وقيعا امەريكالىقتاردى ءدۇر ءسىلكىندىردى. «ۇشقىشسىز اۋە اپپاراتى حالىقارالىق كەڭىستىكتە جۇرگەندە قۇلاتىلدى. بۇل يراننىڭ امەريكاعا جاساعان شابۋىلى» دەگەنگە ساياتىن ءمالىمدەمەلەردى پرەزيدەنت د.ترامپتان باستاپ كوپشىلىك امەريكالىق جوعارى دەڭگەيدەگى شەنەۋنىكتەر جاريالاپ ۇلگەرگەن. ءوز تاراپىنان تەگەران ۇشقىشسىز اۋە اپپاراتى ءوز ەلىنىڭ اۋە كەڭىستىگىندەگى شەكاراسىن بۇزعانىنا بۇلتارتپاس دالەلى بارىن ايتادى. امەريكالىقتار اتىپ تۇسىرىلگەن درون ءۇشىن يرانعا اۋەدەن سوققى بەرەمىز دەپ تە ورەكپىگەن. بىراق سوڭعى ساتتە د.ترامپ بۇل شەشىمدى توقتاتتى دەپ جازادى «نەمىس تولقىنى». الايدا The Washington Post گازەتى ءوزىنىڭ جاسىرىن اقپارات ارنالارىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, اقش يراننىڭ زىمىراندار ۇشىراتىن قوندىرعىلارىنىڭ كومپيۋتەرلىك جۇيەلەرىنە كيبەرشابۋىلدار جاساپ, ولاردىڭ جۇمىسىن بۇلدىرگەنىن ايتادى. گازەت بۇل وپەراتسيا پرەزيدەنت ترامپتىڭ قولداۋىمەن بولعانىن دا اشىپ ايتقان. كيبەرشابۋىلدى اقش «بىرنەشە اي بويى دايىنداعان». بۇل وپەراتسيانى اقش-تىڭ ورتالىق بارلاۋ باسقارماسى تاياۋ شىعىستى زەرتتەۋگە ماماندانعان اسكەري ۆەدومستۆونىڭ ماماندارىنىڭ كومەگىمەن دايىنداعان. شابۋىل 21 ماۋسىمنىڭ تۇنىندە ىسكە اسىرىلدى دەپ جازادى گازەت.
وسى دەرەكتىڭ راس ەكەندىگىن اقش پرەزيدەنتىنىڭ وتكىر ريتوريكاسىنىڭ كۇرت تومەندەپ قالعانىنان دا اڭعارۋعا بولادى. دونالد ترامپتىڭ اسكەري اۋە شابۋىلىن توقتاتقانى دا وسى وقيعادان كەيىن, 22 ماۋسىمدا بولدى. الايدا 23 ماۋسىمدا ءوزىنىڭ تۋيتتەردەن بەرىلەتىن ءمالىمدەمەسىندە ول: «مەن يرانعا سوققى بەرۋدى ەشقاشان توقتاتقان ەمەسپىن. كەيبىرەۋلەر مۇنى قاتە ءتۇسىنىپ جاتقان كورىنەدى. مەن ونىڭ ورىندالۋىن وسى مەزەتكە عانا توقتاتتىم», دەپ جازدى.
ال سەيسەنبى كۇنى سول تۋيتتەرگە: «يراننىڭ كەز كەلگەن امەريكالىق نىسانعا جاساعان شابۋىلىنا ءبىز اناعۇرلىم ارتىق كۇشپەن جاۋاپ بەرىپ وتىراتىن بولامىز» دەپ جازدى.
24 ماۋسىمدا د.ترامپ يراننىڭ جوعارعى كوشباسشىسى اياتوللا ءالي حامەنەيگە جانە باسقا دا ءبىر توپ جوعارى شەندى رەسمي تۇلعالارعا قارسى ەكونوميكالىق سانكتسيا جاريالادى. سانكتسيالار وسى اپتادا, ءتىپتى يراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجاۆاد زاريفكە قارسى دا قولدانىلۋى مۇمكىن دەگەن بولجام بار.
بۇلار دا ۇشقىشسىز اۋە اپپاراتىن اتىپ تۇسىرگەنگە جاۋاپ دەپ جاريالاندى. يران پرەزيدەنتى حاسان روۋحاني وسىناۋ ارەكەتتەردى باسسىزدىققا بالايتىنىن ايتتى. ال يراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحاممەد دجاۆاد زاريف بۇل ءماسەلەگە بايلانىستى: «ترامپتىڭ ماڭىنداعى «ساياسي قارشىعالار» ديپلوماتيانى جەك كورىپ, تەك سوعىس بولعانىن اڭساۋدا» دەپ مالىمدەدى.
اقش سىرتقى ساياساتىنىڭ يرانعا قاتىستى نەگىزگى ماقساتى – وعان قارسى حالىقارالىق كواليتسيا ۇيىمداستىرۋ ەكەنى بايقالا باستادى. وتكەن دۇيسەنبى كۇنى اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەو ەر-ريادقا ناق وسى ماقساتپەن ۇشىپ كەلگەن. تاياۋ شىعىسقا ۇشار الدىندا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا پومپەو «كواليتسيا قۇرساق, ول الەمدەگى تەرروريزمنىڭ دەمەۋشىسىنە سوققى بەرۋگە دايىن بولار ەدى» دەپ جاريالادى. سونىمەن بىرگە ول ءوزىنىڭ ساپارىندا ساۋد ارابياسىمەن قاتار ءباا-گە دە باراتىنىن ايتتى. قوس مونارحيا اقش-تىڭ تاياۋ شىعىستاعى ءىرى وداقتاستارى بولىپ ەسەپتەلەدى.
بولاشاق كواليتسياعا اقش پارسى شىعاناعىنىڭ بويىنداعى ەلدەردى عانا ەمەس, ازيا مەن ەۋروپانىڭ ءبىرقاتار مەملەكەتىن تارتپاق. 24 ماۋسىمدا ساۋد ارابياسىنىڭ كورولى سالمان ءال-ساۋدپەن بولعان كەلىسسوزدەر تۋرالى ءوزىنىڭ تۋيتتەردەگى ءمالىمدەمەسىندە مەملەكەتتىك حاتشى كەلىسسوزدەردىڭ ءونىمدى بولعانىن جازدى. «ءبىزدىڭ ماقساتىمىز ورمۋز بۇعازىنداعى تىنىشتىقتى قامتاماسىز ەتۋ» دەپ جازدى ول. 195 شاقىرىمدىق ورمۋز بۇعازىنىڭ سولتۇستىك جاعالاۋى يراننىڭ جەرى ەكەندىگىن ەسكە سالا كەتەمىز.
بولاشاق كواليتسياعا اقش رەسەيدى دە تارتپاق نيەتتە ەكەنى سەزىلىپ تۇر. 24 ماۋسىمدا رەسەي فەدەراتسياسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى نيكولاي پاترۋشەۆ يەرۋساليمگە بارىپ, يزرايل پرەزيدەنتى بەنيامين نەتانياحۋ جانە اقش پرەزيدەنتىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كومەكشىسى دجون بولتونمەن كەزدەسكەن. مۇنداعى نەگىزگى ماسەلە سيرياداعى احۋال بولعانىمەن, ن.پاترۋشەۆ پەن د.بولتون وڭاشا كەزدەسىپ, يران ماسەلەسىن تالقىلاعانى دا بەلگىلى بولدى. الايدا بۇل كەلىسسوزدەردىڭ ءساتتى بولماعانى تاراپتاردىڭ ءمالىمدەمەلەرىنەن ايقىن ءبىلىندى. ماسەلەن, كەلىسسوزدەن شىققان ن.پاترۋشەۆ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا يران اسكەريلەرى امەريكالىق ۇشقىشسىز اۋە اپپاراتىن وزدەرىنىڭ اۋە كەڭىستىگىن بۇزۋ كەزىندە اتىپ تۇسىرگەنىن بىلەتىنىن ايتتى. «مەنىڭ قولىمدا رف قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ بۇل تۋرالى ناقتى اقپاراتى بار» دەپ جاريالادى ول.
وسىنىڭ وزىنەن اقش-تىڭ يرانعا قارسى كواليتسياسىنا رەسەي تاراپىنىڭ قارسى شىعاتىنى كورىنىپ تۇر. ەندى اقش ديپلوماتياسى د.ترامپتىڭ جاپونيانىڭ وساكا قالاسىندا بولاتىن G20 كوشباسشىلارىنىڭ سامميتىندەگى رەسەيمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋىنەن ءۇمىتتى ەكەنىن جاسىرماي وتىر. 28-29 ماۋسىم كۇندەرى بولاتىن سامميتتە د.ترامپ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆ.پۋتينمەن كەزدەسپەكشى. وسىنىڭ الدىندا ترامپ «رەسەيمەن قاتىناستى تۇزەتۋ كەرەك» ەكەنىن تۋيتتەرگە جازعان ەدى.
ايتا كەتەتىن جايت, اقش يراننىڭ «شابۋىلى» تۋرالى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە دە باياندادى. مۇندا يران وكىلى دە ءوز ۇستانىمدارىن جەتكىزدى. ازىرگە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ەكى ەلدى كەلىسسوز ۇستەلىنە وتىرىپ, ماسەلەنى بەيبىت جولمەن شەشۋگە شاقىرۋمەن شەكتەلدى.
