قازاقستان • 20 ماۋسىم، 2019

وتاندىق فارميندۋسترياعا وڭ كوزقاراس قاجەت

383 رەت كورسەتىلدى

ءدارى-دارمەك ونەركاسىبى بۇگىندە مەملەكەتتىڭ يننوۆاتسيالىق جانە ستراتەگيالىق قاۋىپسىزدىگىن ايقىندايتىن نەگىزگى جوعارى تەحنولوگيالىق سالالاردىڭ قاتارىنا جاتادى. الەمدەگى ءىرى فارماتسەۆتيكالىق وندىرىستەردىڭ نەگىزگى بولىگى اقش، كانادا، برازيليا، شۆەيتساريا، گەرمانيا، يسپانيا، فرانتسيا، ءۇندى­س­تان جانە قىتاي مەملەكەتتەرىندە ورنالاسقان. سوڭعى ۋاقىتتا رەسەيدە دە فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسى كۇرت ءوستى.

دامىعان ەلدەردە ءدارى-ءدار­مەكتىڭ 70-90 پايىزى ۇلتتىق باع­دار­لامالار اياسىندا وزدەرىندە ءوندى­رىلەدى. مىسالى، يسپانيادا وتان­دىق پرەپاراتتاردىڭ ۇلەسى 62%، فرانتسيادا – 53%، يز­رايل­دە – 42%، رەسەيدە – 35%، بەلا­رۋسسيادا – 25%، گرۋزيادا – 20%، لاتۆيادا 15%-دى قۇرايدى.

قازاقستاندا فارماتسەۆتي­كا س­ا­لا­سى قارقىندى دامىپ كە­لە جات­­قانداي كورىنگەنىمەن، فار­­­­ما­تسەۆ­تيكا ءوندىرىسىنىڭ 60 پا­­يىز­دان استامى شەتەلدىك فار­ما­­­تسەۆ­تي­كا­نىڭ ەنشىسىندە. ال ءوزىمىز­دە شى­عا­رى­لاتىن ءدارى-ءدار­مەكتىڭ 95 پايى­زى شەتەلدىك ۆاليۋ­تامەن ساتىپ الىن­عان يم­پورت­تىق شيكىزاتتان جا­سا­­لا­دى. ەلىمىزدە ۇلكەندى-كىشىلى 79 فار­ماتسەۆتيكالىق كومپانيا جۇ­­مىس ىستەيدى. سونداي-اق ءدارى-ءدار­مەك­­تىڭ 90 پايىزى ەڭ ءىرى 6 زاۋىتتىڭ، اتاپ ايتار بولساق «حيمفارم» اق،

«سپ گلوبالفارم»، «نوبەل افف» اق، «رومات»، «Hۋp-ماي فارم» جشس، «قاراعاندى فارماتسەۆتيكا­لىق كەشەنى» سەكىلدى كاسىپورىندار­دىڭ ۇلە­سىنە تيەسىلى.

الايدا، قازاقستان نارى­عىند­اعى وتاندىق پرەپارات­تار­دىڭ ناقتى ۇلەسى 11 پايىز عانا. بۇل ءدۇ­نيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساق­تاۋ ۇيى­مىنىڭ ۇسىنىپ وتىر­عان كورسەتكىشىنەن ەكى ەسە تومەن. سون­داي-اق ەلىمىزدەگى ءدارى ءوندىرۋ­شى­لەردىڭ باسىم بولىگى شەتەلدەن ساتىپ الىناتىن سۋبستانتسيا (شي­كىزاتتاردىڭ) نەگىزىندە قارا­پايىم دارىلىك زاتتاردى – انتي­سەپ­تيك­تەردى، گالەندى پرەپاراتتار­دى (وسىمدىكتەردىڭ سپيرتتىك ەكستراك­تارى، قايناتپالار، تۇن­بالار) نەمەسە دجەنەريكتەردى (نەگىز­گى تۇپنۇسقاسى ەمەس ارزان شيكى­زات­تار) شىعارۋمەن اينالىسادى.

