بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ: كىمدەردىڭ بەرەشەگى كەشىرىلەدى؟

نەسيەنىڭ 300 مىڭ تەڭگەسى عانا كەشىرىلەدى

پرەزيدەنت جارلىعىندا كور­سەتىلگەندەي, بورىشكەر ەڭ ال­دىمەن مىناداي ءالسىز توپتىڭ بىرىنە جاتۋى كەرەك: 1) كوپ بالالى وتباسىلار, 2) اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايىنا بايلانىستى تولەم الاتىن وتباسىلار, 3) مۇگەدەك بالالارى بار, 18 جاستان اسقان بالا جاسىنان مۇگەدەكتەر بار وتباسىلار, 4) اتاۋ­لى مەملەكەتتىك əلەۋمەتتىك كو­مەك الاتىندار, 5) جەتىم بالالار, 6) اتا-اناسىنان كامەلەتتىك جاسقا دەيىن ايىرىلعان, 29 جاسقا تولماعان, اتا-انانىڭ قام­قور­لىعىنسىز قالعان بالالار. ەكىن­­شى شارت – ولاردىڭ قارىزى كە­پىلسىز بولۋى ءتيىس. ءۇشىنشى­دەن, قارىز العان كىسىنىڭ 1 ماۋ­سىمعا دەيىنگى قايتارىلماعان بەرەشەگى 3 ميلليون تەڭگەدەن اسپاۋى شارت. تورتىنشىدەن, بو­رىشكەردىڭ نەگىزگى بورىشى مەن وعان ەسەپتەلگەن سىياقىسى 300 مىڭ تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك.

التى ساناتتىڭ ءتىزىمى انىقتالۋدا

ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ ءومىر­لىك قيىن جاعدايدا قالعان ازاماتتاردىڭ ءتىزىمىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ مينيسترلىگى جاسايتىنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. بۇگىندە بۇل مينيسترلىك وزدەرىنە ءتيىستى ءتى­زىمدى تولىق جاساعان. ەڭبەك ءجا­نە حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ مينيسترلىگى زاڭ قىزمەتى دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەركىن­بەك امىرعاليەۆتىڭ ايتۋىن­شا, كوپ بالالى وتباسىلار سانى – 345 475, اسىراۋشىسى­نان ايىرى­لۋ جاعدايىنا بايلانىستى ءتو­لەم الاتىن وتباسىلار سانى – 169 855, اتاۋلى مەملەكەتتىك əلەۋ­مەت­تىك كومەك الاتىندار سانى – 282 615, مۇگەدەك بالالارى بار, 18 جاس­تان اسقان بالا جاسىنان مۇگە­دەكتەر بار وتباسىلار سانى 98 580 ەكەنى انىقتالىپتى. ال سوڭ­­عى ەكى ساناتتاعىلاردى, ياعني جە­­تىم بالالار توبىنداعىلار مەن اتا-اناسىنان كامەلەتتىك جاس­­قا دەيىن ايىرىلعان, 29 جاس­­­قا تولماعان, اتا-انانىڭ قام­­قور­­لىعىنسىز قالعان بالا­لار­­دىڭ سانى ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيس­تر­لىگىنىڭ بازاسىندا بول­عان­­دىق­تان, ول الداعى ۋاقىتتا جو­­عا­رىداعى تىزىمگە قوسىلاتىن بولادى.

سونداي-اق بۇعان 26 ماۋسىمعا دەيىن اتالعان التى ساناتقا كىرگەن كىسىلەر عانا قامتىلادى. «مىنانى دا ەرەكشە ەسكەرگەن ءجون. كەيبىر وتباسىلار ەكى ساناتقا دا جاتۋى مۇمكىن. مىسالى, كەيبىر مەملەكەتتىك əلەۋمەتتىك كومەك الاتىندار مۇگەدەكتىگى بار وتباسىلار ساناتىنا دا كىرەدى. سوندىقتان بۇل جالپى ءتىزىم ەكەنىن انىقتاپ ايتقىم كەلەدى», دەيدى ەركىنبەك امىرعاليەۆ.

مينيسترلىكتىڭ وكىلى ءتىزىم تولىقتانعان سوڭ مەملەكەتتىك كرەديتتىك بيۋروسىنا جىبەرىلەتىنىن ايتادى. سوسىن ولار ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىمەن ءوزارا اقپارات الماسا وتىرىپ, قارىزى كەشىرىلەتىندەردىڭ ءتىزىمىن انىقتايدى.

ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسى دايىن

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە جۇكتەلگەن تاعى ءبىر مىندەت – پرەزيدەنت جارلىعىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋ بولاتىن. بۇگىندە جوبا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلىپ, ۇكىمەتتىڭ قاراۋىنا 11 شىلدەدە ەنگىزىلدى. ەركىنبەك امىرعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبا جاقىن ارادا ۇكىمەتتىڭ وتىرىسىندا قارالادى. قاۋلى جوباسىنا سايكەس ازاماتتاردىڭ بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ شارالارىن 2 قىركۇيەككە دەيىن اياقتاۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق بورىشكەرلەر 18 قىركۇيەكتەن باستاپ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنان جانە eGov پورتالىنان بورىش جۇكتەمەسىنىڭ ازايتىلۋى تۋرالى اقپاراتتى الا الاتىنى دا قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارى دا ازاماتتارمەن جاسالعان زايم شارتىندا كورسەتىلگەن بايلانىس قۇرالدارى ارقىلى ازاماتتاردى بەرەشەگىنىڭ ازايتىلعاندىعى تۋرالى حابارلايتىن بولادى.

حاتتارعا جاۋاپ

جارلىق جاريالانعان كۇننەن باستاپ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە كەلىپ تۇسكەن بورىشكەرلەردىڭ حاتى كوبەيگەن. كوپ قويىلعان سۇراقتارعا زاڭ قىزمەتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەركىنبەك امىرعاليەۆ ءبىز ارقىلى جاۋاپ بەرۋدى ءجون كوردى. «قارىزىمىزدىڭ كەشىرىلۋى ءۇشىن قايدا بارىپ, قانداي ارىز جازۋىمىز كەرەك» دەپ حابارلاسقانداردىڭ قاتارى كوپ سياقتى. ەڭ باستىسى بورىشكەرلەر بانككە بارىپ سابىلمايدى. ويتكەنى پرەزيدەنت اتاعان التى ساناتتاعى ادامداردىڭ ءتىزىمى مينيسترلىكتەگى ەلەكتروندى بازادا دايىن بولسا, ال بورىشكەرلەردىڭ اتى-ءجونىن بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنان تابۋ قيىن ەمەس. سوندىقتان ءاربىر بورىشكەر پروتسەستىڭ اياقتالۋىن كۇتىپ, بورىش جۇكتەمەسىنىڭ ازايعان, ازايماعانىن انىقتاۋعا ۋاقىت بولسە بولعانى. ياعني ونى جوعارىدا ايتقانىمىزداي حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنان نەمەسە eGov پورتالىنان بىلۋگە بولادى.

تاعى ءبىر سۇراق ەرلى-زايىپتىنىڭ ەكەۋىنىڭ دە نەسيەسى بولۋىنا بايلانىستى قويىلعان ەكەن.  «ەگەر زايم شارتى وتباسىنىڭ ەكى مۇشەسىمەن جاسالعان بولسا, وندا ءاربىر قارىز الۋشىعا 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, ياعني وتباسىنىڭ بورىش جۇكتەمەسى 600 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ازايتىلادى», دەيدى ە.امىرعاليەۆ. بۇدان بولەك مينيسترلىككە زەينەتكەرلەردەن دە سۇراقتار كەلىپ تۇسكەن. «ەگەر زەينەتكەر اتالعان التى ساناتتىڭ بىرەۋىنە جاتاتىن بولسا عانا قاراستىرىلادى. ويتكەنى مينيسترلىك جارلىقتا كورسەتىلگەن ساناتقا ەنبەيتىندەردى تىزىمگە قوسا المايدى», دەيدى مينيسترلىك وكىلى.

كىمدەردىڭ ايىپپ ۇلى مەن ءوسىمپ ۇلى كەشىرىلەدى؟

جارلىقتا بيىل 1 شىلدەگە دەيىن كەپىلسىز نەسيە العان بارلىق قازاقستاندىقتىڭ ايىپپ ۇلى مەن ءوسىمپ ۇلىن ەسەپتەن شىعارۋ كەرەكتىگى ايتىلعان. مۇندا نەگىزگى قارىز سوماسىن بورىشكەر ءوزى تولەيدى. ەكونوميستەردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردە نەسيەسىن 90 كۇنگە دەيىن كەشىكتىرگەن بورىشكەردى بانك ءالى دە تولەۋ مۇمكىندىگى بار دەپ قاراپ, ونى پروبلەمالىق بورىشكەر دەپ سانامايدى.  ال 90 كۇننەن اسىپ كەتكەن جاعدايدا ولار قارجى ۇيىمى تاراپىنان كوللەكتورلىق كومپانيالارعا جىبەرىلەدى. بىراق ۇلتتىق بانك باسشىسى وتكەن اپتادا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا كوللەكتورلىق كومپانيالارعا ءوتىپ كەتكەندەردىڭ وسىماقىسى مەن ايىپپ ۇلى كەشىرىلمەيتىنىن, تەك بالانستا قالعاندار عانا قامتىلاتىنىن ايتقان بولاتىن.

