شىلدەنىڭ باسىندا 11 ملن وتانداسىمىزدىڭ جەكە دەرەكتەرىنىڭ وزگەلەر ءۇشىن وپ-وڭاي «ولجالاپ» كەتەردەي اشىق قالعانى جايلى اقپارات تاراعان. 11 ملن وتانداسىمىزدىڭ اتى-ءجونى, ءتولقۇجات دەرەكتەرى, مەكەن-جايلارى, جەكە ءسايكەستەندىرۋ نومىرلەرى (جسن) ينتەرنەتتە اشىق قالىپتى. ال مۇنداي دەرەكتەر قورى ادەتتە مەملەكەتتىك ورگانداردا عانا بولاتىنىن ەسكەرسەك, ايىپتى سول قۇرىلىمداردىڭ ءوزى ەدى. راس, قانداي مەملەكەتتىك ورگاننىڭ دەرەكتەر قورى اشىق-شاشىق قالعانىن بىلمەيمىز. بىراق قازاقستاندا 11 ملن تۇرعىن تىركەلگەن بىردە-ءبىر سايت جوق. اتىشۋلى Facebook-ءتىڭ وزىندە 2,5 ملن ادام عانا تىركەلگەن. دەمەك, 11 ملن-دىق دەرەكتەر قورىن جيناۋ مۇمكىندىگى تەك مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ عانا قولىنان كەلەدى دەگەن ءسوز. الايدا, ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىن ينتەرنەتتە اشىق-شاشىق قالدىرعانىن مويىنداعان قانداي دا ءبىر تۇلعا نەمەسە مەملەكەتتىك مەكەمە بولعان جوق. كەرىسىنشە, ءبىزدىڭ «قاۋىپسىزدىگىمىزدى» ويلاپ شىعا كەلگەندەر تابىلدى. ءسويتىپ وتانداستارىمىزعا بايلانىس وپەراتورلارى سمس جولداپ, «قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتى» دەگەندى ورناتپاساڭىزدار سىزدەر ينتەرنەتكە كىرە الماي قالۋلارىڭىز مۇمكىن» دەگەن سىڭايداعى ەسكەرتۋلەر ءجىبەرىپ جاتىر. اتىشۋلى سەرتيفيكاتتى موبيلدى قۇرىلعىلارعا ورناتۋ تۇتىنۋشىنى حاكەرلەردىڭ شابۋىلىنان قورعايدى ەكەن-مىس. ال بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ مۇنداي قادامعا بارۋىنا «بايلانىس تۋرالى» زاڭنىڭ 26-بابى سەبەپ بولعان كورىنەدى. زاڭ 2016 جىلى كۇشىنە ەنگەن. نە سەبەپتى بايلانىس وپەراتورلارى ءۇش جىلدان سوڭ زاڭ تالاپتارىن ورىنداعىش بولا قالعانىن ءبىلمەيمىز, ايتەۋىر سوڭعى بىرنەشە كۇندە ولار قالىڭ كوپشىلىكتى اۋرە-سارساڭعا سالىپ قويدى. بىراق ءبىز بۇل قادامنىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە قىزمەت ەتكەنىنەن گورى, كەرى اسەرى بار-اۋ دەپ قاۋىپتەنىپ وتىرمىز.
جالپى, ينتەرنەتتە «قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتى» دەگەن ۇعىم بۇرىننان بار. ونى ادەتتە سايتتار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى دايارلاۋشىلاردىڭ وزدەرى جاسايدى. ويتكەنى ولار ءوز وقىرماندارىنىڭ, تۇتىنۋشىلارىنىڭ الدىندا ازدى-كوپتى جاۋاپتى. ءارى حاكەرلەردەن قورعانىس جۇيەسىن دە ۇدايى جەتىلدىرىپ وتىرۋلارى قاجەت. ءسويتىپ الگى قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتتارىن ءوز ونىمدەرىنە ورناتىپ قويعان. مۇنداي سەرتيفيكاتتارى بار سايتتاردىڭ ينتەرنەتتەگى مەكەن-جايى ادەتتە https:// دەپ باستالادى. سەرتيفيكاتى جوق سايتتار http:// دەپ باستالادى دا, ارمەن قاراي سايت اتاۋى جازىلادى. ياعني, قانداي دا ءبىر ينتەرنەت رەسۋرسقا كىرەر كەزدە ازامات ءوز ارەكەتىنىڭ سوڭى قانداي زارداپتارعا سوقتىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ءوزى باعالايدى. بولدى, ماسەلە وسىمەن شەشىلەدى. ال ءبىزدىڭ وپەراتورلار, ولار ەمەس-اۋ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى ۇسىنعان جول تىم قارابايىر, تۇرپايى كورىنگەنى راس. سەبەبى الگى سەرتيفيكاتتى ورناتساڭىز facebook, instagram, youtube ءتارىزدى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە كىرە الماي قالۋ قاۋپى ارتادى. ياعني, ءسىزدىڭ مۇنداي رەسۋرستار قىزمەتىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىڭىز شەكتەلەدى. ءسويتە تۇرا, مۇنداي سەرتيفيكاتتاردى حاكەرلەر بۇزاتىن بولسا, بارلىق دەرەك وزگەنىڭ قولىندا كەتەدى. ماسەلەن, بىرنەشە جىل بۇرىن حاكەرلەر نيدەرلاند مەملەكەتىنىڭ قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن بۇزىپ, مەملەكەتتىك قۇجات اينالىمى, ءبىراز قۇپيا قاسكويلەردىڭ قولىنا تۇسكەن. جاھاندا ينتەرنەتتەگى قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ورناتىپ, تابىستى جۇزەگە اسىرعان بىردە-ءبىر مەملەكەت جوق. ال بىزدە سونداي ساپاسىز قىزمەت ءتۇرىن ەنگىزۋگە اۋرەلەنىپ جۇرگەندەر بار. شاماسى, بۇقارانىڭ اقپاراتتىق ساۋاتى تومەن دەپ ويلايتىندار جوعارىدا ءالى دە بار-اۋ, ايتەۋىر, قيسىنسىزداۋ ءبىر ناۋقان باستالدى. ءىس جۇزىندە الەۋمەتتىك جانە مەسسەندجەر مەديا ارقىلى بۇقارا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قىر-سىرىنا ءۇڭىلىپ, كوزى اشىلىپ كەلەدى. وركەنيەت كوشىنە ۇمتىلعان مۇنداي جۇرتتى تىم تۇرپايى امال-ايلا ارقىلى الداپ-سۋلاۋ مۇمكىن بولا قويماس. ەگەر شىنىمەن مەملەكەتتىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگى ماڭىزدى بولسا, ءتيىستى قۇرىلىمدار وزدەرىنەن باستاعانى ءجون ەدى. ودان سوڭ اقپاراتتىق ساۋات اشۋ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرعانى ابزال. ال مىنا «قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتى» دەگەنىڭىز ينتەرنەتتى بۇعاتتاۋدىڭ بالاما تۇرىنە ۇقساپ تۇر. جاھانداعى دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلماققا ۇمتىلىپ جۇرگەن مەملەكەتتە مۇنداي ءتاسىل قيسىنسىزداۋ كورىنىپ تۇرعاندىقتان ءۇن قوستىق. ايتپەسە, ەل قاۋىپسىزدىگىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنەمىز.