ياعني، وتاندىق فارمكومپانيالاردىڭ كوپشىلىگى يمپورتتىق سۋبستانتسيالاردى تابلەتكا، كاپسۋلا تۇرىندە شىعارۋمەن عانا اينالىساتىن بولعاندىقتان، بۇل پرەپاراتتاردى «وتاندىق» دەپ ايتۋدىڭ ءوزى قيسىنعا كەلمەيدى. دەمەك، وتاندىق تۇپنۇسقالىق دارىلىك زاتتاردىڭ ەلىمىزدە مۇلدەم شىعارىلمايتىنىن بىلدىرەدى. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ەكونوميكاعا عانا قاتىستى ەمەس، سونداي-اق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە دە قاتەر. سوندىقتان يم­پورت­تىڭ ورنىن الماستىرۋعا باعىت­تال­عان مەملەكەتتىك باعدارلامالار دا­يىنداۋ، كەيبىر دارىلىك پرەپاراتتار ەلى­مىزدە شىعارىلماسا نەمەسە ساپاسى مەن تيىمدىلىگى جاعىنان شەتەلدىك ءدارى-دارمەكتەردەن تومەن بولسا عانا ساتىپ الىنۋى كەرەك.

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، جاڭا ءدارى­لىك پرەپاراتتى جاساپ شىعارۋ – ۇزاق ءارى كوپ ەڭبەكتەنۋدى جانە وراسان قار­جىلىق شىعىنداردى قاجەت ەتەتىن سالا. سونىمەن قاتار ونى وندىرىسكە ەن­گىزۋ جىلدار بويى تىڭعىلىقتى ءارى تەرەڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىزۋدى تالاپ ەتەدى. دارىلىك پرەپاراتتى ازىرلەۋ جۇمىستارى بىرنەشە ساتىدان تۇرادى، الدىمەن عالىمدار ەمدىك اسەرى بار جاڭا بەلسەندى زاتتاردىڭ قۇرا­مىن زەرتتەپ، ونىڭ ەمدىك قاسيەتى مەن قاۋىپ­سىزدىگى تۋرالى زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىزەدى. ودان كەيىن كلينيكاعا دەيىنگى جانە كلينيكالىق سىناقتىڭ 3 فازاسى، ال ەڭ سوڭىندا بارلىق كلينيكالىق سىناق­تاردان ءساتتى وتكەن دارىلىك پرەپارات ۇلتتىق مەملەكەتتىك باقىلاۋ ورگاندارىندا تىركەۋگە الىنادى. مۇنى الەمدە جى­لىنا ورتا ەسەپپەن 20-25 جاڭا ءدارى-دارمەكتىڭ عانا ماقۇلداۋدان ءوتىپ، مەديتسينادا قولدانۋعا رۇقسات الاتىنىن كورەمىز. ەمدەۋ تۇرعىسىنان تيىمدىلىگى جوعارى ءبىر ءدارىنى دايىنداپ شىعۋعا (ماركەتينگىلىك جانە ديستريبۋتسيالىق شىعىندارىن قوسا العاندا) جۇمسالاتىن شىعىن 100 ملن-نان 1 ملرد اقش دول­لارىنا دەيىن جەتۋى مۇمكىن، ال جاڭا بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپاعا زەرت­حانالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋدەن باستاپ، نا­رىققا ناقتى شىعۋىنا دەيىن كەم دەگەندە 15-20 جىل تەر توگۋگە تۋرا كەلەدى.

مۇنداي قاتاڭ تالاپتارعا توتەپ بە­رەتىن عالىمدار سيرەك بولعاندىقتان، وتان­­دىق دارىلەردىڭ وندىرىسكە ەنۋى جوق دەسەك تە بولادى. ال شەتەلدەن كەلە­تىن دارىلەردىڭ كوپشىلىگى ونىڭ نەگىزگى نۇس­قاسى ەمەس، كوبىنە قۇرامى وزگەرتىلىپ كەلەدى. ونىمەن قوسا، دارىلەردىڭ نە­مەسە ماركالارىنىڭ اتتارىن دا وزگەر­تىپ ساتۋعا تىرىسادى. ءبىر دارىگە پاتەنت­تىڭ رۇقسات ەتۋ مەرزىمى 25 جىلعا بەرى­لەتىندىكتەن، وسى ارالىقتا كومپانيالار ءدارىنى وندىرۋگە جۇمسالعان شىعىن­دى قايتارىپ الۋعا تىرىسادى. ال دجەنەريك­تىڭ (كوشىرمەلەرىنىڭ) ارزانعا تۇسەرى داۋسىز، ويتكەنى وندىرۋشىگە ءوندىرىس تەحنولوگياسىن قايتا جاساپ شىعارۋدىڭ قاجەتى جوق، تەك قانا جارناماعا دۇرىس كوڭىل بولسە بولعانى.

سوندىقتان قازاقستاندا مەديتسينادا قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن جاڭا دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ پايدا بولۋى تىڭ جاڭا­لىق دەسە دە بولادى. سونىڭ ءبىرى، الماتى قالاسىنداعى ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتا­لىعىنىڭ عالىمدارى كوپجىلدىق عى­لىمي-زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭا وتاندىق مەديتسينالىق پرەپاراتتى وندىرىسكە ەنگىزدى. ولار زەڭ اۋرۋلارىنا قارسى وتاندىق جاڭا پرەپارات «روزەوفۋنگين-اس» جاقپامايىن جاساپ شىعاردى. بۇل پرەپاراتتىڭ نەگىزى قازاقستان توپىراعىنداعى ميكروورگانيزمدەر شتامدارىنان جاسالعان روزەو­فۋنگين انتيبيوتيگى. ونىڭ حيميالىق قۇرىلىمى پوليەندەر قاتارىنا جاتاتىن، بۇرىننان مەديتسينادا قولدانىلىپ كەلە جاتقان بەلگىلى انتيبيوتيكتەردەن باس­قا جاڭا تابيعي قوسپا ەكەنى دالەل­دەندى.

ورتالىقتىڭ باس ديرەكتورى، بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك امانگەلدى سادانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل پرە­پارات روزەوفۋنگيننىڭ پاتوگەندى زەڭىنىڭ 39 تۇرىنە قاتىستى، ياعني تەرى مەن دەنەگە تەرەڭ ەنگەن ميكوزداردىڭ ەڭ قاۋىپتى دەگەن قوزدىرعىشتارىنا قارسى قولدانىلاتىن بەلسەندىلىگى جوعارى انتيبيوتيك. سونىمەن قاتار تۇماۋ، پاراميكسوۆيرۋستار، وسپوۆاكتسينا مەن راۋس ساركوماسى ۆيرۋستارىنىڭ كوبەيۋىن دەر كەزىندە تەجەي الاتىن قابىلەتكە يە ەكەنى انىقتالدى. بۇگىندە زەڭ ينفەكتسيا­لارى (ميكوزدار) كەڭ تارالعاندىقتان، الەمدەگى حالىقتىڭ شامامەن 20 پايىزى وسى اۋرۋدان زارداپ شەگىپ وتىر. ال ەلىمىزدە 4 ادامنىڭ ءبىرى وسى اۋرۋمەن اۋىرادى ەكەن. ميكوزداردىڭ ءارتۇرلى فورمالارىمەن اۋىراتىن ناۋقاستار سانى ءالى كۇنگە دەيىن تومەندەمەي وتىر، ويتكەنى زەڭ ينفەكتسيالارى تەز جۇعادى جانە ولاردىڭ ەمدەلۋى دە قيىن. بۇل بۇگىنگى پايدالانىپ جۇرگەن شەتەلدەردەن كەلەتىن دارىلەردىڭ ايتارلىقتاي ءتيىمدى بولماۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. دەسە دە زەڭ اۋرۋلارىنا قارسى مەديتسينالىق پرەپاراتتاردىڭ الەمدەگى ساتىلۋ دەڭگەيى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. «Vi-ORTIS» كومپانياسىنىڭ جۇرگىزگەن ماركەتينگتىك زەرتتەۋىنە سايكەس، قازاقستاندا زەڭ اۋرۋ­لارىنا قارسى ساتىلعان دارىلەردىڭ جىل سايىنعى كولەمى 1،5-2 ميلليون قاپ­تامانى قۇرايدى، بۇل – 2-2،5 ملرد تەڭگە. اسىرەسە ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە بولاتىنى سىرتقا جاعىلاتىن دارىلىك پرەپاراتتار، ونىڭ ۇلەسى ساتىلىمنىڭ 90 پايىزىنا جەتەدى. بۇعان قوسا، نارىقتاعى زەڭ ينفەكتسيالارىنا قارسى دارىلەردىڭ بارلىعى دەرلىك قازاقستانعا سىرتتان اكەلىنگەن، ياعني يمپورتتىق پرەپاراتتار، ال ونىڭ ىشىندە وتاندىق پرەپاراتتاردىڭ ۇلەسى 3 پايىزدى عانا قۇرايدى. قازىرگى تاڭدا جەرگىلىكتى 2 پرەپارات قانا قولدانىستا: «تەرفالين» (نوبەل الماتى فارماتسەۆتىك فابريكاسى) جانە «فەبورتسين» («راۋان» عوو). «تەرفالين» پرەپاراتىن جاسايتىن شيكىزات شەتەلدەن يمپورتتالعان دارىلىك سۋبستانتسيا بولسا، ال «فەبورتسين» دارىلىك پرەپاراتىنىڭ قۇرامىندا بور قىشقىلى، كاربول قىشقىلى مەن رەزور­تسين­نىڭ قوسپالارى بولعاندىقتان، كوبىنە انتيبيوتيك ەمەس، دەزينفەكتانتتار قاتا­رىنا كىرەدى، دەيدى ا.سادانوۆ.

اتالعان ماسەلەنىڭ كۇرمەۋىن شەشۋ ماقساتىندا ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى جانىنداعى «پرومىشلەننايا ميكروبيولوگيا» زاۋىتىندا روزەوفۋنگين انتيبيوتيگىن ۇلكەن كولەمدە ءوندىرۋ ءۇشىن تيىمدىلىگى جوعارى جاڭا تەحنولوگيا ءازىر­لەندى. ناتيجەسىندە، «روزەوفۋنگين-اس» جاقپامايىنىڭ قولدانۋدا وتە قاراپايىم ءارى ۇزاق ۋاقىت بويىندا ەمدىك قاسيەتىن ساقتايتىن تۇپنۇسقا ۇلگىسى جاسالدى. عالىمداردىڭ بۇل جاساپ شىعارعان ءدارىسى قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ پاتەنتىمەن تولىق قورعالعان. اتالعان پرەپارات زەڭ اۋرۋلارىنا قار­سى ءدارى­لىك زاتتاردىڭ حالىقارالىق ستان­دارتتارى مەن تالاپتارىنا تولىق سايكەس كەلەدى. كلينيكاعا دەيىنگى جانە كلي­نيكالىق 1، 2، 3-ءشى كەزەڭدەرىنىڭ سىناق­تارى ناتيجەسىندە دارىلىك پرەپارات 2017 جىلى تىركەلىپ، دارىلىك زاتتاردىڭ مەملەكەتتىك تىزىلىمىنە كىردى. 2018 جىلى 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان دەر­ماتو­فيتيالاردى دياگنوس­تيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ كلينيكالىق حات­تاماسىنىڭ دارىلىك زاتتار تىزبەسىنە ەن­گىزىلدى. دەمەك، ءدارى­گەرلەر ءدارىنى ەمدىك ماق­ساتتا ءوز پاتسيەنت­تەرىنە تاعايىنداي الادى.

جاقىندا «روزەوفۋنگين-اس» پرەپاراتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىگىنىڭ پراكتيكالىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ازىرلەگەن جانە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋما­­عىن­­دا تىركەلگەن قولدانۋعا ءتيىمدى جانە قاۋىپسىزدىگى راستالعان دارىلىك پرەپا­راتتاردىڭ ءتىزىمىن قامتيتىن قازاق­ستاندىق ۇلتتىق دارىلىك فورمۋليارىنا (ۇدف) ەندى. بۇل ەڭ ءتيىمدى ءدارى-دارمەك­تەردى تاڭداۋ جانە تاجىريبەدە قولدانۋ بويىنشا وتە سەنىمدى نۇسقاۋلىقتاردىڭ ءبىرى. اتالعان پرەپارات ەلىمىزدەگى مەدي­تسينالىق ماقساتتا قولدانىلاتىن العاش­قى ءارى ازىرشە جالعىز وتاندىق انتيبيوتيك.

