قوعام • 29 مامىر، 2019

كاسىپتىك بىلىمگە كەڭ ءورىس

743 رەت كورسەتىلدى

پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى ودان ءارى دامىتۋ جانە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» مەن شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرى قارالدى.

تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسى داميدى

وسى ماسەلە تۋرالى بايانداعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى كۇلاش ءشامشيدينوۆا «بارشاعا ارنالعان تەگىن تجكب» جوباسى شەڭبەرىندە 199 مىڭ ادام وقيتىنىن جەتكىزدى. سوڭ­عى 3 جىلدا 3،7 ملرد تەڭگەگە قۇ­رال-جابدىقتار ساتىپ الىندى. مەملەكەتتىك كوللەدجدەردىڭ 71%-ى تەحنيكالىق بەيىندى مامانداردى دايارلاۋدى جۇزەگە اسىرادى. قازاقستاندا 821 كوللەدج جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەتتىك كوللەدجدەردىڭ 71%-ى تەحنيكا­لىق بەيىندى مامانداردى، ال جەكە كوللەدجدەردىڭ 67%-ى گۋ­ماني­تارلىق-ەكونوميكالىق بە­يىندى مامانداردى دايارلايدى. سونىمەن قاتار ەڭبەك نارىعىن بىلىكتىلىگى جوعارى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءتيىمدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كوللەدجدەردى سەنىمدى باسقارۋعا بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. قازىردىڭ وزىندە ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورىنداعى 150 وندىرىستىك كوشباسشى بۇعان قاتىسۋعا ىنتا ءبىلدىردى. «جۇمىس بەرۋشىلەردى كادر دايارلاۋعا تارتۋدا بيزنەسكە نەسيە جانە سالىق ماسەلەلەرىن جەڭىلدەتۋ ارقىلى جاعداي جاساۋ قاجەت. سونىمەن قاتار مامانداردى ەڭبەك نارىعىنىڭ شىنايى قاجەتتىلىكتەرىنە ساي دايارلاۋ كەرەك»، دەدى ك.ءشامشيدينوۆا.


ەڭبەك نارىعىن وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بەردىبەك ساپار­باەۆ قازىرگى كاسىپتىك ستان­دارتتاردىڭ ازىرلەنۋى تۋرالى بايان­دادى. ونىڭ ايتۋىنشا، 2025 جىلعا قاراي ەڭبەك نارىعىندا ايرىقشا وزگەرىستەر بولادى، ونىڭ ىشىندە بىلىكتىلىك تالاپتارى ارتادى. «الدىن الا بولجام بويىنشا كادرلارعا قوسىمشا قاجەتتىلىك 573 مىڭنان اسا ادامدى قۇرايدى، ورتا جانە جوعارى بىلىكتى جۇمىس ورىندارى سانىنىڭ ارتۋى كۇتىلەدى»، دەدى ب.ساپارباەۆ. 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەڭبەك نارىعىندا كادرلارعا قاجەتتىلىك بولجامىن شەشۋ ءۇشىن ەڭبەك رەسۋرستارىن ۇلتتىق بولجامداۋ جۇيەسى قۇرىلادى. ەڭبەك رەسۋرس­تارى بىلىكتىلىگىنىڭ ەڭبەك نارى­عىن­داعى قاجەتتىلىكتەرگە سايكەس­تىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق بىلىك­تىلىك جۇيەسىن دامىتۋ اياسىندا 106 كاسىپتىك ستاندارت ازىرلەندى، وندا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىس­كەرلەردىڭ بىلىمىنە، داع­دىلارى مەن قۇزىرەتىنە قويا­تىن تالاپتارى كورسەتىلگەن. اعىمداعى جىلى 12 باسىم سالا بويىن­شا 480 كاسىپتىك ستاندارت پەن 38 سالالىق شەڭبەردى ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان وزگە، بىلىكتىلىك جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋدا مينيسترلىك حالىقارالىق ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ، ۇلت­تىق بىلىكتىلىك جۇيەسىن دامىتۋ جونىندەگى 2025 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسىن ازىرلەۋدە، بۇل ەكىنشى جارتىجىلدىقتا قابىلدانادى.

