ساياسات • 20 ماۋسىم، 2019

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاريح جاساعان تۇلعa» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى

390 رەتكورسەتىلدى

انكارا قالاسىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «Tarih Yapan Adam» (تاريح جاساعان تۇلعا) اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى.

تۇساۋكەسەر راسىمىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇركياداعى ەلشىسى ابزال ساپاربەك ۇلى، تۇركيا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى يالچىن توپچۋ، تۇركى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى باعدات امىرەەۆ، تۇركى كەڭەسىنىڭ اقساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى، پروفەسسور ءادىل احمەتوۆ، ەلشى حاليل اكىنجى، انكاسام زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باس كەڭەسشىسى، پروفەسسور سينجەر يمەر، انكارا ساياساتتار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى حاسان كانبولات، تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىم ورىنباسارى مالىك وتارباەۆ، ساياسات، ەكونوميكا جانە قوعامدى زەرتتەۋ قورىنا (SETA) قاراستى سىرتقى ساياسات زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، پروفەسسور مۇحيتتين اتامان جانە تۇركيانىڭ بەلگىلى ساياساتتانۋشىلارى، زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن قوعام بەلسەندىلەرى، ديپلوماتيا مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

كىتاپتا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەسىن قالاپ، تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدى بۇكىل الەمگە تانىتقان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىعى مەن قايراتكەرلىگى، پاراسات بيىگىنەن كورىنەر تۇلعالىعى مەن ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەتتەرى، ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن جاساعان الەمدىك ماڭىزى بار يگىلىكتى ىستەرى تۋرالى بايانداعان تولعانىستارى مەن ەستەلىكتەرى توپتاستىرىلعان. اۆتور قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ ىرگەسى قالانعان سول ءبىر شىتىرمانى مەن شىرعالاڭى مول كۇردەلى تاريحي كەزەڭدى قىزىقتى وقيعالارى مەن تاريح كىتاپتارىندا كەزدەسە بەرمەيتىن الەمدىك ساياساتتىڭ نازىك تۇستارى ارقىلى شەبەر جەتكىزەدى. جاڭا مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ تاريحىن ەلباسىنىڭ تۇلعالىق قاسيەتىمەن، مەملەكەتتى باسقارۋ قارىمدى قابىلەتىمەن جانە جاراتىلىسىنان قايراتكەر بولىپ تۋعان بولمىسىمەن ساباقتايدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسىمەن العاشقى تانىسقان كەزدەرىن ەسكە الىپ، قوعامدى سوناۋ قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن قالاي الىپ شىققاندىعىن جازادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءوزىنىڭ ۇستانعان ساياساتىندا ەۋروپالىق رەفورميزمدى، ازيالىق داستۇرشىلدىكتى، پراگماتيزم مەن دەموكراتيالىق راسىمدەردى ساقتاۋ سىندى قوعامنىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن ماڭىزدى فاكتورلاردى قالايشا سينتەزدەگەندىگىن جەتكىزەدى.

حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى كىتاپقا ارناپ جازعان ءوزىنىڭ العى سوزىندە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى ەكەندىگىن ايتىپ، تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ قايراتكەرلىگى مەن كەمەڭگەرلىگىنە، ىسكەرلىگى مەن قايراتكەرلىگىنە ۇزاق جىلدار بويى كۋا بولعان، بۇگىن دە مەملەكەت باسشىسى بولىپ سايلانعان ق.توقاەۆتىڭ الەمدىك ساياساتتىڭ، ەل باسقارۋدىڭ بىلگىرى، تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوسقان مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە وسىنداي قۇندى كىتاپتى جازعانى ەلباسىتانۋعا، قازاق ساياساتىن تانۋعا قوسقان زور ۇلەسى ەكەندىگىن جەتكىزەدى. كىتاپتىڭ تۇرىك تىلىندەگى نۇسقاسىن اكادەميا تاراپىنان شىعارۋ ۇلكەن مارتەبە سانايمىن دەپ جازادى.

جيىندى اشقان ەلشى ا.ساپاربەك ۇلى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىنىڭ بەكي تۇسۋىنە سىڭىرگەن زور ەڭبەگىن اتاپ ءوتىپ، بيىلعى جىلى قابىلداعان تاعدىرلى شەشىمنىڭ ناتيجەسىندە جاڭا مەملەكەت باسشىسى بولىپ ق.توقاەۆتىڭ سايلانعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار، قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ەلباسى سالعان سارا جولمەن دامي بەرەتىندىگىن، قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ جاڭا دەڭگەيگە جەتكەندىگىن جانە ارى قاراي قارقىنمەن كۇشەيە بەرەتىندىگىن جەتكىزدى. 

تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى يالچىن توپچۋ ءوز سوزىندە تۇساۋى كەسىلگەن كىتاپتىڭ اسا قۇندى ەڭبەك دەپ باعالادى. «بىزدەر – تۇركى حالىقتارى جەتىستىكتەرىمىزبەن ماقتانۋىمىز كەرەك. ماقتانىپ قانا قويماي، بولاشاق ۇرپاققا، وسكەلەڭ جاس بۋىنعا جەتكىزۋىمىز كەرەك. «تاريح جاساعان تۇلعا» اتتى كىتاپ سول كۇردەلى كەزەڭنەن ەلىن امان الىپ شىققان تۇركى الەمىنىڭ اقساقالى ن.نازارباەۆتىڭ قاجىرلى قايراتىن، ەلگە سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگىن، تولاعاي جەتىستىكتەرىن، قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ تاريحىن شەبەر باياندايدى. سوندىقتان ق.توقاەۆقا العىس ايتامىن!»

قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەگەن پروفەسسور ءا.احمەتوۆ تۇركى تاريحىنىڭ بۇكىل الەممەن تامىرلاس ەكەنىن ايتىپ، سول تامىردان ءنار العان بۇگىنگى ۇرپاق جاڭا ءداۋىر باستاپ جاتقاندىعىن باياندادى.

كىتاپتى تۇرىك تىلىنە اۋدارعان بەلگىلى قالامگەر، ديپلومات، حالىقارالىق «جامبىل» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى م.وتارباەۆ ءوزىنىڭ ارنايى بايانداماسىندا تۇركىستان ءوڭىرىنىڭ دامۋى تۋرالى ءسوز قوزعاپ، كۇن كەشە عانا ءبىر جىلدىعىن اتاپ وتكەندىگىن ايتتى. سونداي-اق، اتالعان كىتاپتىڭ تۇركىتىلدەس ەلدەرى ءۇشىن اسا قۇندى ەكەندىگىن جەتكىزدى. «مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ كىتاپ شىعارۋعا كەلىسىم العان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى بىلتىر وزىمە اۋدارۋعا ۇسىنىس جاسادى. كىتاپ قولىما تۇسكەننەن كەيىن مۇقيات وقىپ شىقتىم. بۇدان بۇرىن ەلباسى تۋرالى جازىلعان كىتاپتاردان بولەك فورمادا جازىلعان. ساياساتتاعى نازىك تۇستاردى شەبەر جەتكىزگەن. اۋدارما بارىسىندا كوپتەگەن مالىمەت العانىم دا جاسىرىن ەمەس. ويتكەن كىتاپتىڭ اۆتورى – تاجىريبەسى مول، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان، ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيى وتە بيىك تۇلعا. كىتاپ تۇرىك وقىرمانىنىڭ كوڭىلىنەن شىعادى دەپ سەنەمىن.»

سونىمەن قاتار، تۇساۋكەسەر راسىمىنە قاتىسقاندار «تۇركى الەمى جانە ەلباسى»، «قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جانە تۇركىستاننىڭ دامۋى»، «دەموكراتيالىق پروتسەسىندە ورىن العان 9 ماۋسىم پرەزيدەنتتىك سايلاۋى» جانە «جاڭا كەزەڭدە قازاقستان-تۇركيا قارىم-قاتىناستارى» تاقىرىپتارىندا بايانداما جاسادى.


سوڭعى جاڭالىقتار

ارىماس ابىروي

رۋحانيات • كەشە

كونەدەن كەلگەن كونەك

رۋحانيات • كەشە

شىمبۇلاق شاڭعى ماۋسىمىن اشتى

قىسقى سپورت • كەشە

اتباسار

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار