شىلىمقورلىق – الەمدەگى ەڭ ۇلكەن زياندى ادەتتەردىڭ ءبىرى. قازىرگى تاڭدا الەمدەگى ءار ءتورتىنشى ەركەك پەن ءار جيىرماسىنشى ايەل نيكوتينگە تاۋەلدى سانالادى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن كوپتەگەن ەلدەر وعان كۇرەسكە بارىنشا كۇشىن سالىپ كەلەدى. وكىنىشكە وراي, تەمەكى مەن سيگارا باعاسىن كوتەرۋ, تەمەكى ونىمدەرىن جارنامالاۋعا تىيىم سالۋ, ءتىپتى, قوعامدىق ورىنداردا شىلىم شەگۋدى شەكتەۋ دە ازىرگە وڭدى ناتيجە بەرمەي تۇر.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مالىمەتىنشە, جىل سايىن الەمدە 7 ميلليون ادام تەمەكى سالدارىنان كوز جۇمادى. سونىڭ 890 مىڭعا جۋىعى وزگەلەر شەككەن شىلىمنىڭ تۇتىنىنە ۋلانعاندار. ولاردىڭ اراسىندا تەمەكى وسىرەتىن ەلدەردە تۇراتىن بالالار دا بار. ياعني, ءپاسسيۆتى شىلىمقورلىق تا ءبىز ويلاعانداي قاۋىپسىز ەمەس. ول جۇرەك-قان تامىرى, جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋى, وكپە, وڭەش, اسقازان وبىرى سىندى ت.ب. اۋرۋلاردىڭ بىردەن-ءبىر سەبەپكەرى.
رەسمي ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, قازاقستاندا جىل سايىن اۋرۋحاناعا جاتاتىن تۇرعىنداردىڭ 68 پايىزى نەمەسە 2 ميلليونعا جۋىق ادام – شۇعىل جاعدايدا جەتكىزىلگەندەر. بىلايشا ايتقاندا, ءاربىر ونىنشى ادام ومىرىنە قاۋىپ تونبەيىنشە ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ تابالدىرىعىنان اتتامايدى دەگەن ءسوز. ال, ءولىم-ءجىتىم جاعىنان العاشقى ورىندا تۇرعان جۇرەك-قان تامىرى اۋرۋلارى, تىنىس الۋ ورگاندارى اۋرۋلارى مەن قاتەرلى ىسىكتىڭ قاي-قايسىسى دا شىلىمقورلىق سالدارىنان بولاتىن دەرتتەر.
شىن مانىندە, ەگەر ىشكى ورگانداردى جىل سايىن تەكسەرىپ وتىراتىن بولسا مۇنىڭ الدىن الۋعا بولار ەدى, دەيدى ماماندار. تەمەكى شەگەتىندەر ءۇشىن جۇرەك پەن وكپەنى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋدىڭ ماڭىزى زور. ونىڭ ۇستىنە, مەملەكەت حالىققا جاردەم رەتىندە كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك پاكەتىن ۇسىنادى. اتالعان پاكەتكە جالپى پراكتيكا دارىگەرىنىڭ قابىلداۋى مەن كونسۋلتاتسياسى, كوزدىڭ كورۋ قابىلەتى مەن كوز قىسىمىن تەكسەرۋ, قانداعى حولەستەرين, گليۋكوزا دەڭگەيىن تەكسەرۋ ءۇشىن قان تاپسىرۋ, ەلەكتروكارديوگرامما, فليۋوروگرافيا, سپيروگرافيا سىندى قىزمەتتەر كىرەدى. ورگانيزمدە شىلىمنىڭ سالدارىنان بولىپ جاتقان وزگەرىستەر مەن اۋىتقۋلاردى وسى پروتسەدۋرالار ارقىلى ەرتەرەك انىقتاۋعا بولادى.
مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە كورسەتىلەتىن كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق كومەكتى قازاقستاندا تۇراتىن ءار ازامات پايدالانا الادى. بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن كورسەتىلەتىن كومەك پروفيلاكتيكالىق, دياگنوستيكالىق جانە ەمدىك قىزمەتتەردەن تۇرادى.
2019 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋعا قازىنادان 972,7 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ 395,4 ملرد تەڭگەسى ەمحانالىق-امبۋلاتورلىق كومەككە باعىتتالادى, نەگىزىنەن پروفيلاكتيكالىق شارالارعا دەن قويىلماق.
وعان قوسا, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتى مەملەكەتتىك قانا ەمەس, جەكە مەنشىك كلينيكالار دا كورسەتەدى. بيىل مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىنداپ جاتقان 1403 مەديتسينا ۇيىمىنىڭ 701-ءى – جەكە مەنشىك. 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ سانى 57-گە كوبەيگەن. ال, مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىنداۋعا قۇلشىنىس بىلدىرگەن جەكە سۋبەكتىلەردىڭ سانى جاعىنان شىمكەنت, نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى مەن قىزىلوردا, جامبىل وبلىستارى كوش باستاپ تۇر.
