ءىس-شاراعا «حالىق دەموگرافياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى جۇماتاي اليەۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, دوتسەنت الماسبەك ابسادىقوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى باۋىرجان يبراگيموۆ, قالامگەر كوپەن امىربەك جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, وكىلدەرى, قوعام قايراتكەرلەرى قاتىسىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. كونفەرەنتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءدۇنيەجۇزىلىك دەموگرافياداعى قازاقستان حالقىنىڭ دامۋ تەندەنتسيالارىن تالقىلاۋ. ءتۇرلى سالا ماماندارىنىڭ باسىن قوسا وتىرىپ, ەلىمىزدەگى دەموگرافيالىق احۋال بويىنشا شەشىمىن تاپپاعان سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ىزدەۋ.
حالىق دەموگرافياسىن كوتەرۋ بويىنشا ىرگەلى ەڭبەك جازعان عالىم جۇماتاي اليەۆتىڭ سوزىنشە بۇكىل الەم بويىنشا 20 ميلليونعا جۋىق قازاق بار ەكەن. «قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە دەموگرافيا بويىنشا بىردە-ءبىر ينستيتۋت جوق. ءبىز سونى اشىپ, قولعا الىپ جاتىرمىز. وسىدان 20 جىل بۇرىن ماقاش ءتاتىموۆ ەكەۋمىز حالىق دەموگرافياسى تۋرالى كىتاپ جازعان بولاتىنبىز. سول كىتاپتا جازعان ناقتى ماسەلەلەرىمىز ءالى كۇنگە دەيىن تولىق شەشىلگەن جوق. بۇگىندە قازاق حالقىنىڭ سانى 20 ميلليوننان اسادى دەپ سەنىمدى ءتۇردە ايتا الامىن. بۇل دەرەكتەردى ۋاقىتىندا دالەلدەپ بەرگەنىمىزبەن, قۇلاق اساتىن ەشكىم بولماي تۇر», دەيدى ول.
قازىرگى تاڭدا سىرتتاعى قازاقتاردىڭ ەڭ قالىڭ شوعىرلانعان جەرى – وزبەكستان رەسپۋبليكاسى. وندا 2 ميلليونعا جۋىق, رەسەيدە – 740 مىڭ, تۇرىكمەنستاندا – 90 مىڭ قانداسىمىز ءومىر سۇرەدى ەكەن. بۇدان بولەك قىتايدا 1,5 ميلليوننان استام, موڭعوليادا – 100 مىڭ, اۋعانستاندا 25 مىڭ قانداسىمىز تۇرادى.
قازاقستان حالقى, سونىڭ ىشىندە قازاق ۇلتى تاريحتىڭ اۋىر كەزەڭدەرىن باسىنان كەشىرىپ, زارداپتارىن ءالى تارتىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. سونىڭ ءبىر باعىتى – ۇلتتىق دەموگرافيامەن ءتىكەلەي بايلانىستى. دەموگرافيالىق ءماسەلەلەر ءدىن مەن ءدىل, دەنساۋلىق, كوشى-قون, الەۋمەتتىك قورعاۋ, سىرتقى بايلانىس سياقتى سالالاردىڭ بىرلەسىپ زەرتتەۋى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس.
ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ رەسمي دەرەگى بويىنشا, قازاقستاننىڭ حالىق سانى قارقىندى تۇردە وسپەسە دە, العا جىلجۋ بار ەكەنى بايقالادى. مىسالى, 2018 جىلى رەسپۋبليكامىزدا حالىق سانى 18 157 337 جەتسە, 2019 جىلدىڭ باسىمەن سالىستىرار بولساق 1,31 پايىزعا ارتىپ, 18 395 567 تۇرعىنعا جەتكەن. بالا تۋ كورسەتكىشىندە دە اسا قاتتى وزگەرىس جوق. 2017 جىلى رەسپۋبليكامىزدا 390 مىڭ ءسابي دۇنيەگە كەلگەن. بۇل 2016 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 5 مىڭعا كەم. ال رەكوردتىق كورسەتكىش 1987 جىلى تىركەلگەن ەكەن. وندا قازاقستاندا 417 مىڭ بالا تۋىلعان.
جۇماتاي اليەۆ حالىق سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن حالىق اراسىندا بالا تۋدى دارىپتەۋ كەرەك دەپ سانايدى. «قازىرگى تاڭدا تەلەديدار, گازەت-جۋرنالداردا بالا تۋ تۋرالى از ايتىلىپ جاتقان جوق. مەملەكەتتىڭ, ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن ويلاعان ءاربىر وتباسى حالىق سانىن كوبەيتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋى كەرەك. ايتپەسە, كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى قالاي ساقتاپ قالامىز؟», دەيدى ج.اليەۆ.
حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيانىڭ سوڭىندا دەموگرافيالىق دامۋدىڭ الداعى باعىتتارىن دۇرىس جولعا قويۋ ءۇشىن, جان-جاقتى پىكىرلەر ورتاعا سالىندى.
