1899 جىلى گۋرەۆ (بۇگىنگى اتىراۋ) وبلىسىنىڭ قاراشۇڭعىل كەن ورنىندا مۇنايدىڭ ءبىرىنشى بۇرقاعى اتقىلادى جانە سودان بەرگى 120 جىل بويىنا قازاقستاننىڭ بايلىققا تولى جەر قويناۋىنان وندىرىلگەن قارا التىن مەملەكەتىمىزدىڭ, اسىرەسە ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدارىندا اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋىندە وراسان ءرول اتقاردى.
مەملەكەتىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ باستاۋىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مۇنايشى-ينجەنەر مۇحامبەت يسەنوۆ تۇرعان بولاتىن. مۇحامبەت ايتۋ ۇلىنىڭ تۋعانىنا بيىل 110 جىل تولادى.
1968 جىلدىڭ قاراشا ايىندا مەن گۋرەۆ وبلىسى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى م.ق.تاجيننەن شاقىرتۋ الدىم. اڭگىمە بارىسىندا مۇقامبەتقازى قاۋىس ۇلى ماعان ماڭعىستاۋدا جاڭاوزەن اۋدانى قۇرىلعانىن, جۋىق ارادا كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى اۋداندىق كومسومول كونفەرەنتسياسىنىڭ وتەتىنىن جانە حاتشىلارى سايلاناتىنىن ايتتى. «وسىعان بايلانىستى جاڭادان قۇرىلعان اۋدانعا ماماندىعى مۇنايشى جانە كومسومول جۇمىسىمەن تانىس جەتەكشى قاجەت. سەن ەكى جىلدان استام ۋاقىت دوسسور اۆتوموبيل, تراكتور جانە مۇناي جابدىقتارىن جوندەۋ زاۋىتىنىڭ باس ينجەنەرى, سونداي-اق كومسومول ۇيىمىنىڭ حاتشىسى بولىپ جۇمىس ىستەپ, ءبىرشاما كومسومول جانە باسشىلىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە تاجىريبە جيناقتادىڭ. سوندىقتان اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا سەنى ۇسىنعىمىز كەلەدى», دەدى.
كەلىسىمىمدى العاننان كەيىن مۇحامبەتقازى قاۋىس ۇلى مەنى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى م.ا. يسەنوۆكە ەرتىپ اپاردى. مۇحامبەت ايتۋ ۇلى ءبىزدى وتە جىلى قارسى الدى, مەنىڭ كومسومول جۇمىسىنا اۋىسۋعا كەلىسىم بەرگەنىمدى دۇرىس شەشىم دەپ تاپتى. ول كوكپ وك مەن كسرو ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس ماڭعىستاۋدا قۋاتتى جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق كەشەن قۇرىلاتىنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. بلكجو وك ماڭعىستاۋ تۇبەگىن ەكپىندى كومسومول قۇرىلىسى دەپ جاريالاعانىن جانە وسىعان وراي كەڭەس وداعىنىڭ بارلىق تۇكپىرىنەن كومسومول جولداماسى بويىنشا ءوڭىردىڭ مۇناي كەن ورىندارىن يگەرۋ ءۇشىن جاستار اعىلىپ كەلە باستايتىنىنا نازار اۋداردى. «جۇمىس باستان اسادى, يگەرىپ كەتە الارسىڭ» دەگەن سەنىمىن ءبىلدىردى. اڭگىمەمىزدىڭ سوڭىندا ول ءوزىنىڭ باتاسىن بەرىپ, جۇمىسىما ساتتىلىك تىلەدى.
مەن مۇحامبەت ايتۋ ۇلىن بۇعان دەيىن ءباسپاسوز بەتتەرىنەن عانا بىلەتىنمىن جانە ماقات اۋدانى مەن وبلىستا وتكىزىلگەن اكتيۆتەرگە قاتىسۋ كەزىندە بىرنەشە رەت سويلەگەن سوزدەرىن تىڭداعان بولاتىنمىن, بىراق العاشقى كوزبە-كوز كەزدەسۋىم وتە جاقسى اسەر قالدىردى. وسىلايشا ماعان ومىرگە جولداما بەرگەن قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز سالاسىن ۇيىمداستىرۋشى ادامنىڭ ايتقان وسيەتتەرىمەن قوعامدىق جۇمىسىم باستالدى.
مۇحامبەت ايتۋ ۇلى 1909 جىلى گۋرەۆ وبلىسىنىڭ دوسسور كەنتىندە دۇنيەگە كەلدى. ەڭبەك جولىن «گوگولسكي» بالىق كاسىپشىلىگىندە كومەكشى, سودان كەيىن قوعامدىق مال باعۋشى بولىپ باستادى. 1924 جىلى كومسومول قاتارىنا الىندى. باستاۋىش مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن فابريكا-زاۋىت ۋچيليششەسىنىڭ (فزۋ) ءۇش جىلدىق مەكتەبىندە وقىدى, ونى 1928 جىلى اياقتادى.
1928 جىلى ورال گۋبەرنياسىنىڭ ح كومسومول كونفەرەنتسياسىندا گۋبەرنيا كوميتەتىنىڭ مۇشەلىگىنە, ال پلەنۋمدا بيۋرو مۇشەلىگىنە سايلاندى. گۋبەرنيانىڭ قايتا قۇرىلۋىنا بايلانىستى ورىنبور قالاسىنا رابفاكقا وقۋعا جولدامامەن جىبەرىلەدى, ونى 1930 جىلى اياقتايدى. 1931 جىلى بكپ(ب) مۇشەسى بولىپ قابىلداندى. 1931 جىلى ماسكەۋ مۇناي ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. وقىپ جۇرگەن كەزەڭىندە ماسكەۋ قالاسىنىڭ لەنين اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ناسيحاتشىسى بولا ءجۇرىپ, كومسومول ۇيىمىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەندى تۇردە ارالاستى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە قۇرامىندا ءبىر جارىم مىڭنان استام قازاقستاندىق ستۋدەنت بار ماسكەۋدەگى قازاق جەرلەستەرى ۇيىمىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى.
1937 جىلى بكپ(ب) وك شەشىمى بويىنشا كسرو اۋىر ونەركاسىپ حالىق كوميسسارياتىنىڭ بۇيرىعىمەن مۇحامبەت ايتۋ ۇلى باسقا دا جاس ماماندارمەن بىرگە جولدامامەن ماسكەۋدەگى باس مۇناي ءوندىرىسى اپپاراتىنا جۇمىسقا جىبەرىلەدى. ول جەردە باستاپقىدا ينجەنەر-ديسپەتچەر بولىپ, كەيىننەن ورتالىق ازيا مەن قازاقستانداعى مۇناي جونىندەگى وندىرىستىك-وكىمدىك ءبولىمىنىڭ باستىعى بولىپ جۇمىس ىستەدى.
ۇلى وتان سوعىسى باستالعان كەزەڭدە م.ا.يسەنوۆ ءوز ەركىمەن كەڭەس ارمياسىنىڭ قاتارىنا الىنادى. ول قىزمەت اتقارعان اسكەري ءبولىم 1941 جىلعى 25 قاراشادا ماسكەۋ تۇبىندە جاۋمەن العاشقى شايقاسقا ءتۇستى. مايداندا باسقارۋ ۆزۆودىنىڭ كومانديرى, مينومەت ديۆيزيونى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى جانە اتقىشتار پولكى ارتيللەرياسىنىڭ باستىعى دارەجەسىندە شايقاستى. 1943 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا كسرو مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىنىڭ (مقك) شەشىمىمەن ونەركاسىپتە ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن مايدانداعى ارميادان شاقىرتىپ الىنادى. 1941 جىلدان باستاپ 1947 جىلعا دەيىن كسرو مۇناي حالىق كوميسسارياتىنىڭ اپپاراتىندا جۇمىس ىستەدى. 1947 جىلى قازاقستان كپ وك ءوتىنىشى بويىنشا پارتيا جۇمىسىنا جىبەرىلىپ, گۋرەۆ وبلىستىق كوميتەتى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. 1952 جىلدان باستاپ قازاقستان كپ وك-دە, 1960-1962 جىلدارى قازاق كەڭەستىك حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ وتىن ونەركاسىبى باسقارماسىنىڭ باستىعى, سوڭىنان قازكەڭكاسىپوداعىنىڭ حاتشىسى بولىپ جۇمىس اتقاردى.
1963-1964 جىلدارى ول باتىس قازاقستان وڭىرلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى جانە زەينەتكە شىققانعا دەيىن, 1964 جىلدان باستاپ 1970 جىل بويىنشا قازاقستان كپ گۋرەۆ وبلىسى كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولدى. زەينەتكە شىققاننان كەيىن بىرنەشە جىل قازاقستاننىڭ تاماق ونەركاسىبى مينيسترلىگىندە كادر باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ جۇمىس ىستەدى.
ماڭعىستاۋ ءوڭىرى 1973 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن گۋرەۆ وبلىسىنىڭ قۇرامىنداعى, تابيعي-كليماتتىق جاعدايلارى بويىنشا قازاقستاننىڭ ەڭ قاتال, ءشول دالالى جانە سۋسىز ايماقتارىنىڭ ءبىرى بولدى. ەلىمىزدىڭ كاسپي مەن ارال تەڭىزدەرىنىڭ ورتاسىنداعى وراسان اۋماقتى الىپ جاتقان كەڭىستىك ادام ەڭ از تۇراتىن وڭىرلەردىڭ ءبىرى سانالادى. قاراساڭ كوز جەتپەيتىن, ۇشى-قيىرى جوق دالا, جابايى تابيعات, ادامنىڭ تۇرۋىنا قولايسىز جانە ءشول دالالى ايماقتا وسىمدىك تە سيرەك وسەتىن جانە ەشقانداي جول دا بولمايتىن. بۇل جەردە سۋ باسقا دا كوپتەگەن تابيعي رەسۋرستار سەكىلدى قۇندى شيكىزات ەدى.
مۇحامبەت ايتۋ ۇلى كاسپي ماڭى ءوڭىرىن وتە جاقسى ءبىلدى جانە 7 جىلدان استام ۋاقىت كسرو اۋىر ونەركاسىپ حالىق كوميسسارياتى مەن مۇناي ونەركاسىبى كوميسسارياتىندا قازاقستاننىڭ مۇناي سالاسىنا جەتەكشىلىك جاساي ءجۇرىپ, ومىرلىك ءمانى بار ماسەلەلەردى شەشۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاردى.
ول ل.م. كاگانوۆيچتىڭ (1937-1940 ج.), ي.ك. سەديننىڭ (1940-1944 ج.) جانە ن.ك. بايباكوۆتىڭ (1944-1947 ج.) قولاستىندا جۇمىس ىستەدى. نيكولاي كونستانتينوۆيچ بايباكوۆ 1944-1957 جىلدار ارالىعىندا كسرو مۇناي ونەركاسىبى مينيسترلىگىن, ال 1955 جىلدان باستاپ 1985 جىلعا دەيىن كسرو مەمجوسپارىن باسقاردى, ونىڭ ىشىندە 20 جىلدان استام ۋاقىت كسرو مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى.
مۇحامبەت ايتۋ ۇلى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەرىندە جاۋاپتى لاۋازىمداردا 30 جىلدان استام جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ, ونەركاسىپتى, اسىرەسە مۇناي-گاز سالاسىن دامىتۋمەن تىكەلەي اينالىستى.
پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ ديرەكتيۆالارىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە سوعىسقا دەيىنگى جىلداردا ورال-ەمبى ارالىعىندا جاڭا مۇناي كەن ورىندارىن بارلاۋ جانە ىسكە قوسۋمەن قاتار, «كاسپي-ور» مۇناي قۇبىرى, «گۋرەۆ-دوسسور-قوسشاعىل» سۋ قۇبىرى, «گۋرەۆ-قاندىاعاش» تەمىرجول جەلىسى سالىنىپ, ىسكە قوسىلعان بولاتىن. سوعىس جىلدارىندا گۋرەۆ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى سالىندى. وسى زاۋىتتىڭ جاناما ءونىم تۇرىندەگى گازدارىنىڭ بازاسىندا كەيىنگى جىلدارى حيميا زاۋىتى سالىنعان بولاتىن. وسى اتقارىلعان ىستەردىڭ ماڭىزى وتە جوعارى. بىرىنشىدەن, ەمبى مۇنايىن تاسىمالداۋ جولى اشىلدى. ەكىنشىدەن, وبلىستى بۇكىل ەلمەن بايلانىستىراتىن تەمىرجول قاتىناسى ىسكە قوسىلدى.
ەمبىدەگى ەسكى كاسىپشىلىك جانە اشىق مۇناي كەن ورىندارىن يگەرۋ, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا مايداندى جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋدە ەلەۋلى كومەك كورسەتتى.
كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ 1956 جىلعى شەشىمىمەن ماڭعىستاۋ تۇبەگىندە كەڭ اۋقىمداعى گەوفيزيكالىق جانە گەولوگيالىق-ىزدەستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, تەرەڭ بارلاۋ بۇرعىلاۋىن باستاۋ قاراستىرىلعان بولاتىن. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە فورت-شەۆچەنكو قالاسىندا «ماڭعىستاۋمۇنايگازبارلاۋ» ترەسىن قۇرۋ قاراستىرىلدى.
1957-1962 جىلدارى ماڭعىستاۋدا, سونداي-اق بۇكىل كاسپي ماڭى اۋماعىندا بارلاۋ-بۇرعىلاۋ كولەمىن 2-3 ەسەگە ارتتىرۋعا جانە بارلاۋ جۇمىستارىن ەلەۋلى كۇشەيتۋگە قول جەتكىزىلدى. ناتيجەسىندە وزەن, جەتىباي, پرورۆا جانە كەڭقياق جاڭا ءىرى مۇناي كەن ورىندارى اشىلدى.
وسى جانە «جەتىجىلدىقتىڭ» كەيىنگى جىلدارى گۋرەۆ وبلىسىندا مۇناي كەن ورىندارىن ىزدەستىرۋ جانە بارلاۋ سالاسىندا قول جەتكىزگەن اسا ۇلكەن جەتىستىكتەرمەن سيپاتتالادى. ماڭعىستاۋ تۇبەگىنىڭ, كاسپي ماڭى ويپاتىنىڭ, اسىرەسە پرورۆا, كەڭقياق, ورال-ۆولگا وزەندەر ارالىعىنداعى مارتىشي كەن ورىندارى, سولتۇستىك ءۇستىرتتىڭ مۇناي-گاز سالاسىندا ۇلكەن بولاشاعى بارى ءىس جۇزىندە راستالدى. ورال-ۆولگا ارالىعىندا «جايىقمۇناي» مۇناي ءوندىرۋ باسقارماسىن قۇرۋ ماسەلەسى م.ا. يسەنوۆتىڭ جەكە باستاماسىمەن شەشىمىن تاپتى. ىزدەستىرۋ-بارلاۋ ۇڭعىمالارىنىڭ ناتيجەلىلىگى 45,3%-عا ارتتى, جالپى كەڭەستىك دەڭگەي 39,5% بولاتىن. ەمبىدە مۇناي ءوندىرۋ 1950 جىلدان باستاپ 1960 جىلعا دەيىن 1,5 ەسەگە ارتتى, 1964 جىلى 1,6 ملن توننانى قۇرادى, ال 1974 جىلى 4 ملن توننادان استام. 1965 جىلى ماڭعىستاۋ مۇنايىنىڭ العاشقى ەشەلونى گۋرەۆ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا جونەلتىلدى, 1970 جىلى قازاقستان مۇنايىن ءوندىرۋ جىلىنا 10 ملن تونناعا جەتتى, ال 1975 جىلى – 20 ملن توننا بولىپ, قازاقستان مۇناي رەسپۋبليكاسىنا اينالدى.
اتالعان كەن ورىندارىنىڭ اشىلۋى ءوڭىردىڭ بولاشاعى تۋرالى كۇدىكتى سەيىلتتى جانە گەولوگتارىمىزدىڭ بولجامدارىنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەدى.
گۋرەۆ وبلىسىندا كولىك, ەنەرگەتيكا, سۋ-شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس جانە كادرلىق-الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى تۇپكىلىكتى شەشىپ الماستان, وسى جارتىلاي ءشول دالالى ءوڭىردىڭ تابيعي بايلىقتارىن كەڭ اۋقىمدى يگەرۋدى جانە جاڭعىرتۋدى ويلاستىرۋ مۇمكىن ەمەس. وسى نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ شەشىلمەۋى ونى ەكونوميكالىق جانە مادەني دامىتۋدى ۇنەمى تەجەيتىن فاكتورلار ەدى.
حالىقتىڭ عاسىرلار بويعى ارمانىن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ 1960-1970 جىلداردا باستالدى. وسى جىلدارى ماڭعىستاۋ-ماقات, بەينەۋ-قوڭىرات, گۋرەۆ-استراحان تەمىرجول ماگيسترالدارى, اۆتوموبيل جولدارىنىڭ كەڭ جەلىسى, اۋەجاي, تەڭىز پورتى, ماڭعىستاۋ-گۋرەۆ-كۋيبىشەۆ, ءامۋداريا-بەينەۋ-قۇلسارى مۇناي-گاز جانە سۋ قۇبىرلارى, قۋاتتى ەلەكتر ستانسالارى, جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىلەرىنىڭ جۇيەسى, ءارتۇرلى پروفيلدەگى زاۋىتتار, قۇرىلىس ۇيىمدارىنىڭ ءىرى بازالارى سالىندى.
سونىمەن ءبىر مەزگىلدە شەۆچەنكو جانە جاڭاوزەن قالالارىنىڭ تۇرمىستىق كەشەندەرى, مادەني-تۇرمىستىق وبەكتىلەرى, قالا شارۋاشىلىقتارى, جۇمىسشى كەنتتەرى جانە بىرقاتار ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار, ونىڭ ىشىندە مۇناي-حيميا زاۋىتتارى, ءىرى پانەلدى ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتى, دراما تەاتر, اۋەجاي, توعىز قاباتتى قوناقۇي, «وربيتا» ستانساسى بار تەلەورتالىق, ورال وزەنى ارقىلى العاشقى تەمىرجول كوپىرى, ساۋدا ورتالىعى جانە وبلىس ورتالىعى بولىپ تابىلاتىن گۋرەۆ قالاسىندا بىرنەشە ءۇي-تۇرمىستىق نىساندار سالىندى. بىرقاتار پروبلەمانىڭ شەشىلمەگەنىنە قاراماستان, ۇجىمداردىڭ كۇشىمەن وسى جىلداردا جاسالعان جۇمىس ءىس جۇزىندە ءوڭىردى وزگەرتىپ جىبەردى جانە ءارى قاراي جاڭارۋدىڭ, شاپشاڭداتىلعان ەكونوميكالىق دامۋدىڭ كەڭ مۇمكىندىكتەرىن اشتى.
كوپتەگەن ونەركاسىپتىك-كولىك, ەنەرگەتيكالىق, مۇناي كاسىپشىلىگى, تاۋ كەن-مەتاللۋرگيا جانە باسقا دا سالالى كاسىپورىندار مەن قالا شارۋاشىلىقتارىنىڭ كۇردەلى قۇرىلىسىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىن جانە ولاردىڭ يگەرىلۋىن جۇزەگە اسىرۋ ايدالادا ادام ايتقىسىز قيىن جاعدايلاردا وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ماقساتتارى الدارىنا قويىلعان ءىرى مامانداندىرىلعان بولىمشەلەردى, كوپتەگەن سالالىق وداقتىق مينيسترلىك پەن ۆەدومستۆونى جۇمىلدىرۋسىز مۇمكىن ەمەس ەدى.
مۇحامبەت ايتۋ ۇلى جەكە كەزدەسۋدە ەسىنە العانىنداي: «... سول جىلدارداعى كاپيتال سالۋ مەن كۇردەلى قۇرىلىس كولەمى بويىنشا گۋرەۆ وبلىسى قازاقستان وبلىستارىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا, ەگەر بۇعان دەيىن وداقتىق جانە رەسپۋبليكالىق ۇيىمداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ وسى وڭىرگە كەلۋى سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي رەتىندە قابىلدانعان بولسا, ال 1960-1970 جىلدارى مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ تولىق كەلۋ ساتتەرى بايقالادى: ورىنباسارلار, باسشى قىزمەتكەرلەر جانە كوبىنە ءبىرىنشى باسشىلار. ءبىر مەزگىلدە بىزگە مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى مەن ونىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باسقارعان 17 رەسپۋبليكالىق مينيسترلەردىڭ, سونداي-اق بىرقاتار وداقتىق مينيسترلەردىڭ كەلگەن كەزى دە بولعان.
اتالعان باسشى قىزمەتكەرلەردىڭ كەلۋى بىزگە كوپتەگەن ۆەدومستۆو بولىمشەلەرىنىڭ جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋگە, جەدەل ماسەلەلەردى جەرگىلىكتى جەردە شەشۋگە جانە بولاشاعى بار ماسەلەلەردى بىرلەسىپ دايىنداۋعا كومەگىن تيگىزدى. وسىعان بايلانىستى ءبىز ماسكەۋدە قوعامدىق باستاما نەگىزىندە قازكسر تۇراقتى وكىلى – ۋ.د. اتامباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قۇرامىنا 10-12 وداقتىق مينيسترلەر كىرەتىن باستاماشىلىق كەڭەس قۇرا بىلدىك.
بۇل كەڭەستە قانداي دا ءبىر ءمينيستردىڭ وڭىرگە ساپارىنىڭ قورىتىندىلارى جەدەل تالقىلاناتىن, جەرگىلىكتى ورىندا تۋىنداعان ماسەلەلەردى شەشۋ جانە ناقتى كومەك كورسەتۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداناتىن. كوپتەگەن ماسەلە وداق ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىنسىز جانە جوسپارلاۋ ورگاندارىنىڭ كەلىسىمىنسىز ءوز شەشىمدەرىن تاۋىپ جاتتى».
ەڭبەك ءوتىلى 50 جىلدان اساتىن مۇحامبەت ايتۋ ۇلى ءوزىن جان-تانىمەن وتانعا قىزمەت ەتۋگە ارناعان. ول بىرنەشە رەت پارتيانىڭ وبلىستىق, وڭىرلىك كوميتەتىنىڭ بيۋرو مۇشەلىگىنە, قازاقستان كپ وك جانە قازكەڭكاسىپوداعىنىڭ مۇشەلىگىنە, سونداي-اق كسرو مەن قازاق كسر جوعارعى كەڭەستەرىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا سايلاندى. كوكپ مەن قازاقستان كپ سەزدەرىنە, سونداي-اق كسرو كاسىپوداعى (ۆتسسپە) مەن قازكسر كاسىپوداعىنىڭ سەزدەرىنە دەلەگات بولىپ سايلاندى.
قازاقستاننىڭ مۇناي ونەركاسىبىن دامىتۋعا قوسقان وراسان ۇلەسى ءۇشىن «كسرو قۇرمەتتى مۇنايشىسى», ەكونوميكا مەن مادەنيەتتى دامىتۋداعى سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن گۋرەۆ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى جانە اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاقتارىنا يە بولدى.
وداقتىق ماڭىزى بار دەربەس زەينەتكەر مۇحامبەت ايتۋ ۇلى 1970 جىلدان باستاپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن الماتى قالاسىندا تۇردى. ول زايىبى سوفيا سادىققىزىمەن بىرگە تۋىپ-وسكەن وڭىرىنە ءجيى بارىپ تۇردى. مەن ول كىسىدەن قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى كوپتەگەن تاريحي وقيعا جايىندا ەستىدىم.
مۇحامبەت ايتۋ ۇلى كىرشىكسىز ادال, پاراساتتى جانە ءومىر جولى وتە قىزىق ادام بولاتىن. سوفيا سادىققىزى ەكەۋىنىڭ قىزى ءاسيا جانە ۇلى باقىت سوعىس ەۆاكۋاتسياسى جىلدارىندا قايتىس بولدى, سوعىستان كەيىن ەرجىگىت جانە سەرىك ەسىمدى ۇلدارىن تاربيەلەپ ءوسىردى, نەمەرەلەرىنىڭ قىزىعىن كوردى.
1992 جىلى وسى اڭىز ادامنىڭ جۇرەگى سوعۋىن توقتاتتى.
راۆيل شىرداباەۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى
اتىراۋ
