قوعام • 14 ماۋسىم, 2019

پاراسات پاراديگماسى

761 رەت
كورسەتىلدى
14 مين
وقۋ ءۇشىن

رۋحاني جاڭعىرۋ باعدار­لا­ماسىنىڭ مازمۇنى حالقى­مىزدىڭ وتكەنىمەن, تاريحىمەن تامىرلاسىپ جاتقانى ايقىن. بولاشاعىمىزدىڭ باياندى بولۋى وتكەنىمىزدى جان-جاقتى باعامداپ, سودان ساباق الۋىمىزعا بايلا­نىس­تى ەكەندىگى ءسوزسىز. تاريح ساحنا­سىنا شىققالى بەرگى قازاق ۇلتىنىڭ قاتپارلى تاريحى ەرتەڭىمىزدى پايىم-پاراسات توڭىرەگىندە تۇگەن­دەۋ­گە ۇندەيدى.

پاراسات پاراديگماسى

ايتاتىنى جوق, كەڭەس بيلىگى تۇسىندا قوعامدىق سانانىڭ وي-ءورىسى, دامۋ ديالەكتيكاسى مۇلدە باسقاشا بولا­تىن-دى. كوكەيدى سانسىز سۇراق مازا­لاعانىمەن, «تەڭدىك اپەرگەن» كوم­پار­تيانىڭ جاقسىلىقتارى بارىنەن باسىم بولىپ كورىنەتىن دە تۇراتىن. ءتىپتى بابالارىمىزدىڭ وتكەنىنەن باس تارتقىزعاندىقتان تاريحىمىزدى, «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زاماندى» قازان توڭكەرىسىنەن باستاپ وقىدىق تا. حالىق ىشىندەگى ساۋاتتىمىزدىڭ ءوزى 4 پايىزدىڭ اينالاسىندا دەپ تۇجىرىمدادىق. «وقۋ ءوتىپ كەتكەن» عالىمدارىمىزعا دەيىن وسى توڭىرەكتى شيىرلاي بەردى, ايتەۋىر ءبىلىم العان قازاقتاردىڭ قاراسىن وسى شامادان اسىرماي-اق قويدى.

سوندا عوي دارابوز باۋىرجان مومىش­ ۇلى­نىڭ قاھارىنا ءمىنىپ 1944 جىلى الماتىدا, عىلىم اكادەميا­سىن­دا وتكەن القالى جيىندا قازاق وقى­عان­دارىنا شۇيلىگەتىنى. «مەن: «ءبىز مال ەدىك, قاراڭعى ەدىك» – دەپ سوعاتىن كەيبىر شەشەنسىماقتارعا قاتتى اشۋ-ىزام كەلەدى... سول كەزدە, ياعني وتكەن عاسىردا ءومىر سۇرگەن ءبىزدىڭ كەيبىر حاندارىمىز بەن بيلەرىمىزگە, مەملەكەت قايراتكەرلەرىمىزگە بايلانىستى دا وسىنداي كوزقاراستا بولدىق, ال بىزدە حان ەكەن, دەمەك انتۇرعان دەپ قارايتىن ۇعىم-تۇسىنىك بولدى. مۇنىڭ ءوزىن پاراساتتىلىق ەدى دەپ كىم ايتا الادى – ءسوز جوق, ەشكىم ايتا الماق ەمەس. ويتكەنى كەنەسارىدان ونىڭ كوزقاراسىنىڭ ماركس كوزقاراسىمەن سايكەس كەلۋىن تالاپ ەتۋگە بولمايدى! ولار ءوز زامانىنىڭ مەملەكەت قايراتكەرلەرى ءارى جاقسى ادامدارى بولعان, ءسىرا مۇنى تەرىسكە شىعارۋعا بولماس جانە دە ولاردى ماقتانىش ەتۋىمىز كەرەك – ولار حالىقتىڭ ابىرويى عوي».

