پارلامەنتاريزمنىڭ جولى ايقىن
«قۇرمەتتى سەناتور» مارتەبەسىن يەلەنگەن ادام ەلىمىزدە جالعىز, ول – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. وسى ورايدا سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا ەلباسىنا اقجارما تىلەگىن دە ءبىلدىردى.
ال ەلباسى بارلىق دەپۋتاتقا قولداۋ كورسەتكەنى جانە ەڭبەگىن جوعارى باعالاعانى ءۇشىن العىس ايتتى.
– كوپشىلىگىڭىزبەن سوڭعى 30 جىل بويى بىرگە جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. ءبىز كوپتەگەن قيىندىقتى بىرگە وتكەردىك. ماعان «قۇرمەتتى سەناتور» مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعاندارىڭىز ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قوعامنىڭ تۇراقتىلىعىن نىعايتۋ جانە دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باعدارىنىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن ايتتى.
– ءبىزدىڭ باستى جەتىستىگىمىز – ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىق. الەمدىك قوعامداستىقتىڭ قابىلداعان شەشىمىمە بىلدىرگەن پىكىرىنە تاڭعالدىم. ءبىز بۇكىل الەمگە بيلىك ترانزيتىنە قاتىستى ماسەلەنى قالاي شەشۋگە بولاتىنىن كورسەتتىك, – دەدى ەلباسى.
ءوز كەزەگىندە مۇنداي تاريحي ءساتتىڭ كۋاگەرى بولعان سەناتورلار دا ەلباسىنا جىلى لەبىزدەرىن جەتكىزدى. ماسەلەن, سەناتور باقىتجان جۇماعۇلوۆ مۇنداي ءراسىم ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكىزىلىپ وتىرعانىنا توقتالدى.
– شىندىعىنا كەلگەندە, ەلىمىزدەگى جاڭا ۇردىستەردىڭ بارلىعى دا ءبىرىنشى رەت جۇرگىزىلۋدە. مۇنىڭ ءبارى بارلىعىمىزدى تەبىرەنتەدى جانە سانامىزدى جاڭعىرتادى. ەلباسىمىز ءارى ەگەمەن مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزىن سالۋشى رەتىندە ءسىز ءوز بيلىگىڭىزدى سانالى تۇردە تاپسىرىپ بەردىڭىز. الەمدىك ساراپشىلار مەن مەملەكەت باسشىلارى ءسىزدىڭ بۇل شەشىمىڭىزدى ءوزىڭىز يادرولىق قارۋدان باس تارتقان ەرلىكپەن پارا-پار سانايدى. قازاقستان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ پىكىرىنشە, جاڭا بيىككە كوتەرىلدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىزدىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگىڭىز ۇشان-تەڭىز جانە تالاس تۋدىرمايدى. ونى الەم مويىندادى جانە قازاقستانعا دۇنيە ءجۇزى قۇرمەتپەن قارايدى, – دەدى ب.جۇماعۇلوۆ.
ال ولگا پەرەپەچينا «قۇرمەتتى سەناتور» اتاعى قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, وتاندىق پارلامەنتاريزمنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان تۇلعاعا لايىقتى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
– ەل پرەزيدەنتى بولا وتىرىپ, ءسىز ەلىمىز بەن ونىڭ ازاماتتارىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن زور جاۋاپكەرشىلىك الدىڭىز. ءسىز تۇبەگەيلى يدەيالاردى, اۋقىمدى جانە ىرگەلى رەفورمالاردى دۇنيەگە اكەلدىڭىز, قوعام مەن مەملەكەتتەگى كۇردەلى ءارى اسا ماڭىزدى ۇدەرىستەرگە توراعالىق ەتتىڭىز. ءسىزدىڭ «قازاقستان جولى» برەندىڭىز حالىق تاراپىنان قولداۋ تاپتى, – دەدى و.پەرەپەچينا.
بۇدان سوڭ ءسوز العان سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى:
– قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا ولەڭىندە ءومىر تاجىريبەسىنەن تۇجىرىمدالعان: «باقىت دەگەن ەڭبەگىڭنىڭ جانۋى, اتاق دەگەن ەل-جۇرتىڭنىڭ تانۋى. ولمەۋ دەگەن ارتىڭدا ءىز قالۋى» دەيتىن شۋماق بار. وسى جولدار, قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىزدىڭ ءومىر جولىڭىزعا نەگىزدەلگەن اقيقات ەكەنى انىق. ءسىز شىنىندا باقىتتى ادامسىز. قيىندىققا قايىسپاي, ۋاقىتپەن ساناسپاي, «ەلىم» دەپ ەمىرەنە ەڭبەك ەتىپ كەلەسىز. ەڭبەگىڭىز جاندى. قالىپتاسقان جۇيە كۇيرەپ, بوداندىقتان بوستاندىققا ۇمتىلعان ەلىڭىزدى تاۋەلسىز دامىعان ەجەلگى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوستىڭىز. اتاق-داڭقىڭىز الىسقا كەتتى. وسى جولدا حالقىڭىز ءسىزدى تانىدى, ءسىز حالقىڭىزدى الەمگە تانىتتىڭىز. قازىر تاۋەلسىز قازاقستاندى الىس-جاقىن شەتەلدىڭ ءبارى بىلەدى. قىزىعا دا قىزعانا قارايدى. وسىنىڭ ءبارى – ءسىزدىڭ بىلىكتى باسشىلىعىڭىزبەن اتقارىلعان يگىلىكتى ىستەردىڭ ناتيجەسى, الەمنىڭ وزىق ەلدەرىنىڭ قاتارىنا تەزىرەك جەتۋدى مۇرات تۇتقان جاڭاشىل باستامالارىڭىزدىڭ جەمىسى, – دەي كەلە ءسوزىن: «قۇرمەتتى سەناتور» مارتەبەسىن بەرۋ تەك جوعارعى پالاتا ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعى – پارلامەنت ءۇشىن ۇلكەن ابىروي, مارتەبە دەپ تۇسىنەمىز. مۇنى تاۋەلسىز قازاقستاندى, ماڭگىلىك ۇلى دالا ەلىن قۇرۋ جولىنداعى وراسان زور ەڭبەگىڭىزدىڭ كىشكەنتاي عانا وتەۋى دەپ بىلەمىز. بۇل مارتەبە بارلىعىمىزعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى», دەپ تۇيىندەدى.
جالپى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق نەگىزدەرىن قالىپتاستىرۋداعى, سونداي-اق وتاندىق پارلامەنتاريزمدى ورنىقتىرۋداعى جانە دامىتۋداعى سىڭىرگەن تاريحي ەڭبەگىن, كونستيتۋتسيانى, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا, قوعامنىڭ بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ەلدىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعدارىن ايقىنداۋعا قوسقان اسا زور ۇلەسىن مويىنداي وتىرىپ, پارلامەنت سەناتى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «قۇرمەتتى سەناتور» مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى.
ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتسەك, سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا ەندى ەلباسىنىڭ سەناتقا كەلىپ, بيۋرو, كوميتەت جانە پالاتا وتىرىستارىنا قاتىسىپ, اسا ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا كوزقاراسىمەن, كورەگەن پاراساتتى وي-پىكىرلەرىمەن بولىسە الاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل مۇمكىنشىلىك سەناتورلار ءۇشىن ءۇلكەن مارتەبە, سونىمەن قاتار زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى, – دەدى سەنات توراعاسى.
ەلباسى دا وتىرىس بارىسىندا بيلىك باسىنا كەلگەنىنە بيىل 30 جىل تولاتىنىن ايتىپ, وسى ۋاقىت ارالىعىنداعى جەتىستىكتەردى ەسكە الدى. سونداي-اق شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت جانىندا ۇزەڭگىلەس سەرىك بولعان سەناتورلارمەن قالاي تانىسقانىن جانە ولاردىڭ ءمىندەتتەرىن قالاي ورىنداعانىن دا ەستەلىك رەتىندە ايتىپ بەردى.
ءمىنسىز ەسەپ ءوسۋدىڭ بەلگىسى ەمەس
سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندە ءبىر ماسەلە – ۇكىمەت جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ 2018 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرى تىڭدالدى.
سەناتورلار الدىندا وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان قارجى ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بەرىك شولپانقۇلوۆ 2018 جىلى ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىندا وڭ ءوسۋ قارقىنى ساقتالعانىن, وعان ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, «نۇرلى جول», «نۇرلى جەر», اگروونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ جانە ىشكى تۇتىنۋ بەلسەندىلىگىن ءبىرتىندەپ قالپىنا كەلتىرۋ سەبەپ بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– سالىقتار 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 17,5 پايىزعا ءوسىپ, 846 ملرد تەڭگە كولەمىندە بيۋدجەتكە قوسىمشا جينالدى. شىعىستار 99,8 پايىزعا ورىندالىپ, 9,6 ترلن تەڭگەگە اتقارىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك شىعىستارىنىڭ ۇلەسى 44 پايىز بولىپ قالىپتاستى. بيۋدجەت تاپشىلىعى 729 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ول جوسپاردان 17,5 پايىزعا تومەن جانە ىشكى جالپى ونىمگە شاققاندا 1,2 پايىز, – دەدى ب.شولپانقۇلوۆ.
ءوز كەزەگىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ناتاليا گودۋنوۆا 2018 جىلدىڭ بيۋدجەتى بەلگىلەنگەن پارامەترلەر شەگىندە ورىندالعانىن اتاپ ءوتتى. وعان جەتكىلىكتى قولايلى ماكروەكونوميكالىق جاعداي دا, ۇكىمەتتىڭ اتقارعان جۇمىسى دا ىقپال ەتكەن.
الايدا ەسەپ كوميتەتى مەملەكەتتىك رەسۋرستاردى پايدالانۋدا تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ەلەۋلى رەزەرۆتەردىڭ بار ەكەنىنە نازار اۋدارىپ وتىر.
– بۇل رەزەرۆتەردىڭ ماقساتى نە؟ كىرىس بولىگىندە بۇل – كولەڭكەلى اينالىمدى قىسقارتۋ جانە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋلەردى رەتكە كەلتىرۋ. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, فيسكالدىق ساياساتتى جالعان كاسىپورىندار مەن زاڭسىز بيزنەسكە قاتىستى تالاپتى قاتاڭداتۋعا قاراي اۋىستىرۋ قاجەت. جىلدىڭ سوڭىندا بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى ماسەلەسىن ادال كاسىپكەرلەردىڭ اۆانستىق تولەمدەرى ەسەبىنەن شەشپەۋ قاجەت. كەرىسىنشە, ولار مەملەكەت تاراپىنان قولداۋدى سەزىنۋلەرى ءتيىس, – دەدى ن.گودۋنوۆا.
سىن تۇزەلمەي,ء مىن تۇزەلمەس
جالپى وتىرىس بارىسىندا سەناتتىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى داۋرەن ادىلبەكوۆ قوسىمشا بايانداما جاساپ, زاڭ جوبالارىن جوسپارلاۋدىڭ ساپالى جۇرگىزىلمەگەنىن, قۇقىقتىق مونيتورينگكە جانە زاڭ جوبالارىن دايىنداۋعا سالعىرتتىق ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ كورسەتكىشتەرىنە ساپالى قول جەتكىزۋ مۇمكىندىكتەرى مەن بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋدىڭ تيىمدىلىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. د.ادىلبەكوۆ سونداي-اق مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىعى قۇجاتىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
– بۇگىندە مەملەكەتتىك ورگاندار ءتيىستى ادىستەمەلەردى ازىرلەۋگە مۇددەلى ەمەس, ءىس جۇزىندە ولاردىڭ جوقتىعى قول جەتكەن ناتيجەلەردى ەسكەرە وتىرىپ قاراجاتتى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن تالداۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ ناتيجەسى مەن تيىمدىلىگىنە قاراي بيۋدجەت جۇيەسىن قايتا باعدارلاۋ مىندەتى ورىندالعان جوق, – دەدى سەنات دەپۋتاتى.
ال سەنات دەپۋتاتى نۇرلان بەكنازاروۆ وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ايرىقشا نازاردا ەكەنىن ايتا كەلىپ: «وسى باعىتتاعى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جىل سايىن ايتارلىقتاي قاراجات بولىنەدى. سول قارجىنى ءتيىمدى پايدالانۋدا ۇنەمى كەمشىلىكتەرگە جول بەرىلۋدە. سونىڭ سالدارىنان ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋ جانە ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قاتىستى ينديكاتورلار بويىنشا ءالى دە قاجەتتى جوعارى مەجەلەرگە قول جەتكىزىلمەي كەلەدى», دەدى.
سەناتور ن.بەكنازاروۆ بيۋدجەت قاراجاتىن ناتيجەلى يگەرۋگە باعىتتالعان جۇيەلى جانە كەشەندى جوسپارلاۋ جۇمىستارىنىڭ قاجەتتى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەيتىنىن, ازىرلەنگەن جانە ساراپتامادان وتكەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالاردىڭ 32 پايىزى عانا جۇزەگە اسىرىلعانىن, قالعاندارىنىڭ ءۇش جىلعى كەزەڭدە ىسكە اسپاي, ەسكىرىپ نەمەسە قوسىمشا قاراجات بولە وتىرىپ, جاڭا ساراپتاما جۇرگىزۋدى قاجەت ەتىپ وتىرعانىن سىنعا الدى.
ءوز كەزەگىندە سەناتور ەربولات مۇقاەۆ ەكونوميكانىڭ شيكىزاتقا تاۋەلدىلىگى الاڭداتاتىنىن جەتكىزدى:
– وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ونىمدەرىنىڭ ءبىر بولىگى كەدەن وداعىنىڭ كەيبىر ەلدەرىنىڭ شەڭبەرىندە باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الماي, ناتيجەسىندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنداعى قاتىسۋشى ەلدەرمەن تەرىس ساۋدا سالدوسى ءوسىپ وتىر. سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ بانك سەكتورىنداعى احۋال دا كوڭىلىمىزدەن شىقپاي وتىر. جەكەلەگەن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ كىرىسىنىڭ تومەندەۋى 2018 جىلعى كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى بويىنشا تۇسىمدەردىڭ قىسقارۋىنا اكەلىپ سوقتى. ونىڭ ۇستىنە قارجى سەكتورىنىڭ تومەندەۋى اياسىندا بانك سەكتورىنداعى اكتيۆتەردىڭ ىشكى جالپى ونىمگە قاتىسىنىڭ ازايۋى ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا, اسىرەسە نەسيەنى ۇزاق مەرزىمگە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي تۋدىرمادى, – دەدى ە.مۇقاەۆ.
تالداۋ جۇمىستارى اقساپ تۇر
سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ وتكىر سىن-ەسكەرتپەلەرى مەن ۇسىنىستارىن قورىتىندىلاي كەلىپ, پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆا بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. توراعا بيۋدجەتتىڭ ەكونوميكانىڭ شيكىزات سەكتورىنا تاۋەلدىلىگى كۇشەيە تۇسكەنىنە, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەلەرىنىڭ باياۋ شەشىلۋىنە, ەكونوميكانىڭ جاڭا ءوسۋ كوزدەرى مەن بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن ىزدەستىرۋگە باسا نازار اۋداردى.
– 2018 جىلى سالىق تۇسىمدەرى جوسپارىنىڭ اۆانس تولەمدەر ەسەبىنەن ورىندالعانىن جانە ەسەپتى مەرزىم سوڭىندا قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ ۋاقتىلى وتەلمەۋىن تاعى دا كورىپ وتىرمىز. بۇل كاسىپورىنداردى ەڭ سوڭعى قارجىسىنان ايىرىپ, بار تايانىش-تىرەگىن جويادى, بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنىڭ ناقتى كورىنىسىن بۇرمالايدى. ۇكىمەت جىل سايىن بۇل ماسەلەنى شەشە الماي كەلەدى, – دەدى د. نازارباەۆا.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر دە شەشۋدى تالاپ ەتەدى. ونىمدەردى جوسىقسىز جەتكىزۋشىلەر جونىندەگى سوت پروتسەستەرىنىڭ سانى ۇلعايا ءتۇسىپ وتىر. سونىمەن قاتار كونكۋرستا جەڭىلگەن ادامدار مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ناتيجەلەرى بويىنشا داۋ تۋعىزىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا شاعىمدار جىبەرەدى, بۇل بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ پروتسەسىنىڭ سوزىلىپ كەتۋىنە سوقتىرادى.
سەنات باسشىسى ۇكىمەت مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ اياسىندا «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسە وتىرىپ جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا كوبىرەك قاتىسۋىنا كومەك كورسەتۋ كەرەكتىگىن ايتا كەلىپ, بۇل جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە اۋدارىمداردىڭ وسۋىنە اكەلەدى دەپ سانايدى.
د.نازارباەۆا بيۋدجەتتىك باعدارلامالار باسشىلارىنىڭ بيۋدجەتتىك ءوتىنىمدى جاساۋدا تۇپكىلىكتى ناتيجەلەرگە دۇرىس ءارى نەگىزدى قول جەتكىزۋ ءۇشىن جانە قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگى دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ ماسەلەسىن كوتەردى.
– اقشا بولىنگەن, ال جوبانى ىسكە اسىرۋعا تولىق كىرىسۋ ءۇشىن مينيسترلىك قۇجاتتاردى ءبىر جىل بويى كەلىسەدى. مۇنداي داعدىعا توزۋگە بولمايدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل مەملەكەت اقشاسىن توگىپ-شاشۋ, مەملەكەتتىك جوبالارعا تەرىس كوزقاراس قالىپتاسىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. مۇنىمەن كەلىسۋگە بولمايدى, شەشىم قابىلداۋ راسىمدەرىن وزگەرتۋ كەرەك. بيۋدجەت زاڭناماسىن بۇزۋ دەرەكتەرى انىقتالعان كەزدە بيۋدجەت باعدارلامالارىنىڭ باسشىلارى قىزمەتىنەن بوساتىلعان جاعدايدا دا جاۋاپتى بولۋعا ءتيىس. جانە جازا كەرى قايتارىلماۋى كەرەك, – دەدى سەنات باسشىسى.
د.نازارباەۆا سونداي-اق پارلامەنت پەن ەسەپ كوميتەتى ۇسىنىستارىنىڭ 80 پايىزى جىل سايىن ءبىر قۇجاتتان ەكىنشىسىنە كوشىپ جۇرەتىنىنە, اتقارۋشى ورىندار تاراپىنان تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشۋگە ىنتا از ەكەنىنە كوڭىل اۋداردى. وعان قوسا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ساراپتامالىق, قۇقىقتىق, قارجىلىق جانە ەكونوميكالىق سالالاردى كۇشەيتۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىزدىڭ ەلدە تالداۋ, ساراپتاۋ جۇمىستارى اقساپ تۇر. ءبىز بيۋدجەت شىعىستارىنان تالداۋ, ساراپتاۋعا قوماقتى قاراجات بولىنگەنىن كورىپ وتىرعانىمىزبەن, ولاردىڭ ناتيجەلىلىگىنەن, ءتىپتى وتكىزىلگەندىگىنەن دە بەيحابارمىز. ەگەر ءبىز ساراپتاۋ جۇمىستارىنا بىرنەشە ميلليارد تەڭگە جۇمساساق, ولاردىڭ ناتيجەسى مەملەكەتتىك قازىنانىڭ كىرىس بولىگىنە پايدا تۇسىرگەنىنە, ماسەلەن, 100 ملرد تەڭگە پايدا اكەلگەنىنە كوز جەتكىزۋىمىز كەرەك. سوندا عانا شىعىستار اقتالعان بولىپ ەسەپتەلەدى, – دەدى سەنات توراعاسى.