جۋىردا ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتالى­عىن­دا زاماناۋي مەديتسينانىڭ ەڭ نەگىز­­گى وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – مي­كرو­­ورگانيزمدەردىڭ انتيبيوتيكتەرگە ءتوزىم­دىلىگى تۋرالى تاقىرىپ اياسىندا حالىق­ارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەن­تسيا وتكەن بولاتىن. اتالعان كونفەرەنتسيا­نى ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى، اقش دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ اللەرگيا جانە جۇقپالى اۋرۋلار ۇلت­تىق ينستيتۋتى جانە حالىقارالىق عى­لىمي-تەحنيكالىق ورتالىعى بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى. جيىندا حح عاسىردىڭ 50-جىلدارىنان باستاپ انتيبيوتيكتەر كوپتەگەن جۇقپالى اۋرۋلاردى ەمدەۋ بويىنشا الدىڭعى قاتاردا بولىپ كەلە جاتقانىمەن، سوڭعى جىلدارى انتيبيوتيكتەردىڭ اسەر ەتۋ ءتيىمدى­لىگىنىڭ كۇرت تومەندەۋى، وعان سەبەپ الەم­دە انتيبيوتيككە ءتوزىمدى پاتوگەندى ميكرو­ورگانيزمدەردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى پايدا بولىپ، تاراي باستاۋى سىندى حيميالىق تەراپياداعى وزەكتى ماسەلەلەر قوزعالدى. مۇنداي قۇبىلىس ميكروورگانيزمدەردىڭ گەنەتي­كالىق وزگەرگىشتىگىنە جانە قورشا­عان ورتانىڭ كەز كەلگەن وزگەرىستەرىنە بەيىم­دەلۋ قابىلەتتىلىگىنە تىكەلەي بايلا­نىستى. اسىرەسە ينفەكتسيا قوزدىر­عىش­تارىنىڭ مۋلتيرەزيستەنتتىك شتامدارى ەرەكشە قاۋىپ توندىرەدى. بۇل اسكەري اۋرۋحانالارداعى ءولىم دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋىنىڭ دا بىردەن-ءبىر سەبەبى دەۋگە بولادى. سونداي-اق ومىرگە قاۋىپ توندىرەتىن ينفەكتسيالاردىڭ اۋرۋحانادا عانا پايدالانىلاتىن قۋاتتى انتيبيوتيكتەرگە ءتوزىمدى بولۋى دا قاۋىپ تۋعىزادى. الەم­دە پاتوگەندى ميكروورگانيزمدەرگە اسەر ەتەتىن جانە ميلليونداعان ادام­داردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەرەتىن انتيبيوتيكتەرگە بالامالى پرەپاراتتار ازىرگە بولماي تۇر. حالىق­ارالىق فورۋمعا قاتىسقان قازاق­ستان، اقش، ۇلىبريتانيا، پولشا، ءۇندىستان، رەسەي، گرۋزيا، ار­مەنيا، وزبەك­ستان جانە تاجىكستان ەل­دەرى جەتەكشى عالىم­دارى اراسىندا «روزەوفۋنگين-اس» دارىلىك پرەپاراتى جانە ونىڭ كلينيكالىق قولدانىلۋى بويىنشا عىلىمي مالىمەتتەر ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. بۇل جاڭا وتاندىق پرەپاراتتىڭ شەتەلدەن كەلەتىن دارىلەردەن ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى – روزەوفۋنگين انتيبيوتيگىنىڭ حيميالىق قۇرامى تابيعي قوسىلىستاردان تۇرادى، ياعني ادام اعزاسىنا زيانى تيمەيدى. دەگەنمەن، كوپتەگەن جىلدار بويى قازاق­ستان نارىعىندا تەرىنىڭ زەڭ اۋرۋ­لارىنا قارسى وسى تەكتەس بىرقاتار پرەپاراتتار پاي­دالانىلىپ كەلدى. بىراق بۇل پرەپاراتتاردى ۇزاق ۋاقىت پايدالانعان ادام اعزاسى وعان بىرتىندەپ داعدىلانىپ، بەيىمدەلىپ كەتەدى، ناتيجەسىندە ەمدەۋ قابىلەتىنىڭ تومەن­دەۋىنە سوقتىرادى.

بۇل رەتتە ميكروبيولوگيا جانە ۆي­رۋ­­سولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتا­لىعى بازاسىندا ادامنىڭ ينفەكتسيا­لىق زەڭ اۋرۋلارىمەن كۇرەسۋى ءۇشىن كەلەوشەك­تە تيىمدىلىگى جوعارى جاڭا ءدا­رىلىك پرەپاراتتاردىڭ باسقا دا ءتۇر­لە­رىن جاساۋعا باعىتتالعان جۇمىس­تار­­­دى جالعاستىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل وتان­­دىق ميكروبيولوگتاردىڭ ەلى­مىز­دىڭ ين­نوۆاتسيالىق دامۋىنا، ءاسى­رەسە فار­ميندۋستريانىڭ وتاندىق سەكتو­رىنىڭ قالىپتاسۋىنا جانە قازاقستان حالقىن ءوزىمىز وندىرگەن وتاندىق قولجەتىم­دى ءدارى­لەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە قوسار ۇلەسى زور بولماق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار