وتىرىستا نەگىزگى باياندامانى جاساعان ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى اياسىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ, سونداي-اق تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ فۋنكتسيالارىن پرەزيدەنتكە تىكەلەي ەسەپ بەرەتىن جەكە مەملەكەتتىك ورگانعا بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. وسى سەبەپتى زاڭ جوباسىندا ەكى اۋقىمدى باعىت قامتىلعان.
– ءبىرىنشى باعىت – قارجى سەكتورىن رەتتەۋدىڭ جانە دامىتۋدىڭ تاۋەلسىز ورگانىن قۇرۋ. ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك ورتالىق بانكتىڭ كلاسسيكالىق قىزمەتتەرىنە شوعىرلانۋعا نيەتتى. بۇل – باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, اقشا-كرەديت ساياساتى, ۆاليۋتالىق رەتتەۋ جانە تولەم جۇيەلەرىن دامىتۋ. ال قارجى نارىعىن رەتتەۋ مەن دامىتۋ, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ فۋنكتسيالارىن قارجى نارىقتارىن رەتتەۋ مەن دامىتۋ اگەنتتىگىنە بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىر, – دەدى ە.دوساەۆ.
سونىمەن قاتار ەكونوميكانى ساپالى دامىتۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك مەملەكەتتىك-قارجىلىق قولداۋ باعدارلامالارىن, ونىڭ ىشىندە ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىن نەسيەلەۋ باعدارلاماسىن, «7-20-25» يپوتەكالىق باعدارلاماسىن جانە باسقا دا باعدارلامالاردى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرا بەرمەكشى. ال اگەنتتىك ءوز تاراپىنان قارجى نارىعىنداعى قارجى رەسۋرستارىن ءبولۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, جاڭا قارجى ونىمدەرى مەن قىزمەتتەرىن ەنگىزۋگە, ولاردىڭ حالىق پەن بيزنەس ءۇشىن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. قىزمەتشىلەرىنىڭ مارتەبەسى ۇلتتىق بانك قىزمەتكەرلەرىمەن تەڭەستىرىلەدى.
– اگەنتتىك ۇلتتىق بانكتى قايتا ۇيىمداستىرۋ ارقىلى قۇرىلادى. ونىڭ بارىسىندا قىزمەتتەر, وكىلەتتىكتەر مەن شتات بىرلىكتەر قايتا بولىنەدى. ۇلتتىق بانكتەن اگەنتتىككە اۋىسۋى بولجانىپ وتىرعان قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالپى سانى شامامەن 500 ادام بولادى, – دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
ءوز كەزەگىندە زاڭ جوباسىنىڭ ەكىنشى باعىتى تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋ نارىعىندا رەتتەۋشى اربيتراج جانە جۇيەلىك پروبلەمالاردى جويۋعا ارنالعان. سوندىقتان دا حالىقتىڭ بورىشتىق جۇكتەمەسىنىڭ باقىلانباي وسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا بارلىق كرەديتتەۋ سۋبەكتىلەرىنە قاتىستى ءتيىستى رەتتەۋ مەن قاداعالاۋ قۇرالدارىن ەنگىزۋ تالاپ ەتىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا رەتتەلمەيتىن سۋبەكتىلەردىڭ سانى شامامەن 2 مىڭعا جەتكەن.
بۇگىندە تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەر پورتفەلىنىڭ نەعۇرلىم بەلسەندى ءوسۋى رەتتەلمەيتىن سەكتوردا بايقالادى – ول ونلاين-كرەديتورلار, كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر جانە لومباردتار. سونىمەن قاتار رەتتەلمەيتىن سۋبەكتىلەر تاراپىنان قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن ءمۇددەلەرىنىڭ بۇزىلۋى بايقالادى, – دەدى ە.دوساەۆ.
جالپى وتىرىستا سەناتورلار يادرولىق قارۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالادى. وسى شارتقا سايكەس مۇشە مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا يادرولىق قارۋدى جانە/نەمەسە يادرولىق جارىلعىش قۇرىلعىلاردى وندىرۋگە, سىناۋعا, ساتىپ الۋعا, بەرۋگە, ساقتاۋعا جانە ورنالاستىرۋعا, سونىمەن بىرگە يادرولىق قارۋدى قولدانۋعا, سونداي-اق ونى قولدانۋ قاتەرىن توندىرۋگە تىيىم سالىنادى.
شارت نيۋ-يوركتەگى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 72-سەسسياسى اياسىندا 2017 جىلعى 20 قىركۇيەكتەن باستاپ قول قويۋعا اشىلدى جانە 50 مەملەكەتتە راتيفيكاتسيالاعاننان كەيىن كۇشىنە ەنەدى (قaزipگi ۋاقىتتا شارتقا 70 مەملەكەت قول قويدى, 23 مەملەكەت راتيفيكاتسيالادى).
وسى شارتتى راتيفيكاتسيالاي وتىرىپ, قازاقستان يادرولىق قارۋدان ازات الەمدى قۇرۋ جانە ساقتاۋ ىسىنە زور ۇلەس قوسادى, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى كوشباسشىلىعىن ناقتىلايدى.
پالاتا 1992 جىلعى 15 مامىرداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا (ۇقشۇ) قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ءتورتىنشى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى.
قولدانىستاعى كەلىسىمگە سايكەس, جەتكىزىلەتىن اسكەري ونىمگە باعالار ۇلتتىق بولىمشەلەردىڭ ءوز مۇقتاجدارى ءۇشىن ساتىپ الاتىن ىشكى باعالارى بويىنشا بەلگىلەنەدى. وسى حاتتامانىڭ قابىلدانۋىمەن مۇنداي جەڭىلدىكتى باعا ءوندىرۋشى تاراپ ءوز مۇقتاجدارى ءۇشىن ساتىپ المايتىن, بىراق كەلىسىم تالاپتارىنا سايكەس ۇقشۇ-نىڭ باسقا مۇشە مەملەكەتىنە جەتكىزىلەتىن اسكەري ماقساتتاعى ونىمگە قولدانىلادى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلاردىڭ بىرقاتار دەپۋتاتتىق ساۋالى جاريا ەتىلدى. وندا سەناتور ناريمان تورەعاليەۆ جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سپورت كەشەنىن كۇردەلى جوندەۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋ قاجەتتىگى جانە مۇگەدەكتىكتى رەسىمدەۋ تۋرالى, سەناتور ەدىل مامىتبەكوۆ «عىلىم قورى» اق قىزمەتى, اقپاراتتىق جانە ەسەپتەۋ تەحنولوگيالارى ينستيتۋتىن «زەرە حولدينگى» اق كوممەرتسيالىق ۇيىمىنىڭ قۇرىلىمىنا بەرۋ, چەرنوبىل اەس-ءى اپاتى زارداپتارىن جويۋعا قاتىسۋشىلاردى الەۋمەتتىك قولداۋ تۋرالى, سەناتور عۇمار دۇيسەمباەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىن دايىنداۋ قاجەتتىگى تۋرالى, سەناتور نۇرجان نۇرسيپاتوۆ اسكەريلەرگە تۇرعىن ءۇي تولەمى ماسەلەلەرى جايىندا, سەناتور ەرىك سۇلتانوۆ قىزىلوردا – جەزقازعان – ەسىل – پەتروپاۆل – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شەكاراسى جولىن جوندەۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ تۋرالى, سەناتور ۆلاديمير ۆولكوۆ وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندە, سەناتور بىرعانىم ءايتىموۆا لوتەرەيا قىزمەتى ماسەلەلەرى تۋرالى, سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ بالىق شارۋاشىلىعى كەشەنىن دامىتۋ جايىندا, سەناتور قايرات قوجامجاروۆ قولدانىستاعى «قر مەملەكەتتىك ارناۋلى ورگاندارى تۋرالى» جانە «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭداردىڭ ەرەجەلەرىندەگى قايشىلىقتاردى جويۋ قاجەتتىگى تۋرالى, سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى زاڭ جوبالارىن مەملەكەتتىك تىلدە ازىرلەۋ جونىندە, سەناتور دينار نوكەتاەۆا وتاندىق جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى, سەناتور مۇراتباي جولداسباەۆ مەملەكەتتىك تاپسىرمالاردى ورىنداۋدا جەكە سەكتورعا قاتىستى كەمسىتۋشىلىك قاعيدالارىن بولدىرماۋ جايىندا ساۋالدارى بولدى.
دەپۋتاتتىق ساۋالداردىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارا كەلىپ, سەنات توراعاسى دەپۋتاتتاردى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى تاراپىنان بەرىلەتىن جاۋاپتارعا مۇقيات قاراۋعا شاقىردى. دەپۋتاتتار كوبىنەسە ءبىرسارىندى جاۋاپتار الادى, ال كوتەرىلگەن ماسەلەلەر شەشىلمەي جاتادى.
«ساۋالدارىڭىز بوس ءسوز رەتىندە قالماۋى ءتيىس. ءوزىمىز ناقتى جۇمىس جۇرگىزبەسەك, ەشقانداي وزگەرىستەر بولمايدى», دەدى داريعا نازارباەۆا.
