رۋحانيات • 24 شىلدە, 2019

دومبىراعا دەم بەرگەن

831 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

دومبىرا – قازاقتىڭ ءدىلى, ءدىڭى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ۇلى دالانىڭ باي ءتوسىن مىڭداعان جىلدار بويى مەكەن ەتكەن تۇركى حالىقتارى, ونىڭ ىشىندە قازاق ۇلىسى ءوزىنىڭ قاستەرلى تاريحىن دومبىرانىڭ شاناعىنان توگىلگەن ومىرشەڭ ءان-كۇيلەرمەن جازعان حالىق.

دومبىراعا دەم بەرگەن

بارلىعىمىزعا بەلگىلى, بىلتىردان بەرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدار­لاماسى اياسىندا ۇلتتىق دومبىرا كۇنى حالىقتىق مەرەكەگە اينالىپ كەلەدى. بيىل پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ەلورداداعى «قازاق ەلى» الا­ڭىنا بارىپ, ۇلتتىق دومبىرا كۇنىنە ارنالعان مەرە­كەلىك شارانى تاماشالاپ, اتالعان مەيرامنىڭ – بارشا حالقىمىزدىڭ ۇلت رۋحانياتىنا دەگەن زور قۇرمەت ەكەنىن, كۇللى الەم مويىنداعان مادەني قۇن­دىلىعىمىز – دومبىرا كۇنى­مەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, مەك­تەپتەردە دومبىرا ۇيرەنۋ ساباعىن ەن­گىزۋگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. «دومبىرا ساباقتارىن مەكتەپتەرگە ەنگىزۋ قاجەت. ۇلتتىق قۇن­دىلىقتارىمىزدى جاست­ارىمىزدىڭ ساناسىنا ءسىڭىرىپ, ناسي­حاتتاۋ وتە ماڭىزدى», دەدى پرەزيدەنت ق.توقاەۆ.

وسى رەتتە ءبىز قازاق ونەرىنىڭ جاناشىرى, مۋزىكا مايتالمانى, «حالىق مۇعالىمى» مەدالىنىڭ يەگەرى, قازاقشا قايىرساق, تور­عايدىڭ قازاعى – سا­پار­عالي احمەت­جانوۆ ەسىمدى ازامات ءجو­نىندە ايتقىمىز كەلەدى. ءبۇ­گىندە ونەردى اركىم قولجاۋلىق ەتىپ جاتقانى وتىرىك ەمەس. ەڭ قيىنى, سول دۇرمەكتىڭ ىشىندە دارا بولمىس, تازا تالانتتار كولەڭكەدە قالا بەرەتىنى قيىن. ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان سا­پارع­الي احمەتجانوۆتىڭ تەك دومبىرا تارتىپ قانا قويماي, اتا-بابامىزدان مۇرا بولىپ قالعان دومبىرا جاساۋ ونەرىن دامىتۋشى, دومبىرا تارتۋعا جاس بۇلدىرشىندەردى باۋلۋدا ات­قارعان ىستەرى از ەمەس ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. بايان, قوبىز, فلەيتادا ەركىن وينايتىن, سانالى عۇمىرىنىڭ ەلۋ جىلدان استام ەڭ ماڭىزدى كەزەڭىن حالىق شىعارماشىلىعىنا ارناعان ونەر ادامى ساپارعالي جايلى وسى تۇرعىدا ءسوز قوزعاماقپىز.

جالپى, مادەنيەت سالاسىندا جۇرگەنىنە جارتى عاسىرعا جۋىقتاعان جاندى قالاي تانىمايمىز دەۋىڭىز دە مۇمكىن. باسىندا ايتقانىمىزداي, ونەر­گە جارناماسىمەن ەمەس, ار-نامى­سىمەن كەلگەن جاندار كو­بىنە قا­راپايىم كەلەدى. ءوزى ايت­قانداي, الاش ارىستارىنىڭ تالايىن تۋدىر­عان تەكتى توپىراق­تىڭ تالانتتى ازاماتى قازاققا قىلعان قىزمەتىن كوپ بۇلدامايتىن بولسا كەرەك.

ءبىز ساپارعالي اعامەن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى جامبىل جاباەۆ اتىنداعى №4 مەكتەپ-گيمنازياسىندا تانىستىق. اعامىز ءدال قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان ءبىلىم ورداسىنداعى جاسوسپىرىمدەردەن قۇرىلعان حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇر ەكەن. جاسى جەتپىستەن اسقان اقساقالدىڭ ءوز قاتارلاستارى سياقتى ەمەس, جالىقپاي جاس جەتكىن­شەكتەرگە ونەر ۇستارتىپ جۇرگەن ىس­تىق ىقىلاسى مەن شەكسىز ىنتاسى ءبىزدى بىردەن باۋراپ الدى. «قوستاناي وبلىسىنىڭ دەنيسوۆ, فەدوتوۆ, تاران جانە اقمولا وبلىسىنىڭ جارقايىڭ, ساندىقتاۋ, ارشالى, تسەلينوگراد اۋداندارىندا قازاقتىڭ ۇلت-اسپاپتار وركەسترىن قۇردىم. وسى جاسقا جەتكەنشە قازاق ونەرىنىڭ دامۋىنا تامشىداي بولسا دا ۇلەس قوستىم دەپ ويلايمىن», دەپ قالدى اڭگىمە اراسىندا. شىنىمەن, جوعارىدا تىزبەلەپ وتىرعان اۋدان, قالالاردىڭ اتى ورىس, ۇلتتىق سالت-ساناسى دا كەنجەلەپ كەلە جاتقان جەرلەر ەكەنىن ەشكىم جاسىرا الماس ەدى. سول ورتاعا دومبىرا سىنىبىن اشىپ, ور­كەستر قۇرۋ – تازا ۇلتتىق ونەرگە دە­گەن ماحابباتتان تۋعانىنا كوزىمىز جەتتى.

كەيىپكەرىمىز جايلى جىلى لەبىز­دەر جەتەرلىك, ارينە. ارىپتەسى, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى بوتاگوز دۇبىرباە­ۆانىڭ ايتۋىنشا, توبىل-تورعاي ءوڭىرى تالانتتارىنىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى س.احمەتجانوۆ اتاقتى نۇرعيسا تىلەن­ديەۆتىڭ ديريجەرلىك كۋرسىنان ءوتىپ, سول كىسىدەن باتا العان. «بۇگىندە اعايدىڭ بۇرىن ەڭبەك ەتكەن جەرلەرى امانكەلدى اۋدانىنىڭ مۋزىكا مەكتەبىندە بايان سىنىبى, بۇيرەكتال ورتا مەكتەبىندە مۋزىكا سىنىبى س.احمەتجانوۆتىڭ اتىمەن اتالادى. ساپارعالي اعاي ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعىمەن, جەتكىنشەكتەردى ونەر الەمىنە جەتەلەپ, ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني وسۋىنە كوپ تەر توگىپ كەلەدى», دەيدى ب.دۇبىرباەۆا.

بيىل پرەزيدەنت ءار مەكتەپتە دومبىرا سىنىبىن اشۋ كەرەك دەگەن تاپسىرما بەرگەن بولسا, ساپ­كەڭ ول شارۋانى وسىدان جارتى عا­سىر بۇرىن باستاپ كەتكەنى قايران قالدىرادى. كەيىپكەرىمىزدىڭ بۇگىنگى باسشىلارىنىڭ ءبىرى, ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى ايگۇل سايلاۋقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ساپارعالي اعانىڭ شاكىرت­تەرى بۇل كۇندە ءار قيىردا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. «اعايدى 1999 جىلدان بەرى تانيمىز. بىلمەگەنىمىزدى وسى كىسىدەن ۇيرەنىپ كەلەمىز. ءناتي­جەسىندە ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ دومبىرا وركەسترى 2001 جىلى «حالىقتىق ۇجىم» اتا­عىنا يە بولدى. بيىل ول جاڭا كومان­دا جاساقتادى. قاراماعىندا 42 بالا دومبىرا ۇيرەنىپ جاتىر», دەيدى ارىپتەسى, ج.جاباەۆ اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازياسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ا.سايلاۋقىزى.

زەرەندى بالالارعا ارنالعان مۋ­زى­كا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى گۇل­شات مولداباەۆا دا ساپارعالي اح­مەت­جانوۆقا 1974 جىلدان بەرى ءشا­كىرت بولعانىن ايتادى. «ول كەزدە 4-سىنىپ وقيتىن كەزىم. سول جىلى اعاي بىزگە 26 جاسىندا مۇعالىم بولىپ كەل­دى. ءوزىم مۋزىكانتتار وتباسىنان شىق­قاندىقتان با, مادەني شارالاردان قالماي اعايدىڭ قاسىندا ءجۇردىم. ساپار اعاي ءسالىم ىزتىلەۋوۆ, روزا يبراەۆا سىندى ءانشى-كۇيشىلەردى جانە مەنى 1979 جىلى كوكشەتاۋداعى مۋزىكا كوللەدجىنە اكەلىپ ءتۇسىردى. سوندا كوللەدج ديرەكتورى ماناربەك بەكسەيىتوۆتىڭ: «اكە-شەشەسى ەمەس, مۋزىكا مۇعالىمىنىڭ بالالاردى ءوزى وقۋعا تۇسىرۋگە الىپ كەلگەنىن ءبىرىنشى رەت كورۋىم» دەگەنى بار. ومىرىمدە ساپار­عالي احمەتجانوۆتاي كاسىبي مامانعا جولىققانىما ريزامىن», دەيدى اعىنان جارىلا ادال شاكىرت.

ساپكەڭ دومبىرا اينالاسىن شيىر­لاپ قانا قويماي, قازىرگى ۋاقىتتا ەڭ وزەكتى تاقىرىپ «رۋحاني جاڭ­عىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا شاكىرتتەرىن قاسى­نا ەرتىپ قازاقستان بويىنشا الماتى, قاراعاندى, نۇر-سۇلتان قالالا­رىندا ءمانى بولەك مادەني شارالار ۇيىمداستىرىپ كەلەدى.

ساپارعالي احمەتجانوۆ 2017 جىلى «تسەلينوگراد اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعىن العان ەكەن. ارينە ول ماراپات ونەر ادامىنىڭ تۇگەل قابىلەتىنە بەرىلگەن باعا ەمەس. ءبىز بۇل رەتتە س.احمەتجانوۆتى «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا قاتىسىپ, سول بايقاۋدان ۇزدىك شىققانىن قالار ەدىك. سەبەبى ساپارعالي جۇمىسىن العا شىعارۋ ارقىلى ءبىز قانشاما عاسىرلار بويى كوزدىڭ قاراشىعىنداي امان ساقتالىپ كەلگەن ۇلى ونەر – دومبىرادان شىققان سيقىرلى كۇي مەن سازدى ۇلتتىق اۋەنگە جان بىتىرەر ەدىك. سول ارقىلى ءداستۇرلى مەكتەپ دارىپتەلىپ,  كەمەل كەلەشەكتىڭ كىلتىن قولىمىزعا ەرتە الاتىنىمىزدى ۇعىنار ەدىك.

سوڭعى جاڭالىقتار