سۇحبات • 24 مامىر، 2019

ءسابيت قۇرمانبەكوۆ: «كومپوزيتور» – دوستىق تۋرالى فيلم

968 رەت كورسەتىلدى

وتكەن جۇمادا ەلوردا تورىندە قازاق-قىتاي بىرلەسىپ ءتۇسىر­گەن «كومپوزيتور» اتتى ال­عاش­­قى تولىقمەتراجدى كوركەم فيلم­­نىڭ تۇساۋكەسەرى ءوت­تى.­ ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قا­زاق­­فيلم» كينوستۋدياسى مەن قى­تايلىق «Shineworks Pictures» كومپانياسىنىڭ ورتاق جۇمىسى سانالاتىن تۋىن­دى­ قىتايلىق ايگىلى كومپوزيتور سيان سينحايدىڭ كەڭەس ودا­عىندا، ونىڭ ىشىندە ال­ماتىعا ەۆا­كۋاتسيالانعان كەزى مەن قازاق­تىڭ ايماڭداي ۇلى، كومپوزيتور باقىتجان بايقاداموۆپەن دوس­تىعىنان سىر شەرتەدى. فيلم­نىڭ تەڭ رەجيسسەرى، بەلگىلى قازاق­ستان­دىق كينورەجيسسەر، سۋرەتشى ءسا­بيت قۇرمانبەكوۆپەن فيلم تۋ­را­­سىندا از-كەم اڭگىمە وربىتكەن ەدىك.

– اعا، ءفيلمىڭىزدىڭ تۇساۋ­كە­سەرى قۇتتى بولسىن! ەڭ اۋە­لى «كوم­پوزي­تورمەن» قا­لاي تابىس­قان­­دى­عى­ڭىز­عا توقتالايىق­شى. يدەيا، ۇسى­­نىس قاي تاراپتان كەلدى؟

– راحمەت. بۇل ەندى ءاۋ باستا قازاقستان مەن قىتاي مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قولعا الىنعان جوبا بولاتىن. «كومپوزيتور» – دوستىق تۋرالى فيلم. ەكى ەلدىڭ دارىندى ۇلدارىنىڭ وت پەن وق كەشكەن سىن ءسات­تەگى ادامگەرشىلىك قاسيەتى مەن تاعى­لىمدى ىستەرىن، ۇلى دوستىعىن كەلەشەك ۇرپاققا كورسەت­كىمىز كەلدى. مەن اۋەلدە اتالعان فيلم­نىڭ سۋرەتشىسى بولىپ بەكىتىلگەنمىن. ال كارتينانىڭ رەجيس­سەرلىگى قىتايلىق شەرزات ياكۋبقا تاپ­سى­رىلدى. بىراق وزدەرىڭىز بىلە­تىندەي، ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى ەكى ەلدە قاتار وتكەندىكتەن، كەيىن شىعار­ماشىلىق قۇرام مىندەتتەرى قايتا قا­رالىپ، قازاقستانداعى تۇسىرىلىمگە جاۋاپكەرشىلىك ماعان جۇكتەلدى. وسى­لايشا «كومپوزيتور» فيلمىنە ءارى رەجيسسەر، ءارى سۋرەتشى بولىپ كەلىپ قالدىق. 

– جالپى، كوركەم فيلم ءتۇسى­رۋدىڭ ءوز قىزىعى، ءوز قيىندىعى بار. دەسە دە، ومىردە بولعان تۇلعا جايىندا فيلم ءتۇسىرۋ، ونىڭ وزىندە كومپوزيتور باقىتجان بايقاداموۆتىڭ كوزىن كورگەن زامانداستارىنىڭ ءالى دە ور­تامىزدا جۇرگەندىگىن ەسكەرسەك، ستسەناريسكە دە، رەجيسسەرگە دە، اكتەرلەرگە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇك­تەلگەنى ءسوزسىز. بۇل تۇرعىدا قان­داي دا ءبىر قيىندىقتارعا كەزىك­تىڭىزدەر مە؟ 

– البەتتە، ونداي قيىندىق، قور­قى­نىشتىڭ بولعانى راس. قانداي جۇ­مىستى قولعا الساڭ دا تولقۋ سەزىمىنىڭ بولۋى زاڭدىلىق قوي. بۇل فيلمدە دە ءدال سولاي بولدى. تۇسىرىلىمگە كى­رىسپەس بۇرىن ەڭ الدىمەن قوس كوم­پوزيتوردىڭ ءومىربايانىن جان-جاقتى وقىپ، زەردەلەۋدەن بولەك، ونەر يە­لەرىنىڭ كوزىن كورگەن ادامدارمەن كەز­دەسۋگە، ەستەلىكتەرىن تىڭداۋعا بارىنشا كوڭىل بولدىك. بىزگە اتالعان كينو­تۋىندىنى تۇسىرۋگە باقىتجان بايقاداموۆ اعامىزدىڭ تۋعان پەرزەنتى بالاپان باقىتجانقىزى مەن فيلمدە ءسوز بولاتىن قارىنداسى داناشتىڭ قىزى قالامقاس اپالارىمىزدىڭ ۇلكەن كومەگى ءتيدى. ىزدەنىسىمىزدى ەڭ اۋەلى سول كىسىلەرمەن اڭگىمەدەن باستادىق. ۇيىنە ارنايى بارىپ، فوتوسۋرەتتەرىن الىپ، ءبىرتالاي قۇندى دەرەكتەرگە قانىقتىق. 

ءيا، ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعانداي، تۇلعا جايلى كوركەم دۇنيە شىعارۋدىڭ جانە ءبىر قيىنشىلىعى بار. ول – سىن-ەسكەرتپەلەر. ماسەلەن، فيلمدەگى باستى كەيىپكەر سيان سينحاي مەن باقىتجان بايقاداموۆتىڭ قارىنداسى داناشتىڭ قوشتاساتىن تۇسىنا قاتىستى «كومپوزيتور مەن انامنىڭ اراسىندا سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى بولعان ەمەس» دەپ قالامقاس اپامىز ءوزىنىڭ ەسكەرتۋىن جاسادى. بىراق ءبىز ول ەپيزودتا ءتىپتى دە ماحابباتتى ەمەس، سۇراپىل سوعىستىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭىندە ءبىر شاڭىراق استىندا بىرگە تۇرىپ، ءبىر-بىرىنە باۋىر باسىپ، تۋىسقانعا اينالعان جانداردىڭ ادامي اياۋلى سەزىمدەرىن كورسەتكىمىز كەلگەن ەدى. ارينە، جۇمىس پروتسەسى، ونىڭ ۇستىنە شىعارماشىلىق دۇنيە بولعاندىقتان ونداي پىكىر قايشىلىقتارىنىڭ بولىپ تۇرۋى زاڭدىلىق، ءتىپتى قالىپتى دۇنيە دەر ەدىم. ەڭ باستىسى – فيلم بار. باستى جەڭىس – سول. 

– باستى رولگە اكتەرلىك قۇرام قالاي تاڭدالدى؟

– كاستينگ جۇمىستارىمەن تولى­عى­مەن قىتاي جاعى اينالىستى. ءبىز­دىڭ تاراپ باقىتجان بايقاداموۆ پەن قارىنداسىنىڭ ءرولىن ويناۋعا لايىق­تى دەگەن اكتەرلەردى جينادىق. تۇسكەن فيلمدەرىن كورسەتتىك. ىشىنەن ىرىكتەپ، سارالاي كەلە، رەجيسسەر باس­تى رولگە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىر­گەن قايراتكەرى بەرىك ايتجانوۆ (باقىت­جان بايقاداموۆ) پەن ارۋجان جازىل­بەكوۆانى (داناش) تاڭداپ الدى. سيان سينحاي بەينەسىن قىتايلىق تانىمال اكتەر حۋ تسزيۋن سومدادى. 

– قازاق پەن قىتاي كينو ءتۇسىرۋ شە­بەر­حا­ناسىندا ايتارلىقتاي ايىر­ما­شى­لىقتار بار ما ەكەن؟

–  ءار ەلدىڭ ءوز جۇمىس ىستەۋ جۇيەسى، ءتارتىبى بار عوي. ماسەلەن، ءداستۇرلى قىتاي ونەرىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ول اسىرەسە اكتەرلىك ويىندا دا، اكتەرلەرمەن جۇمىس ىستەۋدە دە انىق كورىنەدى. قىتاي فيلمدەرى ەموتسيانى وتە اشىق كورسەتۋگە ۇمتىلادى. جەك كورسە – جەك­ كورگەنى، ۇناتسا – ۇناتقانى اشىق، اسىرە ەموتسيامەن بەرىلۋى كەرەك. رەجيس­سەردىڭ ءبىزدىڭ اكتەرلەرگە قويعان ەڭ ءبىرىنشى تالابى وسى بولدى. سول جاعى ءبىراز قيىنداۋ بولعان سەكىلدى. ءتىپتى، ازداپ ورەسكەل دە كورىندى. بىراق بارا-بارا ورتاق كەلىسىم، تۇسىنىستىككە كە­لىپ، اكتەرلەر ءوز رولدەرىن ءساتتى الىپ شىقتى دەپ ويلايمىن. 

