ءبىزدىڭ «التىن بيداي» شارۋا قوجالىعى 2003 جىلى قۇرىلعان. شارۋاشىلىق كۇزدىك, جازدىق ەگىن ەگەدى, 4-5 القاپتى ەگىس اينالىمى بار. استىققا قوسا كۇنباعىس, ەكپە شوپتەر دە وسىرەمىز, سوڭعى جىلدارى اسبۇرشاق ەگىپ ءجۇرمىز. ومارتا ۇستاپ, تابيعي بال اراسىن دا وندىرەمىز. 2018 جىلى قۋاڭشىلىققا قاراماي 734,5 گەكتار كۇزدىك بيداي القابىنىڭ ءار گەكتارىنان 25,5 تسەنتنەردەن, 1197 گەكتار كۇنباعىستىڭ ءار گەكتارىنان 16,2 تسەنتنەردەن ءونىم الدىق. قوجالىقتىڭ 15 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ, ەڭبەككەرلەرىمىزدى ماراپاتتادىق.
ارينە, وسى جەتىستىكتەرگە جەتۋىمىزگە مەملەكەت كومەگىنىڭ دە اسەرى بولعانى ءسوزسىز. مىسالى تۇقىم, گەربيتسيد الۋعا ۇكىمەتتەن 25 پايىز سۋبسيديا بەرىلەدى. جاڭا تەحنيكا العاندا دا وسىلاي. مۇنىڭ ءبارى ەسكى-قۇسقى تەحنيكا پاركىمىزدى جاڭارتىپ الۋىمىزعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الايدا اۋىلداعى ەڭبەكقور اعايىنعا ناقتى قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان ماسەلەلەر دە بار. ول ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتىلعانداي, ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە باسشى اۋىسقان سايىن زاڭدار مەن ەرەجەلەر ءجيى وزگەرەدى. ءار مينيستر كەلگەن سايىن جاڭا رەفورما جۇرگىزىلەدى. باسشى اۋىسسا, ءبارى قايتادان باسىنان باستالادى. وسىلايشا, ءبىر ادامنىڭ كەسىرىنەن ءبارى اۋمالى-توكپەلى بولىپ, ءبىز اۋىلدا زاردابىن شەگىپ قالامىز.
قازىر اۋىلداعى ديقان بولسىن, مالشى بولسىن, جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن جاڭا ەرەجەنىڭ بەكىتىلۋىن كۇتىپ وتىرامىز. ءوز ويىمشا, باسشىلىققا الاتىن بۇل ەرەجەلەر قاڭتاردا, ءتىپتى جەلتوقسان ايىندا انىقتالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. سوسىن بۇل ەرەجەلەر كەمىندە 5 جىلعا قوزعالماعانى جاقسى ەدى. ارينە, زاڭدار مەن ەرەجەلەر وزگەرمەي قاتىپ قالعان دا جاقسى ەمەس, بىراق از-ماز تۇزەتۋ جاسالسا دا, نەگىزگى باعىتى وزگەرمەي قالۋى ءتيىس.
ءوز باسىمنان وتكەن جاعدايدى ايتايىن. ءدال قازىر مەملەكەت گەربيتسيدكە, تۇقىمعا, تەحنيكاعا سۋبسيديا بەرىپ جاتىر. بىراق كەيبىر ەرەجەلەردىڭ وزگەرۋىنە سايكەس قازىر رەسەيدەن ساتىپ العان تەحنيكامىز ءۇشىن سۋبسيديا الا الماي وتىرمىز. ەرەجە ءجيى اۋىسقاندىقتان, اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى بولىمىندەگى مامانداردىڭ ءوزى نە ايتارىن بىلمەي, جوعارىدان نۇسقاۋ كۇتىپ وتىرادى.
تاعى ءبىر ماسەلە, وتاندىق عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ ساباقتاستىعى ناشار. عىلىم ءوز دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەمەي جاتىر. مىسالى, ءبىز كۇنباعىستىڭ تۇقىمىن امەريكادان, فرانتسيادان الدىرامىز. بۇل الەمگە بەلگىلى, دۇنيەجۇزىن جايلاپ العان برەندتەر. دەگەنمەن 10 مىڭ گەكتار القابى بار ورال اۋىل شارۋاشىلىق تاجىريبە ستانساسى ولارمەن باسەكەلەسە الماي ما؟ قاراساڭىز, ورنالاسقان جەرى وڭتايلى, ادام رەسۋرسى بار, كولىك-كوممۋنيكاتسيا جەلىسى دە ىڭعايلى. عالىمدار دا جەتكىلىكتى. بالكىم بۇعان مەملەكەت قولداۋى قاجەت بولار. ەلىمىز كەڭ-بايتاق, قازاقستاننىڭ وزىندە ءتۇرلى ايماققا ءتۇرلى تۇقىم كەرەك. سوندىقتان جەرگىلىكتى عىلىمي شارۋاشىلىقتار دامۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
تاعى ءبىر ماسەلە, سوڭعى كەزدە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ءۇشىن شەكتەۋ قولدانۋ ارەكەتى بايقالادى. ماسەلەن, بىرنەشە جىل بۇرىن «جەر كولەمى 3 مىڭ گەكتاردان اساتىن شارۋاشىلىقتار شارۋا قوجالىعى بولمايدى» دەگەن زاڭ شىعاردى. بىراق بۇدان ەشتەڭە وزگەرگەن جوق. كاسىپكەرلەر ءىرى شارۋاشىلىقتارىن بولشەكتەپ, بىرنەشە شارۋا قوجالىعىن جاساپ قويدى. قاعازباستىلىق كوبەيدى. مەنىڭشە, مۇنىڭ ورنىنا 3,5 مىڭ گەكتاردان اساتىندارعا جەر سالىعىن كوبەيتۋ كەرەك ەدى. سوندا دۇرىس بولاتىن ەدى. شارۋا قوجالىقتارى مەن جشس-لارعا ارنالعان شەكتەۋ شارالارى تاعى دا جاسالادى دەگەن قاۋەسەت ءجۇر. كەيدە وسىنداي وزگەرىستەر حالىقتىڭ, ديقانداردىڭ ۇكىمەتكە نارازىلىعىن تۋعىزۋ ءۇشىن ادەيى جاسالىپ جاتقان جوق پا ەكەن دەگەن ويدا قالامىز. ويتكەنى حالىققا قارسى جۇمىستاردىڭ نە ءۇشىن جاسالاتىنى تۇسىنىكسىز.
سوڭعى كەزدە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ءۇشىن اگروسالىق سالىنادى دەگەن اڭگىمە كوتەرىلىپ ءجۇر. مەنىڭشە, وسى دۇرىس. ويتكەنى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋانىڭ قاعازباستىلىققا ۋاقىتى بولمايدى. ءبىز قالاعا جاقىن تۇرامىز, ال الىس اۋىلداعى شارۋا قوجالىقتارىنا وبال-اق. تسيفرلاندىرۋ ەندى دەگەنمەن, اۋىلدا ينتەرنەت ىستەمەي قالادى. سالىقتى ۋاقىتىندا تولەي الماي قالساڭ, سالىناتىن ايىپپ ۇلى بار. وسى ماسەلەنى قاراپايىم, وڭاي ەتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. بۇل – اۋىلداعى قاراپايىم شارۋا ءۇشىن ەڭ باستى ماسەلە. تىم بولماسا ناۋقان كەزىندە ەسەپ-قيساپ تاپسىرمايتىن ەتۋ كەرەك. مىسالى, ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋالار سالىعىن قاڭتار-اقپان ايلارىندا تولەيتىن ەتىپ ىڭعايلاسا دەيمىز. مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندار ءۇشىن باسقاشا بولار.
تاعى ءبىر تىلەگىم, جاڭا تەحنيكا العانى ءۇشىن بەرىلەتىن 25% سۋبسيديا – شارۋا ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ, تەحنيكا پاركى جاڭارۋى ءۇشىن وسى باعدارلامانى توقتاتپاي, جالعاستىرا بەرۋ قاجەت.
جالپى, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا الدەبىر وزگەرىس ەنگىزىلەر بولسا, جاڭالىقتى تاجىريبە رەتىندە اۋەلى بەلگىلى ءبىر اۋدانعا ەنگىزۋ قاجەت. سول كەزدە ونىڭ قاتەلىگىن جوندەۋ دە وڭاي بولار ەدى.
مىنە, كوپجىلعى تاجىريبەمدى قورىتا وتىرىپ, ەلىمىزدەگى ەگىن شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا سەپ بولار دەگەن ويلارىمدى ورتاعا سالدىم. ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنت ايتقانداي, بارلىق ماسەلە كەشەندى تۇردە شەشىلۋى كەرەك.
بەكبولات مۇقاشەۆ,
«التىن بيداي» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى
باتىس قازاقستان وبلىسى,
بايتەرەك اۋدانى
