كولونيالدى امەريكاداعى ديسكريميناتسيا وتە قاتتى ەدى. مىڭداعان افروامەريكالىقتار جىلدار بويى ەۋروپالىق كولونيستەرگە قۇل بولىپ, ەشقانداي قۇقىققا يە بولمادى. نەگىزىندە سەگرەگاتسياعا 1863 جىلى رەسمي تۇردە تىيىم سالىنعانىمەن, ءىس جۇزىندە قارا ناسىلدىلەردى كەمسىتۋ مەن قوعامنان الىستاتۋ توقتاعان ەمەس-ءتىن. بۇل تەك ادامدار اراسىندا قالىپ قويماي, عىلىمعا دا اسەرىن تيگىزگەن ەدى. ءحىح عاسىردىڭ زيالىلارى ءوز ەڭبەكتەرىندە اقتاردى باسقالارىنان ارتىق, ولاردى فيزيكالىق تۇرعىدان كۇشتىرەك ءارى اقىلدىراق دەپ سيپاتتاعان بولاتىن. مۇنداي تۇجىرىمداردى ۇستانعاندار قاتارىندا جوزەف دە گوبينو, جورج ۆاشە دە لياپۋج, گۋستاۆ لەبوندار بار ەدى. ديسكريميناتسيانى توقتاتۋ يدەياسىن اقش-تا دجون كەننەدي باستاعان بولاتىن, ومىردەن وتكەن پرەزيدەنتتىڭ قۇرمەتىنە قابىلدانعان زاڭ سەگرەگاتسياعا نۇكتە قويىپ, قارا ناسىلدىلەردىڭ قوعامنىڭ تولىق مۇشەسىنە اينالۋىنا ءۇمىت بەردى. ديسكريميناتسيا بەلەڭ الىپ تۇرعان ۋاقىتتا اقتار مەن قارالار قوعامدىق ورىنداردا, اۆتوبۋستاردا بولەك وتىرىپ, بولەك مەكتەپتەرگە باراتىن ەدى. الايدا ءبۇگىنگى قوعامدا دا ديسكريميناتسيا ءالى ساقتالىپ كەلەدى. وعان مەكتەپتەردەگى قىسىم كورسەتۋدەن باستاپ, جۇمىسقا قابىلداۋداعى ادىلەتسىزدىكتەر تۋرالى وقيعالار دالەل.
تاريحتا بۇعان مىسالدار كوپ. ادولف گيتلەر 1936 جىلى بەرليندەگى وليمپيادا ويىندارىنا ەۆرەيلەر مەن افروامەريكالىقتاردىڭ قاتىسۋىنا قارسى بولعان. دەگەنمەن, حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى گەرمانياعا وليمپيادا حارتياسىن بۇزۋعا تىيىم سالادى. وسىلايشا, ءوز پرينتسيپىنەن باس تارتپاعان ادولف گيتلەر جۇزدەن جۇيرىك شىققانداردى ماراپاتتاۋ راسىمىنە ءمۇلدە قاتىسپايدى. ءدال وسى دودادا سپرينت شەبەرى, امەريكالىق سپورتشى دجەسسي وۋەنس جەڭىسكە جەتكەن ەدى. دجەسسي وۋەنس ناسىلىنە قاتىستى سەگرەگاتسيانىڭ وليمپيادا چەمپيونى اتانعاننان كەيىن دە توقتاماعانىن ايتادى. وعان ءوز ەلى اقش-تا جۇمىس بەرمەي, سپورتشى وتباسىن اسىرۋ ءۇشىن جىلقىلار, يتتەر, ءتىپتى كەنگۋرۋمەن جارىسۋعا كەلىسىم بەرىپ, اقشا تابۋعا ءماجبۇر بولعان.
زاماننىڭ وزگەرۋى ديسكريميناتسيانىڭ اۋقىمىن دا كەڭەيتە ءتۇستى. ەندىگى كەزەكتە ءبىر جىنىستى نەكەگە قاتىستى ديسكريميناتسيا تالقىلانا باستادى. وسىلايشا, قوعام نەكەنىڭ جاڭا ءتۇرىن مويىنداۋدى قاراستىردى. الايدا بۇل باستاماعا قارسى توپتار از بولمادى. 2001 جىلى گوللانديا ءبىرىنشى بولىپ ءبىر جىنىستىلار نەكەسىن زاڭداستىردى, بۇگىندە وعان الەمنىڭ 29 ەلىندە رۇقسات بەرىلگەن.
قازاقستان ءاۋ باستان كوپ ۇلتتى مەملەكەت. ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ەتنوستىڭ بەيبىت كۇن كەشۋىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇلەسى زور. دەگەنمەن ەڭبەك نارىعىندا, وتباسى ينستيتۋتىندا جاس پەن جىنىسقا قاتىستى كەيبىر زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جوققا شىعارا المايمىز.
بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ 2017 جىلعى ستاتيستيكاسى قازاقستاننىڭ الەمدىك گەندەرلىك تەڭدىك رەيتىنگىندە 52-ورىندا ەكەنىن كورسەتتى. ال ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ اقپاراتىنا ءسۇيەنسەك, 2017 جىلى ەرلەر مەن ايەلدەرگە تولەنەتىن جالاقىنىڭ ايىرماشىلىعى 3,3 پايىز بولعان. ياعني, ەركەكتەردىڭ جالاقىسى ايەلدەرگە قاراعاندا كوپ دەگەن تۇجىرىم راستالىپ وتىر. بىزدەگى جوعارى لاۋازىمداعى ايەلدەر سانى از, وعان قوسا ولارعا سول قىزمەتتەگى ەر ازاماتتارعا قاراعاندا, ازىراق جالاقى تولەنەدى. وسى ورايدا ەلىمىزدە ايەل رەكتورلاردىڭ سانى – 14, ال جوو-نى باسقاراتىن ەرلەر 100 ەكەنىن ايتىپ كەتكەن ءجون. گەندەرلىك ديسكريميناتسيا اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا اسا بايقالادى. ماڭعىستاۋدا ورتاشا ەسەپپەن ەر ادام جالاقىسى 342 518 تەڭگە بولسا, ايەلدەرگە 146 359 تەڭگە تولەنەدى ەكەن. اتىراۋدا ەر ادامنىڭ جالاقىسى 342 518 تەڭگەگە جەتسە, ايەلدەر ورتاشا ەسەپپەن 146 359 تەڭگە تابىس تابادى. ياعني, تابىس ايىرماشىلىعى 2 ەسەدەن جوعارى. الەم ساراپشىلارى ايەلدەر قاۋىمى مەملەكەتتىڭ ءىجو-نە 40 پايىز ۇلەس قوساتىنىن ايتادى. ال بۇكىلالەمدىك ەكونوميكا فورۋمى ايەلدەر مەن ەرلەرگە بىردەي جالاقى تولەۋ مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساتىنىن دالەلدەگەن. بۇل تاجىريبە نورۆەگيا, شۆەتسيا, يسلانديا, فينليانديا سىندى مەملەكەتتەردە كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى. دەگەنمەن, جىنىسقا بايلانىستى ديسكريميناتسيا دامىعان مەملەكەتتەردە دە ساقتالعان. وعان اقش-تىڭ ۇلتتىق عىلىم قورى جاساعان زەرتتەۋلەرى دالەل بولا الادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, اقش-تاعى ەر مەن ايەل عالىمدار سانى شامالاس بولسا دا, ايەلدەردىڭ 5-21 پايىزى عانا جۇمىسپەن قامتىلعان. وعان قوسا, ايەل عالىمدار «قارسى جىنىستاعى» ارىپتەستەرى الاتىن جالاقىنىڭ تەك 82 پايىزىن عانا الادى ەكەن, فيزيكا سالاسىنداعى ايەلدەر بولسا, تىپتەن 60 پايىزىن قاناعات تۇتىپ جۇرگەن كورىنەدى.
بىراق بۇگىندە قارا ناسىلدىلەر قۇقىقتارىنىڭ تاپتالعانىن جەلەۋ ەتىپ, اقىلعا قونبايتىن شارالار دا جاسايدى. ماسەلەن, 2017 جىلى گارۆاردتاعى افروامەريكالىق ستۋدەنتتەر ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىرۋ كەشىن اقتاردان بولەك جاساۋدى ۇسىنعان ەكەن. ال نيۋ-يورك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ءبىلىم الۋشىلار ستۋدەنتتەر قالاشىعىنىڭ اكىمشىلىگىنەن افروامەريكالىقتار ءۇشىن ارنايى بولەك قابات سۇراعان.
ءتىپتى, كورەرمەنگە جول تارتقانىنا كوپ بولماسا دا, IMDB ونلاين-كينوبازاسىنداعى رەكوردتى جاڭارتقان, كورەرمەن كوزايىمىنا اينالعان «چەرنوبىل» سەريالى دا سىنعا ۇشىرادى. بريتاندىق ستسەناريست كارلا ماري سۆيت الەم رەيتىنگىندە كوش باستاعان سەريالدا قارا ءناسىلدى اكتەردىڭ بولماۋىنا كوڭىلى تولماعانى تۋرالى Twitter جەلىسىندەگى پاراقشاسىندا جازدى. بۇل الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ, كوبى اتاقتى ستسەناريستى كەلەمەجدەدى.
بۇگىندە حالىقارالىق كومپانيالار ديسكريميناتسياعا قارسى ساياسات جۇرگىزىپ, ءتۇرلى شارالاردى قولعا الىپ جاتىر. ساۋد ارابياسىندا دا ايەلدەر قۇقىعى قورعالىپ, بۇرىن مۇمكىن بولماعان كولىك جۇرگىزۋ سياقتى باسقا قوعامدا قاراپايىم سانالاتىن قۇبىلىستارعا رۇقسات بەرىلدى. عارىشقا ادام ۇشىرىپ, جاساندى ينتەللەكتى يگەرىپ جاتقان الەمدە تەڭسىزدىك دەگەن ۇعىمنىڭ بولۋىنىڭ ءوزى وكىنىشتى. ادامدى الەۋمەتتىك جاعدايىنا, تەرىسىنىڭ تۇسىنە, جاسىنا نە جىنىسىنا قاراپ ءبولۋ دۇرىس ەمەستىگىن بۇگىنگى قوعام قابىلداۋى ءتيىس. وسىدان 55 جىل بۇرىن قابىلدانعان زاڭ كوپ ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشپەسە دە قازىرگى تەڭسىزدىككە قارسى جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياساتقا باستاما بولعانى انىق.
