سول وتىرىسقا قاندىاعاش ستانساسىنداعى جەلىلىك ىشكى ىستەر ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى كينولوگ بولىپ جۇمىس ىستەيتىن ەلدوستى ەرتىپ كەلدى. ءالى ەسىمدە, ازداپ تۇتىعىپ سويلەيتىن, ورتا بويلى, جاسى جيىرمادان ەندى اسقان ورىمدەي سەرجانت ءتوردەگى شىكىرەيگەن كىسىلەردى كورگەندە كوزى شاراسىنان شىعىپ كەتە جازداپ, باسى تومەن سالبىراپ كەتتى. مىنبەرگە شىعىپ كينولوگتىڭ كىناسىن ءجىپكە تىزگەندەي ەتىپ زاۋلاپ بايانداعان باستىعى ە.جۇمانبەتوۆكە قاتاڭ شارا قولدانۋدى سۇرادى. سونداعى ايىبى – تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەشىگەدى, ەسكەرتۋلەر ەسكەرۋسىز قالۋدا.
سونىمەن, بۇل «كىناسىنىڭ» سەبەبىن سۇراي باستاساق, استارىندا ەلدوس جۇمانبەتوۆتىڭ قىزمەتىنە ادالدىعى, جۇمىسىنا دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىگى, وتباسىنا كىرشىكسىز قۇرمەتى, ەڭ باستىسى, ءتورت اياقتى دوسى – قىزمەتتىك يتىنە دەگەن قامقورلىعى جارقىراپ شىعا كەلدى.
ەلدوستىڭ سونداعى ايتقانى ءالى ەسىمدە: «قاندىاعاشتا پاتەر جالداپ تۇرامىن. قىزمەتتىك ءيتىمدى ۇيدە ۇستايمىن. ازعانتاي جالاقىمنىڭ بالا-شاعامنان ارتىلعان بولىگىنە يتىمە تاماق الامىن. كۇندەلىكتى جۇمىستان كەلگەن سوڭ كەشكى ساعات توعىز-ونداردىڭ شاماسىندا اۋلادا قىدىرتىپ كەلەمىن. تۇنگى ەكىنىڭ شاماسىندا ءيتىم جەر تىرمالاپ, دالاعا تاعى شىققىسى كەلەدى. وزگەنىڭ پاتەرىن بۇلدىرمەسىن دەپ تاعى سىرتقا شىعارامىن. ونىڭ ۇستىنە جاقىندا عانا نارەستەلى بولعان ەدىم – ءيتتىڭ «قىڭسىلى» بالانى وياتىپ ءجىبەرەتىن-ءدى. تاڭعى بەسكە تاياۋ ءيتىم تاعى قىڭسىلايدى. ءسويتىپ تاعى دالا كەزىپ كەتەمىن. سودان قانشا سەرگەك بولايىن دەسەم دە, ۇيقى قىسادى, سونىڭ كەسىرىنەن تاڭعى توعىزداعى جۇمىسقا 10-15 مينۋت كەشىگىپ قالاتىن كەزدەرىم بولادى».
وسى ساتتە بۇل سوزدەردى قىسىلا-قىمتىرىلا ايتقان سەرجانتتىڭ كوزدەرى جاساۋراپ كەتكەندەي بولدى. «اقتالىپ» بولعان سوڭ ەلدوس كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ «ۇكىمىن» كۇتۋ ءۇشىن سىرتقا بەتتەدى. ءتارتىپ سولاي.
بىراق ونىڭ «جازاسى» قاندىاعاشتىق باسشىلاردىڭ كۇتكەنىندەي, سۇراعانىنداي بولعان جوق. ەلدوستىڭ ءوزى ءۇشىن دە تاڭعالارلىق بولعانى راس. ءويتكەنى ە.جۇمانبەتوۆتىڭ جوعارىدا انىقتالعان وڭ قاسيەتتەرى مەن ناقتى سەبەپتەردى ەسكەرە كەلە, قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى اقىلداسا وتىرىپ, پوليتسيا سەرجانتىن جازالاۋدىڭ ءمۇلدەم قاجەتسىزدىگىن ايتىپ, كەرىسىنشە قىزمەتىنە ادال مامانعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك دەگەن شەشىم شىعاردى. بۇل ءۋاجدى دەپارتامەنت باستىعى قايرات تىنىبەكوۆ تە تولىق قۋاتتادى. سونىمەن ۋاقىت وتە بەردى, ەلدوستى كورگەنىم دە جوق, ونىڭ دا اتى شىقپادى.
2014 جىلى رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردىڭ ءبىرىندەگى شاعىن اقپاراتتى كوزىم شالدى. الماتىدا كۇش قۇرىلىمدارىنىڭ كينولوگتارى اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق كونكۋرستا قاندىاعاش ءجىىب كينولوگى ە.جۇمانبەتوۆ ەكىنشى ورىن الدى دەگەن حاباردى وقىعان ساتتە التى جىل بۇرىنعى قوعامدىق كەڭەس وتىرىسى ويىما سارت ەتە قالدى. سول ەلدوس, سول سەرجانت, ال قازىرگى ءجۇلدەسى – اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. ويىم ءار ساققا جۇگىردى – سول ۋاقىتتا «كىنالى» سەرجانتتى پوليتسيا ءبولىمى باسشىلارىنىڭ ۇسىنىسىمەن ءتارتىپتىك جازاعا تارتۋ تۋرالى شەشىم شىققاندا, بىلىكتى ماماننىڭ باعىن بايلاپ, ساعىن سىندىرعان بولار ما ەدىك. وسى وي باسقا كەلگەندە, ەلدوستىڭ جەتىستىگىنە بالاشا قۋاندىم. ويتكەنى قاعازعا تۇسكەن ءبىر ايىپتان سوڭ «بەلسەندى» باسشىلارى ەلدوستى ودان ءارى قۋدالاپ, قىزمەتتەن كەتىرۋى دە بەك ءمۇمكىن ەدى-اۋ. حابار وسىمەن تاعى ءۇزىلدى.
وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن اقتوبەدە كولىكتەگى ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسىمەن ءبىر جيىندا تىلدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ, باياعى ەلدوستى قايتا ەسىمە الىپ, قايدا جۇرگەنىن سۇرادىم. ونىڭ جاۋابى تاعى قۋانتتى. سول كونكۋرستان سوڭ ەلدوستى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كينولوگيالىق ورتالىعى ەلورداعا الدىرىپ, قىزمەت بەرگەن, «جان» اتتى كۇشىك كەزىنەن اسىراعان ءيتىنىڭ جاعدايىن جاساعان.
جۋىردا سول وقيعالار قايتا ەسكە ءتۇسىپ, جۋرناليستىك قىزىعۋشىلىقپەن ەلدوستى ىزدەستىرىپ كورمەك بولىپ, ءىشكى ىستەر مينيسترلىگىندەگى ءارىپتەسىمىز نۇردىلدا وراز باسقاراتىن ءباسپاسوز قىزمەتىنە قولقا سالدىم. ءسويتىپ, ەلدوس تابىلدى, بىراق قىزىلوردادا ءىسساپاردا ءجۇر ەكەن. تەلەفونى بايلانىس اياسىنان تىس جەردە. سودان ونىڭ تىكەلەي باسشىسى, ءىىم كينولوگيالىق قىزمەتىنىڭ باستىعى باعلان جارىلقاسىم ۇلىنان باعىنىستى قىزمەتكەرى تۋرالى سۇرادىم.
– سول رەسپۋبليكالىق كونكۋرستان كەيىن ەلدوستى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كينولوگيالىق قىزمەت ورتالىعىنا اۋىستىرىپ الدىق. ماماندىعى سەرجانت ەكەن, بىزگە اۋىسقان سوڭ ينسپەكتور لاۋازىمىن جانە لەيتەنانت شەنىن الدى. قازىر – كاپيتان. قاندىاعاشتان اكەلگەن «جان» اتتى ءيتى ءالى جانىندا, بىراق ءتورت اياقتى دوسى قارتايدى, بيىل «زەينەتكەرلىككە» شىعارامىز. ەلدوس بىزدەر ءۇشىن تاپتىرماس مامان – قازىر جاس قىزمەتكەرلەردىڭ اقىلشى ۇستازى. ول يتىمەن بىرگە ەسىرتكى تاسىمالداۋشىلاردىڭ قاس جاۋىنا اينالدى. ەلىمىزدەگى تەمىر جول ۆوكزالدارى, اۋەجايلار مەن پويىزداردا بۇل جۇپ تالاي قىلمىستىڭ بەتىن اشتى. مىسالى, ءبىزدىڭ ورتالىق ماماندارى جىلىنا ەكى جۇزدەي ەسىرتكى تاسىمالى قىلمىسىن اشسا, سونىڭ 70-80-ءى ەلدوس پەن ءيتى «جاننىڭ» جەكە جەتىستىگى, سولار اشقان قىلمىستار. بۇل – ناعىز ناتيجە. ولاردىڭ ۇلكەن ولجاسى رەتىندە 2017 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قىزىلوردا – سەمەي, الماتى – ماڭعىشلاق باعىتىنداعى پويىزداردان ءبىر اپتانىڭ ءىشىندە 10 كگ گاشيش پەن 15 كيلو قاراسورا ەسىرتكىسىن تاپقاندىعىن ايتۋعا بولادى. ە.جۇمانبەتوۆ قىزمەتتەستەرى اراسىندا بەدەلدى, قىزمەتىنە ادال, ءوزى تالاپشىل جانە تالاپتى تۇسىنە بىلەتىن مامان, – دەدى ورتالىق باستىعى.
جاڭا زاماننىڭ تەحنولوگياسى – ۇيالى تەلەفوننىڭ كۇشىمەن ەلدوستى قىزىلوردادان تاۋىپ, قاۋىرت جۇمىسىنىڭ اراسىندا ءبىر-ەكى اۋىز تىلدەسىپ ۇلگەردىم. جوعارىدا ايتىلعان 2008 جىلعى وقيعا كەشەگىدەي ەسىندە ەكەن. سول كەزدى ەكەۋلەپ ەسكە ءتۇسىرىپ, ءبىر ك ۇلىپ الدىق. ويتكەنى قوعامدىق كەڭەستىڭ سول وتىرىسى تاعدىرىن وزگەرتە جازداعانىن مويىندايدى. ءبۇگىندە جاسى وتىزدىڭ التاۋىندا, نەگىزىنەن جاس ءارىپتەستەرىن باۋلۋعا دەن قويعان ۇستاز. ۋاقىت تىعىز بولسا دا, اڭگىمە ارىدەن باستالدى.
– بالا كۇنىمنەن يتقۇمار بولىپ ءوستىم. اسىرەسە الاباي مەن نەمىس وۆچاركاسىن كورسەم, ىشەر اسىمدى جەرگە قوياتىنمىن. تاعدىردىڭ جازۋىمەن پوليتسيا قاتارىنا قوسىلعان سوڭ بىردەن كينولوگيالىق قىزمەتتى تاڭدادىم. مىنە, سول يتقۇمارلىعىم ءومىرىمە ورنەكتەپ ءىز قالدىردى. ون ءۇش جىلدان بەرى سەگىز ايلىعىنان ماپەلەپ وسىرگەن ءيتىم – «جان» ەكەۋىمىز ەلىمىزدە كوپتەگەن قىلمىستىڭ بەتىن اشىپ, جۇزدەگەن كيلو ەسىرتكىنىڭ ەلگە تارالۋىنىڭ جولىن كەستىك. ءيتىم تەك قازاقشا بۇيرىقتى تىڭدايدى (راحاتتانىپ كۇلدى), دەپ قازىرگى كاپيتان جۇمانبەتوۆ ءبىر مارقايىپ قالدى دا, اڭگىمەسىن جالعاستىردى – قازىر ءبىلگەنىمدى جاس ماماندارعا ءۇيرەتۋگە كوبىرەك كۇش سالىپ ءجۇرمىن. شىنىمدى ايتسام, كينولوگيالىق ورتالىقتاعى يتتەردى وزدەرىنە بەكىتىلگەن كينولوگتارمەن قاتار ءتاربيەلەپ كەلەمىن. ويتكەنى جۇمىسقا ادال, ءيىسشىل ءيتتى ۇيرەتۋ ءۇشىن ونىڭ پسيحولوگياسىن مەڭگەرىپ, ءتۇسىنۋ كەرەك. مىسالى, ءتورت اياقتىلارعا بۇيرىقتى جۇمسارتىپ بەرۋ – السىزدىكتىڭ بەلگىسى, ونى يت تە سەزەدى, ال قاتقىل سويلەسەڭ شىن قوجايىننىڭ ۇستەمدىگىن ۇعادى. يت قورىققانىن سىيلايدى. سولاي بولا تۇرا يتتى ماقتاپ, قولپاشتاپ, جىلى ءسوزدى اياماي وتىرساڭ عانا ناتيجە بەرەدى. ونىڭ ءىشىندە نەمىس وۆچاركالارىن ىرىقتاندىرۋ جەڭىل. اسىل تۇقىمدى وۆچاركالاردىڭ اتالارى سوعىس كەزىنەن ادامعا ادال قىزمەت ەتە باستاعان جانە بۇل قاسيەتتەرى قانىندا قالعان. قازىر كولىكتەگى پوليتسيا ساپىنداعى ارىپتەستەرىمدى ءۇيرەتۋ ءۇشىن ايماقتارعا ءىسساپارلارعا كوپ سۇرانامىن. ماقساتىم – قىلمىستى بولدىرماۋ, ەسىرتكى دەگەن تاجالدىڭ جولىن كەسۋ.
بۇل قىسقا اڭگىمەدەن سوڭ جان دوسى – «جان» اتتى ءيتىن جەتەلەگەن كەيىپكەرىمىز ستانساعا كەلگەن پويىزعا وتىرىپ, بايلانىس اياسىنان الىستاي بەردى. الدا – بەيمالىم, قىم-قۋىت ءتىرلىك.
جالپى, ءبىزدىڭ قوعامعا پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ قاي-قايسىسى دا بوگدە ەمەس. ول قازاقى تىلمەن ايتساق, اۋىلدا بىرگە وسكەن باۋىرىمىز, بىرەۋىمىزدىڭ جيەنىمىز, تاعى بىرەۋىمىزدىڭ قۇدامىز – تۋىستىق تىزبەك سولاي جالعاسىپ كەتە بەرەدى.
ال ءوز كەزەگىندە وسى اۋىر قىزمەتتەگى قۇرىلىم باسشىلارى دا ەلدوس ءتارىزدى قىزمەتىنە ادال مامانداردى ۋاقىتىندا باعالاپ, وزەككە تەپپەي, وڭمەنىنەن يتەرمەي, كەرىسىنشە, قاناتتاندىرىپ, جاقسىلىعىن اسىرىپ وتىرسا, وتانعا ادال, حالقىنا قامقور جىگىتتەر ەلىمىزگە قىزمەت ەتە بەرمەك.
