تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ەتنوگراف احمەت توقتاباي وسى باسقوسۋدا قىزىقتى تاريحي مىسالداردى العا تارتا وتىرىپ, ەجەلگى ناۋرىز مەرەكەسى ءۇندى-يران حالىقتارىندا شارۋاشىلىق جۇمىستارىنىڭ مەرزىمىنە, ايماقتارداعى تابيعي ەرەكشەلىكتەرگە بايلانىستى ءار ۋاقىتتا تويلاناتىندىعىن ايتادى.
«14 ناۋرىز – ۇزاق قىستان كەيىنگى كورىسۋ, كەزدەسۋ كۇنىنىڭ قازاقستاننىڭ باتىس ولكەسىندە ساقتالۋىن تاريحي ءۇندى-يران ءداستۇرىنىڭ كاسپي ماڭى ايماعىندا ساقتالۋىمەن تۇسىندىرەدى. سونداي-اق ەجەلگى يران كۇنتىزبەسىندە جىلدىڭ ءۇشىنشى ايى امالدىڭ 14 ناۋرىزدان باستالۋىمەن بايلانىستىرادى. كەيىنىرەك يرانداعى رەفورمادان كەيىن ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋ 14-نەن 22 ناۋرىزعا اۋىستىرىلدى. مۇنداي فاكتىلەر تاريحي شىندىقتى بۇرمالاپ, قوعامدىق سانانى شاتاستىراتىندىقتان, كورىسۋ نەمەسە امال مەيرامىن مەرەكەلەر كۇنتىزبەسىنە ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جوق» دەپ سانايدى تاريحشى-عالىم.
ال م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, فولكلورشى ساكەن سەيىلبەك وسى پىكىرگە قارسى بىرقاتار مالىمەتىمەن ءبولىستى.
«ادامدار ەرتە زاماننان بۇل كۇنى ءبىر-ءبىرىن قاقاعان قىستان امان شىققاندارىنا قۋانىپ, كوكتەمنىڭ جايماشۋاق كۇندەرىنىڭ تۋعانىمەن قۇتتىقتايتىن. ولارعا جاقىندارى مەن تۋىستارىن ارالاپ شىققانشا ءبىراز جەردى ءجۇرىپ وتۋگە تۋرا كەلەدى. وسىلايشا, بارلىق الىس-جاقىندارىنا كىرىپ-شىققانشا ناۋرىز مەرەكەسى دە كەلىپ جەتەتىن. كورىسۋ – ادامداردىڭ اراسىن جالعايتىن بىرىگۋ مەرەكەسى. عالىم ماحابباتقا, جاقىندارىنا قامقورلىق جاساۋعا تاربيەلەيتىن ەجەلگى حالىق ءداستۇرىنىڭ گۋمانيستىك پرينتسيپتەرىن العا تارتادى. جاسى ۇلكەندەرگە سالەم بەرۋ ارقىلى قازاق حالقى ولارعا سىي-قۇرمەت كورسەتەدى. ال جاستار بولسا, ۇلكەندى سىيلاۋ ارقىلى باتاسىن الاتىن» دەپ اتاپ ءوتتى.
قايىرىمدىلىق, مەيىرىمدىلىك يدەيالارىنا تولى بۇل مەرەكەنى تويلاۋ حالقىمىز ءۇشىن وتە وزەكتى, سوندىقتان ادامدار بارلىق جاقىندارىمەن جۇزدەسىپ, ءبىر-بىرىنە اماندىق-ساۋلىق تىلەپ, ەرەكشە سەزىممەن كورىسۋلەرى ءۇشىن بۇل كۇنى مەملەكەتتىك دەمالىس جاريالانۋى ءتيىس. وسى مازمۇندا پىكىر بىلدىرگەن ماماندار رۋحانياتىمىزدى دامىتۋدا ىزگىلىككە, مەيىرىمدىلىكتى ناسيحاتتايتىن مەرەكەلەردىڭ ارتىقتىعى جوق ەكەندىگىن ايتادى.
الماتى