جەتپىس بەس جىل بۇرىن وسىنى ايتۋ­دىڭ ءوزى باتىرلىق ەكەنىن, پارا­سات­تى­لىق ولشەمى ەكەنىن ۇعاسىڭ بۇگىندە. مومىش ۇلى ايتقانىمەن, قوعام­دىق سانا تۇبەگەيلى كوممۋنيستىك يدەولوگيادان ارىلىپ, ءبىرجولا ات قۇيرىعىن ۇزىسە قويعان جوق. بىراق ۇلت زيالىلارىنىڭ وسىنداي باتىل ارەكەتى ارقاسىندا ءاربىر ويلى ازاماتتىڭ مي قاتپارىندا «ءبىز كىمبىز؟» دەگەن «ب ۇلىكشىل سۇراقتىڭ» بوي كوتەرگەنى بەلگىلى.

سويتسە, ساناعا سىلكىنىس اكەلەتىن ءسال عانا ءدۇمپۋ بولسا, ساڭىلاۋى بار جاندار حالقىنىڭ وتكەنىن ويشا ساراپقا سالىپ, تارازىلاي الادى ەكەن-اۋ. سوتسياليزم ورناماسا دا, كومپارتيا قامقورلىق جاساماسا دا, سونشالىقتى كوشتەن قالىپ, اشتان ولەتىندەي حالىق ەمەس ەكەنبىز عوي. جان-جاقتاپ جىرىمداپ, ءبىر-ءبىر پۇشپاعى كورشىلەس ەلدەردىڭ ەنشىسىنە كەتكەن كۇننىڭ وزىندە بابالارىمىزدان مۇراعا قالعان اۋماق بۇگىندە تورتكۇل دۇنيە بويىنشا تارازىلاعاندا توعىزىنشى اۋماق بولىپ سانالادى ەمەس پە. ال وسى اۋماقتى امان ساقتاپ, ۇرپاققا اماناتتاۋ ءۇشىن بابالارىمىز عاسىرلار بويى كۇرەسىپ كەلدى. كۇرەستەن كوز اشپاعان دەسە دە بولادى-اۋ. 300 جىلعا جۋىق جوڭعارمەن, رەسەي پاتشالىعىمەن اراداعى سوعىس ءبىر بولەك تە, كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعى جەتپىس جىلدىڭ زاردابى الدىڭعىلاردان الدەقايدا اۋىر-سىندى.

كەڭەس وكىمەتىن ورنىقتىرۋ كەزىندە قازاقتىڭ 50 پايىزىنا جۋىعى قىرىل­عانىن ارحيۆ قۇجاتتارى بۇگىندە تايعا تاڭبا باسقانداي ايگىلەپ وتىر. كەڭەس وكىمەتىن, كەدەيلەر وكىمەتىن قازاق دالاسىندا قۋانا قارسى العاندار قاراسى از بولىپتى. زورلىق-زومبىلىققا, كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋعا سۇيەنگەن بي­لىكتى كىم جاقسى كورسىن؟

«تۇرىك حالىقتارىنىڭ ۇزاق تاريحىندا ولاردىڭ ويلاۋ جۇيەسىنە, پسيحيكالىق جان دۇنيەسىنە ەركىندىك سەزىمى ايرىقشا بەرىك ۇيالاعان دەۋگە بولادى... نوماد­تار­دىڭ ىشكى قوعامدىق قۇرىلىمى دا ءاربىر جەكە جاندى وتە قاتاڭ نورمالار­مەن كۇرمەپ ۇستاۋعا نەگىزدەلمەگەن. وتى­رىقشى ەلدەردەگى اۆتوكراتيالارمەن سالىستىرعاندا ول جۇيە جەكە ادام ءۇشىن ءبىرشاما بوساڭ. ولاردىڭ نەگىزگى بايلىعى – مالعا جەكەمەنشىك ينستيتۋتى ورنىعىپ, ال جايىلىم, ت.ب. جەرلەر تايپا-رۋلاردىڭ ورتاق پايدالانۋىندا ساقتالعان زامانداردىڭ جەكەمەنشىگى ونى باسقالاردان دا, باي-فەودالداردان دا تاۋەلسىز ەتتى. حانداردىڭ بيلىگى, ياعني ورتالىق بيلىك وكتەم بولا العان جوق. نومادتاردا قۇلشىلىقتىڭ كلاسسيكالىق فورماسىنىڭ بولماۋ سەبەبى دە سوندىقتان» دەيدى فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ق.ابىشەۆ. ەن دالانى ەركىن جايلاعان كوشپەندىلەر ەركىندىگىنىڭ ءوزى باسىبايلىقتان ادا بولۋمەن استاسىپ جاتىر ەمەس پە؟