«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ولجاس ورداباەۆ تجكب دامىتۋ اياسىندا ەڭبەككە ورنالاس­تىرۋ ۇدەرەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىلاتىن تاسىلدەر تۋرالى ايتىپ بەردى. باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋى جانە بۇدان كەيىنگى جوس­پارلار تۋرالى اتىراۋ وبلى­سىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى­نىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ. «اگرودامۋ» جشس باسشىسى رۋسلان بۋكەەۆ، ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى الما دوششانوۆا باياندادى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم­دى دامىتۋ ءۇشىن بىرنەشە باعىت­تى قولدانۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە دۋالدى وقىتۋدى دامىتۋ جانە كوللەدجدەردى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بار. قازىرگى تالاپقا سايكەس كوللەدجدەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار تجكب دامىتۋعا بيزنەستى تارتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ كەرەك.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين تەحنيكالىق كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ساپالى ءبىلىمدى، سۇ­را­نىسقا يە ماماندىقتاردى جانە جۇ­مىسقا ورنالاسۋ كەپىلدىگىن الۋعا جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاھاندىق ەڭبەك نارىعىنىڭ وزگەرۋىمەن جانە ەكونوميكا سالالارى، ونىڭ ىشىندە جاپپاي تسيفرلاندىرۋ ءۇشىن ساپالى كادرلار دايارلاۋدىڭ الەمدىك بەتالىستارىنىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى. وسىعان وراي كاسىپتىك-تەحنيكالىق دايارلاۋ ءجۇ­يەسىن جاڭعىرتۋدا بارلىق الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق فاك­توردى، ونىڭ ىشىندە وقۋ مەكەمەلەرىنىڭ اۋماقتىق قولجەتىمدىلىگىن، كوپ­بەيىندىلىگى مەن تيىمدىلىگىن، تۇلەك­تەر­دىڭ سۇرانىسقا يە بولۋىن ەسكەرۋ كەرەگىن اتاپ ءوتتى.

پرەمەر-مينيستر جوبالىق كەڭسە قۇرىپ، كوللەدجدەردى سەنىم­گەرلىك باسقارۋعا قىزىعۋ­شى­لىق تانىتقان بيزنەس-قاۋىم­داس­تىقپەن جانە جوو-لارمەن ءارىپ­تەس­تىكتىڭ ناقتى تەتىگىن ءازىر­لەۋ­دى تاپسىردى. ءىرى كومپانيا كوشباس­شىلارى سەنىمگەرلىك باسقارۋىنا شامامەن 150 كوللەدجدى، ال ۋني­ۆەرسيتەتتەر 50-گە جۋىق كوللەدج­دى الا الادى.


كوللەدجدەر بازاسىندا ورتالىقتار اشقان ورىندى

ۇكىمەت باسشىسى اتاپ ءوت­كەن­دەي، دۋالدى وقىتۋدى ەن­گىزۋ مەن كەڭەيتۋ بويىنشا جۇ­مىس­­تى كۇشەيتۋ ماقساتىندا كا­سىپ­ورىندار كوللەدج بازاسىن­دا ورتالىقتار اشا الادى. بۇل كوللەدجدەردىڭ جۇمىسىن جۇ­مىس بەرۋشىنىڭ سۇرانىسىنا جاقىن­داتىپ، تۇلەكتەرگە جۇمىسقا ور­نالاسۋعا كەپىلدىك بولماق. ءما­سەلەن، «قازاقمىس» كورپوراتسيا­سى ساتباەۆ قالاسىنداعى تاۋ ءىسى تەحنولوگيالىق كوللەدجىندە، بالقاش قالاسىنداعى پوليتەح­نيكالىق كوللەدجىندە وسىنداي ورتالىقتار اشتى.

«ەلباسىنىڭ نەعۇرلىم كوپ تالاپ ەتىلەتىن 100 كاسىپ بويىنشا 180 كوللەدج بەن 20 جوعارى وقۋ ورىندارىن جاڭعىرتۋ جانە ماماندار دايىنداۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ قاجەت»، دەپ اتاپ ءوتتى ا.مامين. بۇل ماق­ساتتا وسى جىلدىڭ سوڭىنا دە­يىن كاسىپتىك ستاندارتتاردى ءازىر­لەۋدى اياقتاۋ، سونداي-اق كاسىبي بىلىكتىلىك پروتسەسىن زاڭنامالىق رەتتەۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى ەنگىزۋ تاپسىرىلدى.

ۇكىمەت باسشىسى وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ نازارىن WorldSkills حالىقارالىق جو­با­سى­­نا قاتىسۋ جانە جۇمىس­تىق قۇزىرەتتەرىن دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلەردە وسى قوزعالىسقا قاتىسۋ­عا بارلىق جاعدايدى جاساۋ قا­جەتتىگىنە اۋدار­دى. كادر­لار­­عا قاجەتتىلىكتى بولجامداۋ، كول­لەدج­دەر مەن ءبىلىم بەرۋ باع­دار­­لامالارىن جاڭعىرتۋ، مەم­لەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋدى جەتىلدىرۋ بو­يىنشا شارالاردى ازىرلەۋدى تاپسىردى.

«ءاربىر ادام ءوزىنىڭ سۇرانىسقا يە ماماندىق العانىنا جانە كەيىن جۇمىسقا ورنالاسا الاتىنىنا سەنىمدى بولۋى كەرەك»، دەدى ا.مامين.


«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىنىڭ» بەرەرى كوپ

سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا «قاراپايىم زاتتار ەكو­نوميكاسىن» دامىتۋ جانە شيكى­زاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ىلگەرى­لەتۋ ماسەلەسى قارالدى. ەل­باسى­نىڭ 2018 جىلى 5 قازان­داعى جولداۋىندا ايتىلعان تاپ­سىر­مالارىن ورىنداۋ ءۇشىن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ ماقساتىندا 600 ملرد تەڭگە قارجى بولىنگەن.
2018 جىلى 11 جەلتوقساندا ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن باسىم­دىق­تى جوبا­لاردى نەسيەلەندىرۋ باعدار­لاماسى قابىلداندى. مەم­لە­كەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا اتالعان ماسەلەلەر ءجو­نىن­­دە ءتيىستى تاپسىرمالار بەردى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى جەڭىس قاسىمبەك وسى باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە بيزنەستى بەلسەنە تارتۋ ماق­ساتىندا بيىل 27 ناۋرىزدان باس­تاپ «اتامەكەن» ۇكپ بازاسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار، وڭىرلەر جانە دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» سالالارىن دامىتۋ جونىندەگى جوبالىق كەڭسە جۇمىس ىستەيتىنىن ايتتى.

جوبالىق كەڭسە الاڭىندا اپتا سايىن وتەتىن وتىرىستار نەگىزىندە 300-گە جۋىق وتىرىس وتكىزىلدى، بارلىق وڭىردەن 1000-نان استام الەۋەتتى كاسىپكەر تىڭدالدى، بيز­نەستىڭ جۇيەلىك پروب­لەما­لارى انىقتالىپ، باعدار­لا­ما­­نى جەتىلدىرۋ ءجونىن­دەگى كەشەن­دى ۇسىنىستار ءازىر­لەندى. ءناتي­جەسىندە مامىردا ۇكىمەت قاۋلى­سى­مەن باع­دار­لاماعا كەپىلدىك قۇرال­دا­رىن ەنگىزۋ، اينالىم قارا­جا­تىن تو­لىق­تىرۋدى قارجى­لان­دىرۋ ءمول­شەرىن 30%-دان 50%-عا دەيىن ۇلعايتۋدى جانە قۇس ەتى مەن ماقتا تالشىعى سياقتى بىرقاتار تاۋارلاردى قوسۋدى قاراستىراتىن وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. اتالعان وزگەرىستەر 270 ملرد تەڭگە سوماسىندا 150 كاسىپورىنعا قولداۋ كورسەتىپ، 10 مىڭنان اسا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا، بيۋدجەتكە تۇسكەن سالىق كولەمىن 38 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. جوبالىق كەڭسە جۇمىسىندا بارلىعى 700 ملرد تەڭگە سوماسىنا 900-گە جۋىق الەۋەتتى جوبا قارالۋ ۇستىندە. ونىڭ ىشىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر قۇنى 25 ملرد تەڭگە بولاتىن 41 جوبانى ماقۇلدادى، وعان قوسا 111 ملرد تەڭگەگە 126 جوبا قاراستىرىلۋدا. ەكىنشى تۇزەتۋلەر پاكەتى زاەم مەرزىمىنىڭ 1/3 بولىگىنەن اسپايتىن مولشەردە نەسيە بويىنشا 2 جىل 3 ايدان اسپايتىن جەڭىلدەتىلگەن كەزەڭدى ەنگىزۋ جانە باعدارلاما اياسىندا نەسيەلەندىرۋ ءۇشىن جاڭا تاۋارلاردى قامتۋدى قاراستىرادى.

ج.قاسىمبەك اتاپ وتكەندەي، نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسىن ويداعىداي ىسكە اسىرۋ 2025 جىلعا قاراي باعدارلاما شەڭبەرىندە نەسيەلەندىرگەن تاۋارلار بويىنشا يمپورت ۇلەسىن 59%-دان 37%-عا قاراي تومەندەتۋگە، 16 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن قۇرىپ، سالىق كولەمىن 1،1 ترلن تەڭگەگە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وتاندىق كاسىپورىنداردى قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا الداعى 3 جىلدا 500 ملرد تەڭگە، ونىڭ ىشىندە «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ قۇرالدارى ارقىلى 470 ملرد تەڭگە بولىنەدى. قدب جانە دامۋ جەلىسى بويىنشا ەكسپورتتى قارجىلاندىرۋ كولەمى 3 جىل ىشىندە 300 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.

قارجى مينيسترلىگى «اتا­مەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ قۇرىلىس جانە جوبالاۋ بويىنشا ۇلگىلىك كەلىسىمشارتتار ازىرلەگەنى ايتىلدى، وعان قۇرىلىس ماتەريال­دارىن جوبالاۋ جانە ساتىپ الۋ كەزىندە وتاندىق قۇرىلىس ماتە­ريالدارىنىڭ ءتىزىلىمىن ءمىن­دەتتى تۇردە پايدالانۋ جونىندەگى تالاپتار ەنگىزىلگەن. اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا بۇل تولىعىمەن قۇقىقتىق بازاعا يمپ­لەمەنتاتسيالاناتىن بولادى.

وتاندىق تاۋار ءوندىرۋ­شىلەر­دەن ساتىپ الۋدى قامتاما­سىز ەتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى قام­تۋدى باقىلاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالار جۇمىس ىستەيدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» تاۋارلارىنا قاتىستى ولاردىڭ مانداتى كەڭەيتىلدى. بۇل كوميسسيالاردىڭ مىندەتى – ساتىپ الۋ جوسپارى مەن فاكتىسىنە، جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنە باقىلاۋ جاساۋ، مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە ناتيجەلەر تۋرالى ۇكىمەتتى اپتا سايىن حاباردار ەتۋ.


نەسيەلەندىرۋدىڭ وڭ قارقىنى اتالدى

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋدىڭ وڭ قارقىنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا 700 ملرد تەڭگەدەن اساتىن سوماعا 900-گە جۋىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.

ۇكىمەت باسشىسى حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار ءوندىرىسىن ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا اي­تىلعان تاسىلدەرگە قولداۋ ءبىل­دىردى. ونىڭ ىشىندە تۇپكى قارىز الۋشى ءۇشىن پايىزدىق ءمول­شەر­لەمەنى 9%-دان 6%-عا دەيىن ءتو­مەندەتۋ، نەسيە مەرزى­مىنەن 1/3-نەن اسپايتىن ۋاقىتقا جەڭىل­دىكتى كەزەڭدى ەنگىزۋ جانە نەسيەلەندىرۋ ءۇشىن تاۋارلار ءتىزىمىن كەڭەيتۋ بار.

وتاندىق تاۋار جانە قىز­مەت وندىرۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن پرەمەر-مينيستر مەملە­كەت­تىك ساتىپ الۋلار مەن كۆازي­مەم­لەكەتتىك سەكتور ساتىپ الۋلارىندا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىنا» جاتاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ بويىنشا شارا قابىلداۋدى تاپسىردى. وبلىس اكىمدىكتەرىنە جەرگىلىكتى قامتۋدى باقىلاۋ بو­يىنشا جۇمىستاردى جانداندىرۋ كەرەگىن ايتتى.

«الداعى 3 جىلدا قازاق­ستان­دىق كاسىپورىنداردى قول­داۋعا 500 ملرد تەڭگە بولىنەدى. شيكى­زاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋ اياسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار وعان بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن تولىق جانە ۋاقتىلى يگەرۋ بو­يىنشا جۇمىستى جالعاستىرىپ، شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋ قاجەت، ونىڭ ىشىندە بيىلعى مامىرداعى ۇلتتىق ينۆەستورلار كەڭەسىندە بيزنەس وكىلدەرى كوتەرگەن ماسەلەلەر ەسكەرىلۋى ءتيىس» دەدى ا.مامين.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار