كوپتەگەن ەلدەردە ءومىر ساپاسىنىڭ جاقسارۋى مەن ادامداردىڭ بوس ۋاقىتىنىڭ كوبەيۋى, ترانسپورت پەن بايلانىس جەلىلەرىنىڭ دامۋى ادامداردىڭ ەل ارالاپ, ءدۇنيە كەزۋىنە سەبەپ بولدى. تۋريزم – XX عاسىر فەنومەنى. سودان بەرى حالىقارالىق تۋريزم دامىماسا, تەجەلگەن ەمەس. ماسەلەن, 1990 جىلدارى الەم بويىنشا تۋريزمنەن تۇسكەن قارجى كولەمى 255 ملن اقش دوللارىن قۇراسا, 1998 جىلى 495 ملن دوللارعا جەتكەن. ال 2020 جىلى 2 ملرد اقش دوللارى شاماسىندا بولادى دەپ كۇتىلەدى.
تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدى ەلدەردىڭ كوشىن فرانتسيا باستاپ تۇر. بۇل ەلگە بىلتىر 86,7 ميلليون ادام ساپار شەككەن. يسپانيا مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى دا تۋريستەر ءجيى باراتىن مەملەكەتتەر قاتارىندا. حالىقارالىق تۋريزم ۇيىمى جىل سايىن تۋريزم سالاسى 4,5-5 پايىزعا ءوسىپ وتىراتىنىن ايتادى. 2018 جىلى الەمدەگى تۋريستەردىڭ سانى 1,32 ملرد-قا جەتكەن. بۇل جەر شارىنداعى ءاربىر بەسىنشى ادامنىڭ ساياحاتتايتىنىن كورسەتەدى. ال ەڭ كوپ ساياحاتتايتىن حالىق – قىتايلىقتار. ولار 2017 جىلى 257,7 ملرد اقش دوللارىن تۋريزمگە جۇمساعان. اقش-تىقتار 135 ملرد اقش دوللارىن جۇمساپ, ەكىنشى ورىندا تۇر.
ءتۋريزمنىڭ دامۋى ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك فاكتورلارمەن تىعىز بايلانىستى. تۋريزم ەلدە جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتەدى. سونىمەن بىرگە ەلدىڭ «ىشكى ەكسپورتى» دا دامي تۇسەدى. الەمدەگى ءىجو-ءنىڭ 10,1%-ى تۋريزم ارقىلى كەلسە, ال جۇمىس ورىندارىنىڭ 10,5%-ى تۋريزم سەكتورىمەن تىكەلەي بايلانىستى. دەگەنمەن, جىل سايىن ميلليونداپ قوناق كۇتەتىن مەملەكەتتەردىڭ حالقى ەلدەگى ادام شوعىرىنان, قولايسىزدىقتان شارشاعانىن ايتىپ, نارازىلىق ءبىلدىرىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا يتاليا, يسپانيا, حورۆاتيا حالقى بار.
ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, ۆەنەتسياعا جىلىنا 25 ميلليون تۋريست كەلەدى ەكەن. بۇل – اۋستراليا حالقىنىڭ سانىنان دا كوپ. قالا تۇرعىندارىنىڭ تۋريستەر كورىنگەن جەردە قوقىس تاستاپ, كانالدارعا شومىلىپ, قوزعالىسقا كەدەرگى كەلتىرەتىنىنە كوڭىلى تولمايدى. «تۋريستەردى تاسىمالدايتىن ۇلكەن كەمەلەر سۋ تىرشىلىگىنە زيان بولسا, ولاردىڭ اسەرىنەن پايدا بولعان تولقىندار كونە ۇيلەرگە زاقىم كەلتىرەدى», دەيدى ۆەنەتسيالىقتار. بيىلدان باستاپ ۆەنەتسيا قالاسىنا كىرۋ اقىلى. كىرۋ اقىسى ماۋسىمعا بايلانىستى 2,5 ەۋرودان 10 ەۋرونى قۇرايدى. يتاليالىقتار تۋريستەردى جەكسەنبى كۇنى مۋزەيگە اقىسىز كىرگىزەتىن. بۇدان بىلاي تۋريستەر ءۇشىن بۇل جەڭىلدىك توقتاتىلدى. تۋريزم تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنەن بولەك, ەكولوگياعا دا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. ماسەلەن, 2018 جىلى فيليپپين ۇكىمەتى تەڭىز سۋىنىڭ لاستانۋىنان بوراكاي اتتى تانىمال ارالدارىنىڭ ءبىرىن تۋريستەر ءۇشىن جارتى جىلعا جاۋىپ تاستادى. تايلاند ۇكىمەتى 2016 جىلى بىرنەشە ارالدارىن جاپقاننان ءالى اشپادى. ال ەۆەرەستكە قىزىققان الپينيستەرگە قويىلار تالاپ ءسال وزگەشەلەۋ. ولار تاۋعا شىققاندا 8 كيلو قوقىس جيناۋى كەرەك, نە بولماسا كيلوسىنا 100 اقش دوللارى كولەمىندە تولەم تولەۋى ءتيىس.
بۇگىندە قالاعا كىرۋدى اقىلى ەتكەن مەملەكەتتەر كەزىندە تۋريستەردى تارتۋ ءۇشىن ءتۇرلى شارالار قابىلداعان بولاتىن. مەملەكەتتەر سان ءتۇرلى امال-ايلاعا بارىپ, ەلىنىڭ ەرەكشەلىگىن كورسەتۋگە قۇشتار بولدى. كوپ مەملەكەت ۆيزاسىز رەجىمدى ەنگىزۋدەن باستاپ, قۇجات راسىمدەۋدى مەيىلىنشە وڭايلاتقان ەدى. ساياحاتشىلار ءۇشىن تىكەلەي رەيستەردىڭ بولۋى دا ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا ولار كوپتەگەن ەلدەرگە تىكەلەي اۋە رەيستەرىن اشقان بولاتىن.
ال قاتار ءبىر كەزدەرى قوناق ۇيلەر باعاسىن تومەندەتىپ, تۋريستەر اراسىندا ۇتىس كولەمى 30 مىڭ اقش دوللارى بولاتىن لوتەرەيا ۇيىمداستىرعان-دى. ءتۋريزمنىڭ دامۋىندا, ونەردىڭ دە ۇلەسى زور. سوڭعى جىلدارى كوپ تالقىلانىپ, كورەرمەن كوزايىمىنا اينالعان «تاقتار تالاسى» سەريالىنان كەيىن تۋىندىنىڭ تۇسىرىلگەن جەرى حورۆاتياداعى دۋبروۆنيك قالاسىنا كەلۋشىلەر سانى كۇرت وسكەن.
انيمە وتانىنا اينالعان جاپونيا جاقىندا قوناقتارىن قالانى سۇيىكتى كەيىپكەرلەرىنىڭ وبرازىندا جارىس كولىكتەرىمەن ارالاتۋدى قولعا الدى. مۇنداي قىزمەتتى توكيونىڭ وزىندە 7 جەردەن تابا الاسىز. ال فينليانديا حالقى وزدەرىن الەمدەگى «ەڭ باقىتتى حالىق» دەپ, كەلۋشىلەرگە باقىتتى ءومىردى, تابيعاتپەن ۇندەستىكتى ۇيرەتەتىنىن جاريالادى.
الەم نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن فەستيۆالدار ۇيىمداستىرۋ – بۇرىننان كەزدەسەتىن قۇرال. ماسەلەن, «ماسكەۋ ماۋسىمى» فەستيۆالىن ۇيىمداستىرعالى رەسەي استاناسىنا قىزىعۋشىلار سانى 65,8 ميلليونعا جەتكەن.