اقيقاتىندا دا ورىس پاتشاسى بودان­دىق بۇعاۋىنداعى حالىقتاردىڭ ەڭسە تىكتەۋىنە ەشقانداي مۇمكىندىك بەرگەن جوق. ارينە ەڭ الدىمەن باي­لى­­عىن, شۇرايلى جەرلەرىن يەمدەنۋدەن تۋىنداعان ارەكەت ەدى بۇل. جەر­گىلىكتى حالىقتىڭ ورىس ىشىنە سىڭىسۋىنە, باسقا دىندەگىلەردىڭ, ونىڭ ىشىندە مۇسىلمانداردىڭ پراۆوسلاۆيە ءدىنىن قابىلداپ, شوقىنۋىنا العىشارتتار جاساپ باقتى. ونىسى بيلىك دەڭگەيىندە اشىق ايتىلدى دا. پاتشا مانيفەستەرىنىڭ بىرىندە: «مەملەكەتتى نىعايتۋ ءۇشىن قۇرىلعان مەملەكەتتىك دۋما رۋحى جاعىنان ورىستىق قالىپتا بولۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ دەرجاۆانىڭ قۇرامىنا كىرەتىن باسقا حالىقتاردىڭ مەملەكەتتىك دۋمادا ءوزىنىڭ وكىلدەرى بولۋى قاجەت, بىراق ولارعا تازا ورىستاردىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ارالاساتىنداي مۇمكىندىك بەرىلمەۋى كەرەك» (1907, ماۋسىم) دەگەندى وقۋعا بولادى. ەندەشە, رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنا قازاق دالاسىنان سايلانعان دەپۋتاتتاردىڭ كۇن تارتىبىنە قويعان ماسەلەسى ءاۋ باستان-اق ساتسىزدىككە ۇشىرايتىنى الدىنا الا كەسىپ-ءپىشىپ قويىلعاندىعىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى. باسقالاي ايتقاندا, دەرجاۆالىق قيتۇرقى ساياسات ۇلى ورىس مۇددەسى ءۇشىن قالعان حالىقتاردى قۇرباندىققا شالۋدى ۇستانعاندىعى تاعى ءمالىم.

مەملەكەتتىك دۋما دەمەكشى, وعان دەپۋتات بولىپ سايلانعان مۇحامەت­جان تىنىشپاەۆ: «ۇكىمەتتىڭ (پاتشا ۇكىمەتى – اۆتور.) نەگە ۇمتىلىپ وتىر­عا­نى تۇسىنىكتى: بىرىنشىدەن, ۇزاققا سوزىل­عان جانە جابايى قۋعىن-سۇرگىننىڭ ارقا­سىندا ءتىلىن, ءداستۇرىن, ءدىنى مەن تابي­عي بولمىسىن قۋدالاۋ ارقىلى قىرعىزداردى جالپى جەكە ۇلت رەتىندە جويۋ جانە بۇكىل ولكەنى ورىستاندىرۋ; ەكىنشىدەن, ءارتۇرلى اكىمشىلىك شارالار, وكىمدەر مەن ەرەجەلەر ارقىلى قىرعىزداردى (قازاقتاردى – اۆتور.) قۇقىقسىز, زاڭسىز بۇقاراعا اينالدىرۋ; ۇشىنشىدەن, ولاردىڭ قانى سىڭگەن, سۇيەگى جاتقان ءوز جەرىنەن ايىرىپ, ميداي دالاعا جانە قۇنارسىز جەرلەرگە, اجال قۇشاعىنا قۋىپ تىعۋ. مىنەكەي, قىرعىزدار بۇرىنعى تاۋەلسىزدىگى مەن بوستاندىعىنىڭ ورنىنا, بەيبىت تۇرعىدا جانە قانتوگىسسىز ورىس بوداندىعىن قابىلداعانى ءۇشىن قايتارىمعا وسىعان يە بولدى» دەپ ايتقان-دى.