ودان كەيىن تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت – قىتاي كينەماتوگرافيستەرى وتە جەدەل ەكەن. بىزدەگىدەي جايباراقاتتىق جوق. ولاردىڭ كينو الاڭىنداعى جۇمىس ۋاقىتى دا وتە ۇزاق، ءتىپتى 14-16 ساعاتقا دەيىن سوزىلادى. وسى جاعى ءبىزدىڭ ماماندارعا ءبىراز قيىن بولدى. ماسەلەن، ءتۇسىرىلىمنىڭ العاشقى كۇنى مىناداي ءبىر ىڭعايسىز جاعداي ورىن الدى. قىتايلار جۇمىسقا تاڭعى ساعات 5.00-دە جينالىپ الىپتى. ال ءبىزدىڭ جاق 30 مينۋتقا كەشىگىپ كەلدى. سونى كورگەن قىتايلىق ءتۇسىرىلىم توبى: «بۇلاي جالعاسا بەرسە، جۇمىستى بەلگى­لەنگەن ۋاقىتتا اياقتاي الماي قالا­مىز» دەپ الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وسى­دان كەيىن ءبىز دە جينالدىق (كۇلدى). ءفيلمنىڭ تەڭ رەجيسسەرى رەتىن­دە ءوزىمنىڭ تاعى ءبىر كەزىككەن قيىن­شىلىعىم – ول كوپشىلىك ساحنا ماسەلەسى. قىتايلار ماسسوۆكاعا 2000-3000 ادامعا دەيىن سۇرايدى ەكەن. ال بىزدە ونداي ماسشتاب جوق. ەڭ كوپ دەگەندە 200-300 ادامدى ازەر جينايمىز. سونى كورىپ: «ادامدارىڭىز قايدا؟ نەگە كەلمەيدى؟» دەپ رەجيسسەر دە، پروديۋسەر دە ءبىراز رەنجىگەندەي بولدى. كەيىنىرەك جاعدايعا قانىعىپ، ك ۇلىپ جاتىر.

– ءتىل ماسەلەسى قالاي شەشىلدى؟ بۇل­ جاعىنان قيىندىق بولعان جوق­ پا؟

– جوبا قولعا الىنعان ساتتە-اق ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن قاۋپىمىز وسى بول­دى. «ءبىر-بىرىمىزبەن ءتۇسىنىسۋ ءۇشىن قاسى­مىزدا قانشا اۋدارماشى ءجۇرۋ كەرەك؟» دەپ قورىقتىق. بىراق ناقتى جۇمىس پروتسەسىنە كەلگەن كەزدە بارلى­عى وڭاي شەشىلدى. شەرزات ياكۋب قى­تاي­لىق رەجيسسەر بولعانىمەن، ۇلتى ۇيعىر عوي. قازاق ءتىلىن جاقسى بىلەدى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە، قىتايدا قازاقتار تۋرالى 3 فيلم تۇسىرگەن ءتاجى­ريبەسى بار. مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن كومەك بولدى. ودان كەيىن مەنىڭ ۇسى­نىسىممەن وپەراتورلىققا دا قى­تايدان اتاجۇرتقا ورالعان باۋىرلارىمىز تارتىلدى. ناتيجەسىندە ءبىر-بىرىمىزبەن تەز ءتىل تابىسىپ، ءونىمدى جۇمىس ىستەدىك دەپ ويلايمىن. 

– فيلم قانشا ۋاقىتتا ءتۇسىرىل­دى؟ 

– 2017 جىلى باستالعان ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى جىل مەزگىلدەرىنىڭ ەرەك­شەلىگىنە بايلانىستى ءۇزىلىپ ءجۇردى. ونىڭ ءبىراز بولىگى قازاقستاندا ءتۇسى­رىلسە، جارتىسى قىتايدا ءوتتى. فيلم­نىڭ باستان-اياق ءتۇسىرىلىمى 1 جىلعا سوزىلدى. ال مۋزىكا، كومپيۋتەرلىك وڭدەۋ، گرافيكاسى بار، ياعني جالپى فيلم مونتاجىنا 1 جارىم جىلداي ۋاقىت كەتتى. ويتكەنى مونتاج جۇمىستارى تولىقتاي قىتاي ستۋديا­سىندا ورىندالدى. ءبىز قاتىسپادىق. قىتاي كينوگەرلەرى كومپيۋتەرلىك وڭدەۋگە قاتتى كوڭىل بولەدى ەكەن. ادامداردى كوبەيتۋ، تابيعاتتى قوسۋ، كوشەلەرگە زامان اتموسفەراسىن بەرۋ، قالانى وزگەرتۋ ماسەلەلەرى تىكەلەي تەحنيكانىڭ كومەگى ارقىلى جۇزەگە استى. جالپى ءفيلمنىڭ ساپاسى جامان بولماعان سياقتى. كينوتۋىندىنىڭ پرەمەراسى مامىر ايىندا بەيجىڭ قالاسىندا ءوتىپ، 17 مامىردان باستاپ پروكاتقا شىقتى. ال قازاقستاندىق جالپىحالىقتىق پروكات ماۋسىم ايىنا جوسپارلانىپ وتىر. 

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
سوڭعى جاڭالىقتار

11 تامىزعا ارنالعان ۆاليۋتا باعامى

ەكونوميكا • بۇگىن، 09:40

ۇقساس جاڭالىقتار