2 شىلدەدە ۇلتتىق بانك پرەزيدەنت جارلىعىن ىسكە اسىرۋ شارالارى تۋرالى № 116 قاۋلىسىن قابىلدادى. وندا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر جانە ميكروقارجى ۇيىمدارى 2019 جىلدىڭ 30 شىلدەسىنە دەيىنگى مەرزىمدە ەسەپتەلگەن (تيەسىلى) تۇراقسىزدىق ايىبىن (ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇل) كەشىرەتىندىگى كورسەتىلگەن. سونداي-اق 2019 جىلدىڭ 2 تامىزىنا دەيىن «مەملەكەتتىك كرەديتتىك بيۋرو» اق-قا بانكتىك قارىز شارتتارى بويىنشا كەشىرىلگەن تۇراقسىزدىق ايىبى سومالارى جانە 2019 جىلعى 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا ميكروكرەديت بەرۋ تۋرالى اقپاراتتى كرەديتتىك بيۋرو بەلگىلەگەن نىسان جانە ولشەم بويىنشا جىبەرەدى. بۇعان قوسا كرەديتتىك بيۋرو 2019 جىلدىڭ 9 تامىزىنا دەيىن قازاقستاننىڭ ورنىقتىلىق قورىنا ءاربىر قارىز نەمەسە ميكروكرەديت بويىنشا كەشىرىلگەن تۇراقسىزدىق ايىبىنىڭ سوماسى تۋرالى اقپاراتتى دايىنداپ بەرۋى ءتيىس ەكەنى جازىلعان.  ال قور 2019 جىلعى 15 تامىزعا دەيىن ءاربىر ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكپەن جانە ميكروقارجى ۇيىمىمەن وسى قاۋلىدا كوزدەلگەن تالاپتارمەن كەشىرىلگەن تۇراقسىزدىق ايىبىنىڭ بولىگىن وتەۋ تۋرالى جانە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ تۇراقسىزدىق ايىبىن تولەۋ بويىنشا ءىس جۇزىندە كەشىرىلگەن بەرەشەگى تۋرالى اقپاراتتى ۇلتتىق بانككە ۇسىنۋ مىندەتى تۋرالى ەرەجەنى كوزدەيتىن كەلىسىمدى جاسايدى. قور 2019 جىلعى 20 تامىزعا دەيىنگى مەرزىمدە كەلىسىم نەگىزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا كەشىرىلگەن تۇراقسىزدىق ايىبى بويىنشا 30 پايىزدى وتەيدى.

قارىزعا قاتاڭ شارت قويىلۋى مۇمكىن

مەملەكەت باسشىسى جارلىقتا ۇلتتىق بانككە قارجى ۇيىمدارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ بويىنشا دا تاپسىرما جۇكتەدى. اتاپ ايتقاندا مەرزىمى وتكەن بەرەشەگى 90 كۇننەن اسىپ كەتكەن جەكە تۇلعالاردىڭ بارلىق كەپىلسىز تۇتىنۋشىلىق قارىزدارى بويىنشا كرەديتتى بەرۋمەن جəنە وعان قىزمەت كورسەتۋمەن بايلانىستى تۇراقسىزدىق ايىبىن, كوميسسيالار مەن وزگە دە تولەمدەردى ەسەپتەۋگە تىيىم سالۋدى تاپسىرادى. سونداي-اق جارلىقتا تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن ازاماتتارعا قارىز بەرۋگە تىيىم سالۋ كەرەكتىگىن كورسەتتى. بۇعان قوسا ۇلتتىق بانككە كەپىلسىز تۇتىنۋشىلىق قارىزداردى بەرۋ كەزىندەگى رەتتەۋدىڭ قوسىمشا شارالارىن كوزدەيتىن رەتتەۋشىلىك سيپاتتاعى شارالار كەشەنىن قابىلداۋدى بۇيىردى.

مايگۇل سۇلتان,