رەسەي پاتشاسىنىڭ وسىنداي وزبىر­لىعىنان ابدەن زارەزاپ بولعان حالىق قىزىلداردىڭ بيلىككە كەلۋىنەن جاعداي­دىڭ جاقسارىپ, بەيبىت ءومىر سۇرەتىن كە­زەڭ­نەن ۇمىتتەنگەنى تاعى بەلگىلى. الايدا, بولشەۆيكتەردىڭ ماقسات-مۇ­را­تى پاتشالىق رەسەيدىڭ شوۆينيستىك ارەكەتىنەن الىستاي قويعان جوق-تى. ونى تاريح ساحناسىندا ۇستەمدىك قۇرعان اۋەلى بولشەۆيكتەر, سوسىن كوممۋنيس­تەر پارتياسىنىڭ ۇستەمدىك ساياساتىنان ايقىن اڭعارۋعا بولادى. كسرو-نىڭ مۇراعاتتاردا قاتتالعان مۇراسى, قۇجات اتاۋلى وسىنى ايعاقتايدى.

ادام بالاسى ايتەۋىر جاقسىلىقتان ءۇمىتتى. وتارلىق ەزگىدەن ابدەن وزبىر­لىق كورگەن قازاق اۋىلدارى بول­شەۆيكتەردىڭ جۇماق ورناتپاسا دا حالىقتى جارىلقايمىن دەگەن ۋادە­سى­نە كادىمگىدەي الدانىپ تا اربالىپ تا قالعان ەدى. الايدا, كۇشتەۋدىڭ كوكەسىن, زورلىقتىڭ زاردابىن بولشە­ۆيك­تەر كورسەتتى ەمەس پە؟! قالپىنا كەلىپ, بيلىگىن ورنىقتىرىپ العان كەڭەس وكىمەتى باسقاشا ويلايتىننىڭ بارلىعىن, ۇلتى ءۇشىن جانىن باسكە تىگەتىننىڭ ءبارىن ساياسات ساحناسىنان ءبىرجولا ىعىستىردى, يتجەككەنگە ايداتتى, لاگەرلەرگە قاماتتى, ۇشتىكتىڭ ۇكىمىمەن قۇرباندىققا دا شالدى. الاشتىڭ اقتاڭگەر جازۋشىسى مۇحتار ماعاۋيننىڭ تۇجىرىمى اقيقاتتىڭ الداسپانى سياقتى كورىنەتىنى دە سوندىقتان: «1917 جىلعى فەۆرال رەۆوليۋتسياسىنان سوڭ, تاتۋ-ءتاتتى قالىپتا, بەيبىت جاعدايدا, ءاربىر ۇلىس ءوز تۋىن كوتەرۋگە ءتيىس ەدى. بىراق اقتار دا, قىزىلدار دا بۇعان جول بەرمەدى. ءوزارا قىرقىسا وتىرىپ ءبىر ماسەلەدە ىنتىماق تانىتتى – ۇلت ايماقتارىنداعى قوزعالىس اتاۋلىنى تۇنشىقتىردى. اقىرى, الەمدىك قاساپتا ەشكىمدى اياماعان بولشەۆيكتەر وكىمەت بيلىگىن جەڭىپ الدى. بوستاندىق, تەڭدىك, بۇ دۇنيەدەگى جۇماق دەگەن جالعان ۇرانداردى جامىلىپ, جەر بەتىندەگى ءبىر-اق حالىقتىڭ – ورىس حالقىنىڭ بيلىگىن ورناتۋ جولىنداعى قاندى جورىعىن باستادى».

«زاۋىت-فابريكا – جۇمىسشىلارعا, جەر – شارۋالارعا!» دەگەن بۇقارانى ارباعان ۇران ءاۋ باستا «ۇستەم تاپتان زورلىق كورگەن سورلىلارعا» جاراتقان كوكتەن جىبەرگەن جارىلقاۋشىنىڭ ميسسيالىق قىزمەتى ىسپەتتى كورىنگەنى راس. ونىڭ ۇستىنە جۇماق ءومىر يدەولوگياسىنا اربالعاندار قاتارىندا ەل ىشىندەگى بەدەلدى تۇلعالار دا از ەمەس-ءتى. كەدەي ورتاسىنان شىققاندىعىن ماقتانىش ەتىپ, وزدەرىن رەۆوليۋتسيانىڭ ساربازدارىنا بالاعان جاندار بولشەۆيكتەردىڭ جولى قازاق حالقىن جارىلقايتىن بىردەن-ءبىر جول دەپ قابىلداعانى تاعى بار. قازاق وقىعاندارىنىڭ جولى وسىلايشا ەكىگە جارىلدى: ءبىرى – ۇلت ازاتتىعىن مۇرات تۇتقان الاششىلدار بولسا, ەكىنشىسى – كوممۋنيزمگە بارار جولدى تاڭداعاندار. قازاق قايراتكەرلەرى تاڭداعان جولدىڭ قايسىسىنىڭ دۇرىس- بۇرىس ەكەندىگىنەن بۇگىندە ساۋاتى بار كەز كەزگەن پەندە حاباردار. وكىنىشتىسى سول, قازاق حالقى بۇرىن-سوڭدى كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعىداي زۇلماتتى باس­تان كەشپەگەندىگىندە. شەراعاڭنىڭ شىندىقتى ايتىپ شىرىلدايتىنى دا سول: «يمپەريانىڭ (كەڭەستىك كوممۋنيستىك يمپەريانى ايتىپ وتىر – اۆتور.) ءوزى قانداي الىپ بولسا, ارانى دا سونشا كوپ اشىلماق. ول ءۇشىن جەر بەتىندە, ايتالىق, قازاق دەگەن حالىقتىڭ بولۋ-بولماۋىنىڭ قۇنى كوك تيىن. ول ءۇشىن قازاقتىڭ حالقى ەمەس, باي جەرى كەرەك. جەردى بوساتىپ, يەمدەنۋ كەرەك. قازاق تا ءتىرى جان, وڭايلىقپەن جويىلا قويمايدى. سوندىقتان دا يمپەريا ونى دۇركىن-دۇركىن قىرعىنعا ۇشىراتتى. زەڭبىرەكتىڭ كۇشىمەن. قولدان جاسالعان اشارشىلىقتىڭ كۇشىمەن» دەيدى حالىق جازۋشىسى شەرحان مۇرتازا. وسىندايدان كەيىن وزدەرىنىڭ بيلىگىن ورنىقتىرۋ ءۇشىن وزبىرلىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرعان بولشەۆيكتەردى قالايشا اقتاۋعا بولادى؟

وتكەن عاسىرداعى اقتاڭداقتار اقيقاتىنان تولىققاندى حاباردار بول­ما­عاندىقتان كەڭەس وداعى قۇرامىندا بول­عان كەزىمىزدى ءالى كۇنگە دەيىن اڭساي­تىن­دار بار. بولشەۆيكتەردى قازاق حالقىنىڭ كوزىن اشقان, مادەنيەتكە جەت­كىزگەن ۇيىم رەتىندە باعالايدى. قۇداي-اۋ, حالقىڭدى قىناداي قۇرعان بيلىككە سونشالىقتى تابىنۋعا بولا ما؟ ءبىزدىڭ تاريحتان بەيحابار بولعاندىقتان وسىنداي كوزقاراس قالىپتاسىپ وتىر دەيتىنىمىز دە سول. ايتپەسە, تاريحي قۇجات­تارمەن تانىسا وتىرساڭىز, كەڭەس وكىمەتىنىڭ قابىلداعان قۇجاتتارىنىڭ بارلىعى قازاق حالقىن توز-توز ەتۋگە, باس كوتەرەرلەرىن قۇرباندىققا شالۋ­عا ارنالعان ءتارىزدى كورىنەدى. 1928 جىلدىڭ 27 تامىزىنداعى بايلاردى كام­پەسكەلەۋ جانە ولاردى جەر اۋدارۋ تۋرالى دەكرەتتى وقىعاننان كەيىن وسىنداي تۇجىرىمعا ءبىرجولا توقتايسىڭ. ىرگەلى ۇلتتىڭ جارتىسىنا جۋىعىن قىرعىنعا ۇشىراتۋعا, قۇربان ەتۋگە باس­تاماشى بولعان دا وسى دەكرەت.

جالپى, باسقانىڭ ىقپالىنداعى ەلدىڭ قاشاندا ماڭدايىنىڭ سورى بەس ەلى ەكەندىگى بەلگىلى. ەندەشە, وتار­شىل­دىق­تىڭ تار جول, تايعاق كەشۋىنەن وتكەن, «سوتسياليستىك رەاليزمنىڭ» قىسپاعىنان امان قالعان, «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» قازاق ءۇشىن وتكەننىڭ اششى ساباعى «مىڭ ءبىرىنشى رەت ولۋدەن» ساقتاندىرۋى ءتيىس.

قازاق ەلى تاريح ساحناسىنا شىققالى بەرى جەكە حاندىق قۇرىپ, ساياساتىن دەربەس جۇرگىزگەن كەزەڭدەر دە بولعان. سوسىن تىزگىنىنەن ايىرىلىپ قالىپ, بودان بولۋىنا دا تۋرا كەلگەن. ەندىگى جەردە الپاۋىتتاردىڭ قاقپاقىلىنا قايتا ۇشىراپ, دەربەس بيلىگىنەن اجىراپ قالماس ءۇشىن كەمەل ساياسات جۇرگىزۋ كەرەك. باعزى بابالاردىڭ ارۋاعى رازى بولسىن دەسەك. توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ توقىمداي پۇشپاعى جاتقا كەتپەس ءۇشىن. دارقان دالانىڭ بايلىعىن قازاق حالقى كورۋى ءۇشىن.

قازىرگى باستى ماسەلە – قازاق قوعا­مى­نىڭ وركەنيەتتى جولمەن دامۋىندا. دامىعاندا دا الەۋمەتتىك سىلكىنىستەردىڭ الدىن الاتىن الەۋمەتتىك ادىلەتتى قوعام ورنىقتىرۋدا بولىپ وتىر. ويتكەنى, الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك بەلەڭ العان كەز كەلگەن قوعامدا سىلكىنىستەردىڭ بوي كورسەتەتىنى بەلگىلى. وعان تاريح ساباق­تا­رى كۋا. سول سەبەپتى تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇعىرىنىڭ بيىكتىگى, مىزعىماستىعى قو­عامداعى ادىلەتتىلىك دەگەن بارومەتر­مەن ولشەنەدى. ۇلى اقىننىڭ سوزىمەن قايىرار بولساق, «ەندى ادامزات كۇش جارىستىرىپ ەمەس, اقىل جارىستىرىپ ورگە باسا الادى. ال اقىلدىلىقتىڭ ولشەمى – ادىلەتتىلىك. ادىلەت ەشكىمدى كەمسىتپەيدى, ەشتەڭەنىڭ وبالىنا قال­ماي­دى». ابايدان اسىرىپ ايتا الماس­پىز ءسىرا. پاراسات پاراديگماسىنىڭ تەمىرقازىعى دا وسى بولماق.

جاھاندانۋدىڭ ىزعارى جانىمىزدى قاريدى. كوپۆەكتورلى ساياسات كوكەيدەگى كوزدەگەن ماقساتىمىزعا جەتكىزە مە؟ تاعى دا الپاۋىتتىڭ ءبىرىنىڭ ىڭعايىندا كەتىپ, قانجىعاسىنا بوكتەرىلىپ جۇرمەيمىز بە؟ الەمگە تاۋەلسىز مەملەكەتپىز دەپ جار سالعانىمىزبەن, دەربەس مەملەكەت رەتىندە پالەنباي عاسىردان بەرى قالىپتاسقان كەيبىر ەلدەردىڭ تاعدىر-تالايىن كورگەندە بويدى كۇمان-كۇدىك بيلەيتىنى تاعى بار. نە ىستەمەك كەرەك؟ ازاتتىقتىڭ اسۋلى بەلدەرىنىڭ قانداي مەحناتقا تولى ەكەندىگىن ءتۇپسىز تەرەڭ بىلىمدارلىعىمەن پايىمدايتىن ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ دەگەنىنە وسىندايدا قۇلاق قويامىز تاعى: «جاس نارەستەگە قاۋىپ قانداي كوپ بولسا, جاس مەملەكەتكە دە قاۋىپ سونداي كوپ. تاتۋ-ءتاتتى اتا-انا جاس ءسابيىنىڭ استى-ۇستىنە قانداي تۇسسە, جاس تاۋەلسىزدىكتىڭ جولىندا دا جاندى دا, مالدى دا قيا الاتىن اۋىزبىرلىك كەرەك. سوندىقتان باسقا قاۋىپتەردەن گورى الاۋىزدىقتان كوبىرەك قاۋىپتەنەمىن. ال الاۋىزدىققا قارسى قويا الاتىن ەڭ مىقتى قورعانىمىز – ءوز بولاشاعىمىزعا دەگەن نىق سەنىمىمىز» – دەيدى ابىز اعا.

اۋىزبىرلىك كەرەك ەكەندىگىن اركىم-اق بىلەدى, ەل اراسىنداعى اۋىزبىرلىك ادىلەتتىلىك بولعان جەردە عانا بولادى. بيلىگىنىڭ ادىلەتتىلىگىنە ۇيىعان جۇرت «تاۋەلسىزدىكتىڭ جولىندا دا جاندى دا, مالدى دا قيا الادى». ءبىزدىڭ «تاۋەلسىزدىكتىڭ مىزعىماس تەمىرقازىعى – ادىلەتتىلىك!» دەگەندى ۇستاناتىنىمىز دا سوندىقتان. ياعني, ادىلەتتىلىك ارناسىنان اۋىتقىعان ساتتە تاۋەلسىزدىككە دە قاتەر تونەدى, مەملەكەتتىلىككە دەگەن سەنىمگە سەلكەۋ تۇسەدى, بيلىككە قاتىستى نارازىلىق كۇشەيەدى. ولاي بولاتىن بولسا, ادىلەتسىزدىك اتاۋلىنىڭ قاي-قايسىنىڭ دا باس كوتەرۋىنە جول بەرمەي, ەلدىكتىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, مەملە­كەت­شىلدىكتىڭ مارتەبەسىن اسقاقتاتۋ ازات ەلدىڭ ايبارىن تورتكۇل دۇنيەگە جايا­تىنى انىق. زادىندا, وسى جولدا بارلىعىن تەرەڭنەن ويلاستىرىپ, وتكەن مەن كەلەشەكتى ءوزارا ساباقتاستىرىپ, ىرگەلى ەلدىك مۇددەنى كوزدەيتىن, تاۋەل­سىز­دىكتى تۇعىرلى ەتەتىن پاراسات پارا­ديگ­ماسىنىڭ ءجونى بولەك.


عابيت مۇسىرەپ,
«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار