ادەتتە وتكەن عاسىردىڭ 20-30-شى جىلدارداعى ۇلت­تىق ءباسپاسوزدىڭ ناقتى ماتەريال­دا­رىن سارالاۋ, جان-جاقتى ىزدەستىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىپ كەلەدى. وسى نە­گىزدە بىرقاتار جاڭا كوركەم شى­عار­مالارى, وقۋلىقتارى مەن وقۋ كiتاپ­تا­رى, كۇنتiزبەلiك جيناق­تا­رى, الiپپە مەن الiپپە ورنىنا پايدالا­نى­لاتىن قۇرالدارى («شالا ساۋاتتىلار ءۇشىن وقۋ كىتابى», «كۇش», «جاڭاشا وقى, جاز!», «ادەبيەت تانۋ وقۋ قۇرالى», «1929 جىلدىڭ شارۋا كالەندارى», «1930 جىلدىڭ شارۋا كالەندارى», «1931 جىلعى كالەندار جيناعى», «ساۋات ءۇشىن», «ساۋاتتاندىرعىش», «بۋكۆار دليا ليكبەزنيكوۆ») زەرتحاناسىنا قوسىلدى.ۇزاق ۋاقىت زەر سالىنباي كەلگەن تارجiمەلiك تاجiريبەلەرi تارازىلانىپ, ءباسپاسوز بەتiندە قالعان اۋدارما ەڭبەكتەرi (ۆ.بونچ-برۋەۆيچ. جولداس لەنينگە ىستەلگەن قاستىق; پ.م.بىكوۆ. رومانوۆ­تاردىڭ سوڭعى كۇندەرى; ن.وستروۆ­س­­كي. داۋىلدا تۋعاندار, ت.ب.) تالدانىپ, ءىشى­نارا قايتا جاريالانا باستادى.

شىعارمالارىنىڭ باسقا تiلدەرگە اۋدا­رىلۋ تاريحىنىڭ دا دەرەكتەرى مول. مىسالى, 1935 جىلى «دوچ كازاحا» دەگەن اتپەن ورىس تىلىندە جارىق كورگەن «ازا­مات ازاماتىچ» رومانى – قازاق روماندارىنىڭ ىشىنەن ورىس تىلىنە اۋدارىلعان تۇڭعىش شىعارما. «قىرمان باسىن­دا» (كەيiن «قىرماندا» دەپ وزگەر­تiل­گەن بەلگiلi پوۆەسi) ەڭبەگى ۇيعىر تiلiنە اۋدارىلعان, بiراق اۆتوردىڭ 1937 جىلعى قۋعىن-سۇرگiنگە ۇشىراۋى سالدارىنان جارىق كورمەي قالدى. بەيىمبەتتىڭ ۇيعىر تiلiن­دە جا­رىق كورگەن جالعىز كiتابى – 1937 جىلعى «بايشۇبار» پوەماسى عانا. جازۋشىنىڭ «شۇعانىڭ بەلگiسi» پوۆەسi مەن «احىران باستىعى», «سارىالا تون», «قارا شەلەك» اڭگiمەلەرi الماتى مەن ماسكەۋ قالالارىندا اعىلشىن جانە نەمiس تiلدەرiندە جارىق كورگەن كەيبiر جيناقتارعا ەندى. جازۋشىنىڭ باسقا تىلدەرگە اۋدارىلعان ەڭبەكتەرى دە شىعارماشىلىق زەرتحاناسىن قۇرايتىنى, جالپى ءسوز مۇراسىنان سىرت تۇرمايتىنى بەلگىلى.

1937 جىلى جازۋشىنىڭ جارىق كورۋگە تيiستi ەڭبەكتەرi باسپادا جاتتى. قۋعىن-سۇرگiنگە ۇشىراعان كەزiندە بۇل قولجازبالار تاركiلەندi دە, سودان قايتىپ جازۋشى قازىناسىنا قوسىلعان جوق. بىراق وسى جىلى ءۇش كiتابى («وتiرiككە بايگە», «بايشۇبار», «جالبىر») عانا شىعىپ ۇلگەردi. وندiرiسكە تاپسىرىلعان جانە باسۋعا قول قويىلعان مەرزiمiنە قاراعاندا, بەيiمبەت مايليننiڭ كوزi تiرiسiندە جارىق كورگەن ەڭ سوڭعى كiتابى – «جالبىر» پەساسى.

وسى كiتاپتا ب.مايليننiڭ ءوز قولى­مەن 1936 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا جازعان «جالبىر» پيەسەسى تۋرالى اۆتوردىڭ ءسوزi» دەپ اتالاتىن اقىرعى اماناتى بار: «جالبىر» پيەسەسى 35-جىلى جازىلىپ, سول جىلى كiتاپ بوپ باسىلىپ شىققان ەدi, – دەيدi جازۋشى. – 36 جىلى ماسكەۋگە اپاراردا (قازاق ادەبيەتi مەن ونەرiنiڭ ونكۇندiگi – س.ب.) بiرسىپىرا وزگەرiستەر كiرگiزiپ, وڭدەپ بەرگەن ەدiم. بۇل باسپاسىن سول سوڭعى وزگەرiستەرiمە بiرسىپىرا سايكەستەندiرiپ iستەدiم. اسiرەسە اقتىق پەردەسiن وزگەرتتiم. باسقا پەردەلەرiن كوبiنە سول ەسكi كۇيiندە جiبەرۋدi ماقۇل كوردiم. اۆتور».

بەيىمبەت بىلاي دەيدى: «مەن پەسادا 1916 جىلدىڭ تاپتىق كوتەرiلiسiنiڭ سىرىن اشۋعا تىرىستىم, ەزiلگەن, قاناۋدا كەلگەن كەدەي, باتىراق كوپشiلiگiنiڭ قول ۇستاسىپ پاتشالىققا, پاتشاعا ارقا سۇيەگەن باي-بولىستارعا قارسى شىن اشىنىپ, مايدانعا تۇسكەنiن سۋرەتتەمەك بولدىم. جالبىر دەيتiن كiسi بۇرىنعى قوستاناي ۋەزi دامبار بولىسىنداعى كەدەي ەدi. 1916 جىلعى كوتەرiلiستە وسى كiسi باستاپ اتقا مiندi. قوستاناي ۋەزiنiڭ بiرنەشە بولىستارى بiرiگiپ, تورعاي ۋەزiندەگi امانگەلدi كوتەرiلiسiنە اتسا­لىس­پاقشى بولدى. باستاپ اتقا مiنگەندە بۇكiل تورعاي ولكەسiنە اتىشۋلى الاياق, رومانوۆتىڭ 300 جىلدىق تويىنا قوستاناي ۋەزiنەن وكiل بوپ بارعان, شەن العان سايىم قادىروۆ دەيتiن بولىس­تى ءولتiردi. «جالبىر» پەساسىنا نەگiز بوپ الىنعان وقيعا مiنە وسى ەدi. مۋزىكا تەاترىنا ارناپ جازعان پەسا بولعاندىقتان بۇل سياقتى تاريحي نارسەنi تولىق ۇيىستىرىپ بەرۋ وڭاي جۇمىس بولمادى. بۇعان بiر جاعى تەاتردىڭ جاستىعى, رەجيسسەرلەردىڭ تاجiريبەسiزدiگi بولدى. پەسا كولەمiن تەاتردىڭ بويىنا شاعىنداپ قايتا iستەۋگە تۋرا كەلدi».

انىعىندا, تاريحتا بولعان جالبىر قۇدايبەرگەنوۆ ەسiمiن ادەبيەتكە بەيiمبەت مايلين الىپ كەلدi. جيىر­ماسىنشى جىلدارى جازۋشى شىعار­ما­شىلىعىندا مىرقىمباي قانداي ورىن السا, وتىزىنشى جىلدارى جال­بىر ەسiمi سونداي بيiككە كوتەرiلدi. وتىزىنشى جىلداردىڭ ويرانىندا جازۋشىعا «جالبىر» پەساسىنا بايلانىستى: «...عابباس توعجانوۆتىڭ كەڭە­سىمەن الاشورداشىل مiرجاقىپ دۋ­لا­توۆ­تىڭ كەڭەس وكiمەتiنە قارسى ءانiن پايدالانىپتى; توعجانوۆ وعان جالبىردى شال قىلىپ جاز دەپ كەڭەس بەرiپتi» دەگەن سياقتى كiنا تاعىلعانى ونىڭ iستi بولۋ قۇجاتتارىنان كەزدەسەدi.

جازۋشى جالبىر بەينەسiن ەكi پەسا­­سىن­دا («جالبىر», «بiزدiڭ جiگiتتەر»), سونداي-اق بەلگىسىز «اۋىل» رومانىندا ءىشىنارا كورسەتۋىمەن بiرگە, دەربەس كولەمدi پروزالىق ەڭبەگiندە دە سومدادى. 1936 جىلى «سوتسيالدى قازاقستان» گازەتiندە ۇزiن­دiلەرi عانا جاريا­لانىپ ۇلگiرگەن «جال­بىر» پوۆە­سi جەكە كiتاپ بولىپ شىق­قان جوق. پوۆەستiڭ العاشقى بولiگiن كە­زiن­دە پرو­فەسسور ت.نۇرتازين iزدەستiرiپ تا­ۋىپ ەدi. كوپ جىلدار بويى بەلگiسiز بولىپ كەلگەن بۇل شىعارمانىڭ قالعان بولىگىن كەيىن پروفەسسور س.ورداليەۆ ۇيiرiنە قوستى. سونىڭ وزىندە «جالبىر» پوۆەسiنiڭ اياقتالماي قالعانى (سوڭى تابىلماعانى) اڭعارىلادى.

بەيىمبەت ءمايليننىڭ اياقتالماي قال­عان, سوڭى تابىلماعان, جوعالعان شىعار­مالارى از ەمەس. مىسالى, 1934 جىلى جەكە كىتاپ بولىپ شىققان «ازا­مات ازاماتىچ» رومانى, اكادەميك م.قاراتاەۆتىڭ جازۋىنشا, «بەيiمبەت پروزاسىنىڭ ەڭ كولەمدiسi جانە ەڭ سوڭعىسى. بۇل تريلوگيا بولىپ بiتۋگە تيiستi روماننىڭ بiرiنشi كiتابى» ەكەن.

وتىزىنشى جىلداردىڭ گازەتتەرىنەن «بەيىمبەت «تارتىس», «قازاق قىزى», «مايدان» ەڭبەكتەرiن جازىپ ءجۇر... «بەيiم­­بەت «اۋىل» دەگەن رومان جازىپ ءجۇر, مۇندا قالحوز قۇرىلىسىنداعى تاپ تار­تىسى كورسەتiلەدi. ونان سوڭ «قازاق قىزى» دەگەن روماننىڭ ەكiنشi ءبولiمiن جازىپ ءجۇر. بۇلاردى وسى جىلى جازىپ بiتiر­مەك» دەگەن حابارلاردى وقۋعا بولادى. وسى سەكىلدى حابارلاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, بەيىمبەت مۇرالارىن سارالاي كەلگەندە, ونىڭ ءتولتۋما ەڭبەكتەرiنەن بۇگiنگi كۇنگە «تارتىس», «اۋىل», «قوڭ­سى­لار», «قى­زىل جالاۋ», «ازامات ازاماتىچ» (2-كiتابى) روماندارى, «دۋداراي» وپەراسى جەتپەگەنىن ايتۋعا بولادى. وسى كەزدە جازىلعان «اجار مەن دوسان», «قوش­قار اتا القابىندا» پوۆەستەرىنىڭ دە ءىزى شىقپاي كەلەدى.

ەگەر شولىپ ايتار بولساق, ادەبي ورتاعا بەلگiلi كولەمدى ەڭبەگى – «قوڭ­سى­لار» روما­نى ەدى. ول جەكە كiتاپ بولىپ شىعىپ ۇلگەرمەدi. بiراق 1932 جىلدان باستاپ باسپاسوزدە ءۇزiندi تۇرiندە جاريالانا باستادى. رومان ۇزiندiلەرiن 1932-1935 جىلدارداعى «ادەبيەت مايدانى», «سوتسيالدى قازاقستان», «قازاق ادەبيەتi» سياقتى مەرزiمدiك باسىلىمدار بەتتەرiنەن كەزدەستىرەمىز.

 «قىزىل جالاۋ» سىندى كۇردەلى رومانى دا جازۋشى قۋعىن-سۇرگiنگە ۇشىراعان تۇستا قولدى بولىپ كەتتى. تۇتاستاي قول­جاز­باسى ءالى كۇنگە دەيىن تاپتىرماي كەلە­دى. قاناعات تۇتا­تى­نى­مىز – سۇبەلi تۋىن­دىنىڭ گازەت-جۋرنال بەتتەرiندە ءۇزiن­دi كۇيiندە قالىپ قويعان شاشىراعان ۇش­قىن­دارى عانا. جازۋشىنىڭ وزiنەن قالعان سوزدەرگە جۇگiنسەك, «قىزىل جالاۋ» – قالحوزى. ونىڭ جۇمىسشىلارى شارتپەن قارا­عاندىعا بارادى». تولىق اياقتالىپ جانە باسپانىڭ 1937 جىلى جارىق كورە­تiن باسىلىمدارىنىڭ تiزبەسiندە تۇرعان «قىزىل جالاۋ» جەكە كiتاپ بولىپ شىعىپ ۇلگەرمەدi.

ال «تارتىس» رومانى تۋرالى دەرەك كوپ ەمەس. بۇل شىعارمانىڭ شاعىن ءۇزىن­دىسى 1932 جىلى «ادەبيەت مايدانى» جۋرنالىندا جاريالاندى. بۇگiنگi سۇيەنەتىنىمىز – وسى جاريالانىم. «تار­تىس» جەلiسi «قوڭسىلار» رومانىمەن ساباق­تاس. مۇندا 1916-1919 جىلدارداعى وقيعالار قامتىلادى. جانە بۇل وقيعالار جاق­سىلىق جولا­مان­­ ۇلى ەسiمدi جاس جiگiت­­تiڭ ومiرiمەن بايلانىستىرا باياندالادى. جازۋشى جاقسىلىقتى قالاي ەر جەت­كiز­بەكشi ەدi? قانداي دارەجەگە كوتەر­مەك-تi? وكiنiشكە قاراي, ءبارi جۇمباق. باسپا­سوز­دە روماننىڭ باسقا ۇزىندىلەرى كەزدەسپەيدى. بiزگە ءمالiم دەرەك بو­يىنشا, جازۋشى بۇل شىعارماسىن 1929 جىلى اياقتاپ, باسقا اتاۋمەن باسپاعا بەرگەن. بiراق ءوزىنىڭ جازۋىنشا, «سول شiركiن ۇناڭ­قىراماي قالىپ», قايتا جازۋعا كiرiس­كەن. وسى قايتا جازۋ ناتي­جە­سiندە رومان اتاۋى «تارتىس» دەپ وزگەرتiلگەن. بۇ­رىنعى جازعاندارىن تۇگەلدەي پايدالانباي, تىڭنان قوسىپ دامىت­قان. سوعان وراي جازۋشى مۇرا­عا­تىندا «تارتىس» رومانىنىڭ ەكi نۇسقاسى بولعان دەپ جورامالداي الا­مىز. جالعىز جۇرناعى جەتكەن «تارتىس» رومانى – وتىز جەتiنiڭ ويرانىندا جوعالعان جادiگەردىڭ بiرi.

«اۋىل» رومانى جەكە كiتاپ بولىپ باسىلعان جوق. زەرتتەۋشiلەر «اۋىل» روما­نىنىڭ اتىن اتاعانى بولماسا, زاتىن تۇستەي الماي كەلدى. ويتكەنi شى­عار­­ما ءماتiنi ساقتالماعان دەپ سانال­دى. الايدا, «اۋىل» رومانىنىڭ از عانا ءۇزiندiسi بار بولاتىن. اتالمىش شى­عار­مانى العاش رەت «ۇزاق اڭگiمەدەن ءۇزiندi» دەپ جاريالاعان باسىلىم «گازە­تi­مiزدە ورىن تار بولعاندىقتان بۇل اڭگiمەنi قىسقارتىپ باستىق» دەپ ەسكەرتپە جاساعان. شىنىندا دا, گازەتتەگى ءما­تىن شىعارمانىڭ ايتارلىقتاي ىقشام­دال­عانىن بايقاتادى. ال بۇل «ۇزاق اڭگi­مە» بەيiمبەت مايليننiڭ بiردە بiر كiتابىنان كەزدەسپەيدi. ول – ادەبي-عى­لى­مي اينالىمعا تۇسپەگەن تىڭ تۋىندى. رومان وقيعاسى جازۋشىنىڭ 1935 جىلعى «بiر سۋرەتتiڭ تاريحى» اڭگiمەسiن ەسكە سالادى. اڭگiمەدە باس كەيiپكەر شاكiباي شاڭىراقباي ۇلى بولسا, «اۋىلدىڭ» وزەگi – شاڭىراقباي. ەكەۋiندە دە اقتار اسكەرى وفيتسەرىنىڭ سۋرەتi دەمەۋشi دەتال رەتiندە پايدا­لا­نىلعان. سوعان قاراپ, «بiر سۋرەتتiڭ تاريحىن» «اۋىل» رومانىنىڭ ءىزاشارى نە باسقا نۇسقاسى دەپ ساناۋعا بولادى. «اۋىل» رومانىندا 1916 جىل وقيعالارىنان باستالىپ, وتىزىنشى جىلدارعا دەيiنگi وقيعالار سۋرەتتەلگەن.

«باسىلماعان روماننىڭ ءبىر تارا­ۋى» دەگەن ايدارمەن جاريالانعان «قا­را­­­شاش» اتتى شىعارماسى دا تولىق نۇسقاسى تابىلماعان ەڭبەكتەرىنىڭ قاتا­رىن­دا. مۇندا سۋرەتتەلەتiن وقيعالار «قوڭسىلار», «ازامات ازاماتىچ», «تارتىس», ت.ب. تۋىندىلارىن ەسكە سالادى. سو­لاردىڭ باستاپقى, ءۇزىندى تۇرىندەگى ادەبي نۇسقالارى دەپ تە جوبالاۋعا دا بولا­دى.

1936 جىلى «ستالين جولى» جۋرنا­لى­نىڭ ءۇش نومiرiنە «كۇلەگەش جەڭگەي» اتتى كولەمدi كوركەم شىعارماسى با­سىل­دى. بۇل دا جۋرنالعا شىققان كۇيiندە قالىپ قويدى. «كۇلەگەش جەڭ­گەي­دiڭ» مىناداي كەيiپكەرلەرi بار: دوسكەلدi قۇلتابانوۆ, توباقابىل, كۇلەگەش, نۇرتاي مىرزا, اقماڭداي, قوجامۇرات كەكەش. بىزدىڭشە, بۇل – جازۋ­شى­نىڭ كولەمدi دۇنيەگە باعىت ۇستاعان, قالامگەرلiك بايانداۋ مانە­رiن, وزiندiك جازۋ ۇلگiسiن ايقىن اڭعار­تا­تىن, اياقتالماي قالعان كوركەم شىعار­ما­سىنىڭ ءبىرى.

بەيىمبەت مايلين تۇتقىنعا الىنعان كەزدە تاركىلەنگەن, ارحيۆتەردە ساقتالۋى مۇمكىن عوي دەپ سانالىپ كەلگەن قولجاز­با­لارىن, كىتاپتارىن, باسقا دا جازبالارىن قايتارۋ جونىندە كەزىندە ءبىزدىڭ باستامامىزبەن ارناۋلى ورگانعا ءوتىنىش جاسالعان ەدى. ناتيجەسىندە بۇرىن ەكى ادام (ارناۋلى قىزمەت وكىلدەرى) عانا قول قويىپ تانىسقان ب.ءمايليننىڭ قىل­مىس­تىق ءىسىنىڭ ماتەريالدارىمەن ءبىز­دىڭ ءۇشىنشى بولىپ تانىسۋىمىزعا, ال زەرت­تەۋشىلەر اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ وسى ءىستى باسىنان اياعىنان دەيىن ەركىن پاراقتاپ شىعۋىمىزعا مۇمكىندىك تۋدى. وسى جولى ارحيۆتەر قورىندا بەيىمبەت مايلينگە قاتىستى قىلمىستىق ىستەن باسقا ەشقانداي شىعارماشىلىق ەڭبەكتەردىڭ ساقتالماعاندىعى تاعى دا بەلگىلى بولدى. ويتكەنى ەڭ العاش رەت مۇنداي ءوتىنىش وتكەن عاسىردىڭ 50 جىلدارى بەيىمبەت اقتالعان بويدا زايىبى كۇنجامالدىڭ اتىنان تۇسكەن ەكەن. وعان دا بەيىمبەت ەڭبەكتەرىنىڭ ارحيۆ قورلارىندا ساقتالماعاندىعى تۋرالى جاۋاپ بەرىلىپتى. مىنە, وسىنداي جايتتاردى سارالاي كەلگەندە, جازۋشىنىڭ كەزىندە قولدى بولعان بەلگىسىز شىعارمالارىن تابۋ جولى جىل ساناپ قيىنداپ كەلە جاتقانىنا كوز جەتە تۇسەدى. ۇلى سۋرەتكەر عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ءوزى: «...بەيىمبەتتىڭ «قازاق قىزى», «قىزىل جالاۋ» دەيتىن روماندارىن قاتارعا قوسا المادىم...» دەپ وكىنگەن ەكەن. دەمەك, بەيىمبەتتانۋ سالاسىنداعى الداعى كۇندەردەن ءۇمىتتى زەرتتەۋلەردىڭ ەندىگى ماقساتى – سول شى­عار­­مالار ءۇزىندى كۇيىندە بولسا دا جارىق كورگەن بايىرعى مەرزىمدىك باسىلىمدارعا بوي­لاۋ, ساقتالۋى مۇمكىن جازۋشى ەڭ­بەك­­تەرىن ىزدەۋ, تابۋ, قايتا جاريالاۋ, ءسويتىپ بەيىمبەت ءمايليننىڭ ادەبي-پۋبليتسيستيكالىق مۇراسىن قولدان كەلگەنشە تولىقتىرىپ, مولايتا ءتۇسۋ. ارينە ىزدەنىس جالعاسا بەرەدى.

 

سەرىكقالي بايمەنشە,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, بەيىمبەتتانۋشى

 ماسكەۋ

 

سوڭعى جاڭالىقتار