قالاي بولسا دا تۋريزم كوپ ەلدىڭ باستى تابىس كوزدەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. 2016 جىلى رەسەيمەن شيەلەنىس ناتيجەسىندە ءتۇركيا شامامەن 15 ملرد اقش دوللار كىرىستەن قاعىلىپ قالعان ەدى. تۋريزم ارقىلى تۇركيا ەكونوميكاسىنا جىل سايىن 31 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە كىرىس تۇسەتىنىن ەسكەرسەك, بۇل – ۇلكەن ماسەلە.
تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر حالىقارالىق ءتۋريزمنىڭ دامۋى الدىمەن ىشكى, ۇلتتىق تۋريزمدى دامىتۋمەن قاتار جۇرەتىنىن كورسەتتى. بۇگىندە تۋريزم حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنىڭ ءبىر قۇرالى بولعاندىقتان, تۋريزم سالاسى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ دە ماڭىزدى بولىپ وتىر. ەلىمىزگە 2017 جىلى «ەكسپو» كورمەسىنىڭ اياسىندا 7,7 ملن شەتەلدىك كەلگەن ەكەن. ولاردىڭ 88%-ى كورشىلەس وزبەكستان, رەسەي, قىرعىزستان, تاجىكستان, قىتاي ەلدەرىنىڭ ازاماتتارى. ءدال سول جىلى تۋريزمنەن تۇسكەن كىرىس 1,9 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان. Kazakh Tourism ۇلتتىق كومپانياسى 2025 جىلعا قاراي تۋريزم ءىجو-ءنىڭ 9%-ىن قۇرايدى دەپ سەنەدى.
ەلىمىزدە 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سىرتقى تۋريزم 10%-عا, ال ىشكى تۋريزم 5%-عا ارتقان. كەيبىر دەرەكتەرگە قاراعاندا, 2018 جىلى ەلىمىزگە 8 488,3 مىڭ ادام كەلىپتى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ولاردىڭ تەك 81 635-ءى تۋريستەر. بۇل 2017 جىلعا قاراعاندا 10,2% جوعارى جانە 2015 جىلدىڭ كورسەتكىشتەرىمەن سالىستىرعاندا, ءوسىم 32%-دى قۇرايدى. سونداي-اق, ءباا (50%), ءۇندىستان (49%), مالايزيا (44%), گونكونگ (22%), پولشا (16%), وڭتۇستىك كورەيا (15%) جانە اقش (5,8%) ەلىنەن كەلۋشىلەر سانىنىڭ ارتقانى بايقالادى. سونىمەن قاتار گەرمانيا, ۇلىبريتانيا جانە باسقا دا بىرقاتار ەلدەر ازاماتتارىنىڭ كەلۋ كورسەتكىشى تۇراقتى دەڭگەيدە ساقتالعان.
Kazakh Tourism كومپانياسىنىڭ تاپسىرىسىمەن BBC World News ەفيرىنە ارنايى بەينەروليك تۇسىرىلگەن بولاتىن. بەينەروليككە 124 ملن تەڭگە جۇمسالعان. ودان كەيىن Euronews NBC ارناسىندا 300 مىڭ اقش دوللارى تۇراتىن جارناما كومپانياسى جاسالعان. دەگەنمەن, اتالعان شارالاردان كەيىن تۋريستەر سانىنىڭ ءوسۋى بايقالمادى. بۇگىندە الەم ساراپشىلارى قازاقستانعا تۋريستەر تارتۋ جولىن ۇسىنىپ الەك. گلازگو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى گيوم تيبەرگيەن تۋريستەردى «كارلاگ», «الجير» سىندى تاريحي ماڭىزى بار كەشەندەر ارقىلى قىزىقتىرا الۋ مۇمكىندىگى بارىن ايتادى. راسىمەن, تۇمسا تابيعاتىنان بولەك, تاريحى تەرەڭ جەرىمىزگە تۋريستەردى تارتۋ جولى قانداي؟ بۇگىن ولاردىڭ ەلىمىزگە كوپتەپ كەلۋىنە مۇددەلى بولىپ جۇرسەك, ەرتەڭ يتاليانىڭ كۇيىن كەشىپ ءجۇرمەيمىز بە؟
