باۋىرلاس ازەربايجان مەملەكەتىنىڭ وكىلى رەتىندە وسى اتاۋلى كۇننىڭ قۇرمەتىنە ورايلاستىرىلعان كونفەرەنتسياعا قاتىسا وتىرىپ, مەن بۇل ماڭىزدى وقيعاعا قاتىستى وزىندىك وي-پىكىرلەرىمدى ورتاعا سالعىم كەلەدى. تۇلعالاردى تاريح تۋعىزادى. بۇل بۇلجىمايتىن اكسيوما. سونىمەن قاتار تاريحتى جەكەلەي تۇلعالاردىڭ جاسايتىنى دا دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اقيقات. ياعني, بۇل ەكەۋى ءبىر-بىرىمەن بەرىك بايلانىستى.
قيىن كەزەڭدەردە تاريح ءىرى تۇلعالارعا جومارت بولاتىنىن دا اتاپ وتكەن ءجون. ەل تاريحىنداعى كۇردەلى ۋاقىتتا ءوز داۋىرىمەن يىقتاس دانىشپاندار دۇنيەگە كەلەدى. ولار ەشقاشان تاريحقا قارىزدار بولىپ قالمايدى. ونداي تۇلعالاردىڭ ميسسياسى – تاريحتى قۇتقارۋ, مەملەكەت پەن ۇلتتى قۇتقارۋ. قازاقستان مەملەكەتىنىڭ زاماناۋي تاريحىندا وسى ميسسيانى بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ اقساقالى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اتقاردى.
رەسەي ءۇشىن – ءى پەتر, اقش ءۇشىن –دجوردج ۆاشينگتون, فرانتسيا ءۇشىن – شارل دە گول, ۇلىبريتانيا ءۇشىن – ۋينستون چەرچيلل, قىتاي ءۇشىن – دەن سياوپين, تۇركيا ءۇشىن – اتاتۇرىك, سول سياقتى ازەربايجان ءۇشىن جالپىۇلتتىق ليدەر گەيدار اليەۆ قانشالىقتى ۇلى تۇلعا بولسا, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا سولارمەن دەڭگەيى ءبىر تۇلعا.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان الەمدىك بەدەلى زور قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدى. ەلدەرىڭىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە سايلانعانى سونىڭ ايقىن بەلگىسى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىرلىك ماسەلەلەردە ماڭىزدى ءرول وينايدى, ول كوپتەگەن تابىستى باستامالارعا مۇرىندىق بولدى. ءبىزدىڭ وڭىردە عانا ەمەس, بارشا عالامدىق اۋقىمدا بەيبىتشىلىكتىڭ نىعايۋىنا ولشەۋسىز زور ۇلەس قوستى. ونىڭ سيرياداعى قاۋىپ-قاتەردى تومەندەتۋگە قاتىستى كورسەتكەن مامىلەگەرلىك كۇش-جىگەرى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان جوعارى باعالانادى. ۇزاق جىلدار بويى ءمۇمكىن ەمەستەي كورىنگەن جۇمىستى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇزەگە اسىردى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تۇركىلىك ەۋرازياداعى اسا كورنەكتى يدەولوگتاردىڭ ءبىرى. «نۇرسۇلتان نازارباەۆ فەنومەنىن» باسقالاردان ەرەكشەلەيتىن باستى پرينتسيپ – ونىڭ پوپۋليزمنەن ادا, ءوزارا ءتيىمدى ناقتى ستراتەگيا جاساۋىندا. ونىڭ باستى ماقساتى – تۇركى الەمىنىڭ ينتەگراتسياسى.
ازەربايجاننىڭ ناحيچەۆان قالاسىندا وتكەن تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءحىح ءسامميتى (2009 جىل) باۋىرلاس ەلدەردىڭ ءوزارا ينتەگراتسيالانۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتكەنى بەلگىلى. وسى ءسامميتتىڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تۇركىارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمى – تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەرىنىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ (تۇركى كەڭەسى) قۇرىلۋى بولدى. سول جىلدىڭ مامىر ايىندا تۇركى الەمىن دامىتۋعا قوسقان سۇبەلى ۇلەسى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تۇركى ءتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى مارتەبەسىنىڭ ءماڭگىلىككە بەرىلگەنى كەزدەيسوقتىق ەمەس. بۇل ۇسىنىس تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايپ ەردوعاننىڭ تاراپىنان ايتىلىپ, ونى تۇركى كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىنىڭ ليدەرلەرى ءبىراۋىزدان قولدادى. بۇل ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ اسا كورنەكتى مەملەكەتتىك قايراتكەر رەتىندەگى جەتىستىكتەرىن كەڭىنەن مويىنداۋدىڭ ايقىن كورىنىسى دەپ بىلەمىن.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى حالىقارالىق قۇقىق نورمالارى مەن پرينتسيپتەرىنىڭ جانە تۇركى الەمىنىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن نازارعا الا وتىرىپ, ءاردايىم ازەربايجاننىڭ تەرريتوريالىق تۇتاستىعى يدەياسىنا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. وسىعان وراي ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆتىڭ ءسوزىن تىلگە تيەك ەتكەندى ءجون كورىپ وتىرمىن: «ازەربايجان حالقى ءسىزدىڭ ازەربايجاندى ءبىز قاتىساتىن ۇيىمداردىڭ بارلىعىندا قولداعان قادامدارىڭىزدى جوعارى باعالايدى. سەنىڭىز, ءسىزدىڭ ءاربىر ءسوزىڭىز, ءىسىڭىز اۋقىمدى قوعامدا رەزونانس تۋدىرادى».
ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆتىڭ قازاقستان مەن ازەربايجان اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قوسقان زور ۇلەسى ءۇشىن قازاقستان كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى «گەيدار اليەۆ» وردەنىمەن ماراپاتتاعانى تەگىن ەمەس. «گەيدار اليەۆ» وردەنى ازەربايجاننىڭ ەڭ جوعارى ناگراداسى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىنەن باستاپ ەل باسشىلىعىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بولعانى قازاقستاندى كوپتەگەن قاۋىپ-قاتەرلەردەن قۇتقارىپ قالعانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ال ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى وڭايعا تۇسكەن جوق. ۇلتقا قارسى ىشكى كۇشتەر مەن ولاردىڭ سىرتتاعى قولداۋشىلارى بيلىك باسىنا جالپىۇلتتىق ليدەر گەيدار اليەۆتىڭ كەلۋىنە مۇمكىندىك بەرمەدى. سول سەبەپتى ازەربايجان تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارى قايعىلى وقيعالار مەن قيىن سىناقتارعا تولى بولدى.
الايدا, ءبىز قازاقستان – ازەربايجان قاتىناستارىن جاڭا ستراتەگيالىق ءارىپتەستىك دەڭگەيىنە شىعارا بىلدىك. بۇل ىستە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايرىقشا ماڭىزدى ءرول اتقاردى.
ءبىر سوزبەن ايتار بولسام, نۇرسۇلتان نازارباەۆ – ءداۋىر تۋدىرعان تۇلعا. ءبىز, تۇركى الەمىنىڭ بارشا وكىلدەرى ەلباسىنىڭ ليدەرلىك فەنومەنىن ماقتان تۇتامىز, ودان ۇلگى الامىز. وعان جاراتقان جار بولسىن!
ەلمان ناسيروۆ,
ازەربايجان رەسپۋبليكاسى ميللي مەدجليسىنىڭ دەپۋتاتى,
ازەربايجان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى
باسقارۋ اكادەمياسى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ
ديرەكتورى, ساياسي عىلىمداردىڭ دوكتورى, پروفەسسور
