ولار الەمدە تەمپەراتۋرانىڭ جىلدام ءوسۋى تابيعي تسيكلدىڭ ءبىر بولىگى دەگەن دەرەكتەر مەن وسى تەوريانى قولداۋشىلاردىڭ تۇجىرىمىن جوققا شىعارىپ وتىر. زەرتتەۋشىلەر جەر بەتىندە تەمپەراتۋرا دەڭگەيى سوڭعى ەكى مىڭجىلدىقتا بولماعان جىلدامدىقپەن وزگەرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
20-عاسىردا باستالعان الەم ەلدەرىنىڭ 98 پايىزىنداعى اۋا-رايىنىڭ جىلىنۋى تاريحتاعى جىلى جانە سالقىن كەزەڭدەرمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. كوپ جاعدايدا وتكەن عاسىرلارداعى اۋا رايى وزگەرىستەرى جەرگىلىكتى جەرلەردە بايقالسا, قازىرگى اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ كوتەرىلۋى جەر بەتىنىڭ بارلىق ايماقتارىندا كەزدەسەدى.
عالىمدار ءوز زەرتتەۋىندە جەر بەتىندە 2000 جىل ىشىندە بولعان ب.ز.د. 800-1200 جىلدار ارالىعىنداعى ورتاعاسىرلىق جىلى كەزەڭ مەن 1300 مەن 1850 جىلدار اراسىنداعى كىشى مۇزدىق كەزەڭ سەكىلدى كليماتتىق وزگەرىستەردى باقىلاعان.
زەرتتەۋ ناتيجەسى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسياعا دەيىنگى تاريحتا بولعان جىلى جانە سۋىق كەزەڭدەر عالامدىق سيپات الماعانىن كورسەتتى. ەكى مىڭجىلدىقتا اۋا-رايىنىڭ ەڭ جىلى كورسەتكىشى سوڭعى 150 جىلدا الەمنىڭ 98 پايىز ەلىندە كەزدەسەدى.
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى نيۋ-يوركتىڭ كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورى ناتان شتايگەر «بۇل تابيعي قۇبىلىس بولۋى مۇمكىن ەمەس. تاريحقا قاراساق, اۋا-رايىنىڭ وزگەرىستەرى وڭىرلىك دەڭگەيدە بولعان, مىسالى, ەۋروپاداعى نەمەسە تىنىق مۇحيتىنىڭ ورتالىق بولىگىندەگى سۋىق كەزەڭدەر. ولار جاھاندىق ەمەس, ال قازىرگى جىلى كەزەڭ بارلىق جەر بەتىندە بولىپ جاتىر», دەيدى.
ەندىگى ماسەلە, ادامدار مەملەكەتتەر مەن كاسىپورىنداردان كليماتتى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن قانداي دا ءبىر ارەكەت جاساۋىن تالاپ ەتەدى مە؟
