ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ج.ايداربەك وڭعالباەۆتار اۋلەتى تۋرالى قىزعىلىقتى اڭگىمەلەپ بەردى. باتىردىڭ تۋىسى اسىلبەك نۇرسۇلتانوۆ كەمەردىڭ جاستىق شاعى, مايدانداعى ەرلىگى تۋرالى ايتىپ ءوتىپ, شارانى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن كەشەن قىزمەتكەرلەرىنە اۋلەت اتىنان العىسىن ايتتى. شارا سوڭىندا قوناققا كاسىپورىن اتىنان ەستەلىك سىيلىق تاپسىرىلدى.
ماڭعىستاۋ جەرى مەن تۇرىكمەن توپىراعىندا وڭعالباەۆتار اۋلەتىن بىلمەيتىندەر از. ماڭعىستاۋداعى تۇڭعىش سوۆدەپتىڭ باسشىسى, بۇكىل زاكاسپي وبلىسىنداعى ۇلى وزگەرىستەردىڭ جۇزەگە اسۋىنا بەلسەنە قاتىناسقان نۇرسۇلتان وڭعالباەۆ, ونىڭ تۋىسقاندارى قونارباي, داۋىلباي, قاجى, لeپec, ءسادۋ, ساحي, قۇرمانعالي وڭعالباەۆتار ولكەمىزدىڭ تاريحىندا ايرىقشا ورىن الاتىن ءبىرتۋار تۇلعالار. نۇرسۇلتان وراز ۇلى وڭعالباەۆ رەسەيدە قازان توڭكەرىسى بولعان كەزدە اشحابات گيمنازياسىن ءبىتىرىپ كەلگەن ەدى. ساياسي ءبىلىمى مول, كوزى اشىق ازامات تۋعان دالاسىنا تاۋەلسىزدىك اپەرەرلىكتەي وزگەرىستەردىڭ كەزەڭى تۋعانىن انىق بىلگەن ەدى. كەتىكتە جۇمىسشىلار مەن سولدات دەپۋتاتتارىنىڭ كەڭەسىن قۇرۋعا كىرىسىپ, ەلدىڭ كوزى اشىق ازاماتتارىن باس قوسۋعا شاقىردى. ءوزى باس بولىپ ماڭعىستاۋدا مۇسىلماندار كەڭەسىن قۇردى. نۇرسۇلتاننىڭ باسشىلىعىمەن 1917-1918 جىلدارى ماڭعىستاۋدا تۇڭعىش رەت سوۆدەپ قۇرىلىپ, الپىستان استام اۋىل ەل باسقارۋداعى جاڭالىقتاردى قولدادى. نۇرسۇلتاننىڭ ومىرلىك باستى باعىتى ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسى ماڭعىستاۋدا اق جارىلعان ءداۋىر ورناتۋ, تاۋەلسىز اداي ۋەزىن نىعايتۋ بولدى. ونىڭ وسىناۋ ماقساتتارىنا باۋىرلارى ءسادۋ, قۇرمانعالي, ساحي دا كومەكتەستى. ءسادۋ وڭعالباەۆ تۇرىكمەنستان حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, تۇرىكمەنستاننىڭ ماسكەۋدەگى ورتالىق ۇكىمەتى جانىنداعى تۇراقتى وكىلى بولدى. ال, قۇرمانعالي وڭعالباەۆ 20-جىلدارى ماسكەۋدە شىعىس ەڭبەكشىلەرىنىڭ كوممۋنيستىك ۋنيۆەرسيتەتىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, 1928-30 جىلدارى اشحابات قالاسىنداعى حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ باس ساياسي باسقارماسىنىڭ توراعاسى, 1936-38 جىلدارى تاشاۋىز وكرۋگتىك پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. وسىناۋ قىسقا دەرەكتەردىڭ وزىنەن-اق وڭعالباەۆتار اۋلەتىنىڭ وسال بولماعانىن اڭعارۋعا بولادى.
-وڭعالباەۆ كەمەر ساحي ۇلى 1925 جىلى تۇپقاراعان اۋدانى فورت-شەۆچەنكو قالاسىندا تۋعان. سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى. 2-دۇنيەجۇزىلىك سوعىسىنا قاتىسقان. 1937 جىلى اكەسى ساحي ۇستالعاننان كەيىن اناسى ءامينا ۇلى كەمەر مەن قىزى اسەمدى ەرتىپ تۇرىكمەنستاندى ساعالايدى. كراسنوۆودسكىدە (قازىرگى تۇرىكمەنباشى) مۇناي مۇنارالارىن جوندەۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ سلەسارى بولىپ جۇمىس ىستەدى. مايدانعا 1943 جىلى شاقىرىلىپ, 7-گۆارديالىق ارميانىڭ 581-اتقىشتار پولكى قۇرامىندا سوعىسقان. پولك بارلاۋشىسى رەتىندە پروسكۋروۆو-چەرنوۆيتسك, كارپات-دۋكلينسك, ۆەنا سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسقان. ۋكراينانىڭ ستانيسلاۆ قالاسىن ازات ەتۋگە قاتىسقانى ءۇشىن ءىىى دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن, 1945 جىلى اقپان ايىندا كارپات ءۇشىن بولعان شايقاستاردا ءىى دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن, 1945 جىلى ماۋسىم ايىندا ۆەنگريادا بالاتون كولى جاعالاۋىندا جاۋ شەبىن بۇزىپ وتۋدەگى ۇتىمدى ۇرىس قيمىلدارى ءۇشىن ءى دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. كەمەردىڭ ەسىمى تۇرىكمەنستاننىڭ بەلەك تەمىر جول ستانساسىنداعى №9 مەكتەپكە بەرىلگەن. 1944 جىلدىڭ 20 اقپانى كۇنى كەمەرلەردىڭ پولكى جيۆاچەۆ قالاسى تۇبىندە جاۋدىڭ تەگەۋرىندى تويتارىسىنا تاپ بولادى. شەگىنىپ بارا جاتقان جاۋ وسى قالانى مىقتى بەكىنىسكە اينالدىرىپ العان ەكەن. كەسكىلەسكەن شايقاس بولادى. پولك كومانديرى جاۋدىڭ ۇلكەن كۇشىنە توتەپ بەرگەن, جاۋمەن جانقيارلىقپەن ايقاسا بىلگەن كەمەر ۆزۆودىنداعى 30 سولداتتان امان قالعان 6 جاۋىنگەردى وتاننىڭ ەڭ جوعارعى ناگراداسىنا لايىق دەپ باعالايدى. باتالون كومانديرى برابكو اعا سەرجانت كەمەر وڭعالباەۆتى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا, باسقا جاۋىنگەرلەردى دە جوعارعى ناگرادالارعا ۇسىنادى, دەيدى جومارت ايداربەك.
بىراق 30-جىلدار زوبالاڭىندا وڭعالباەۆتار اۋلەتىنىڭ باسىنا تۇسكەن زۇلماتتار جاڭعىرىعى كەمەردىڭ دە الدىنان شىعىپ, وتاننىڭ جوعارى ناگراداسى بەرىلمەي, ول 1 دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن ماراپاتتالادى. كەمەر وڭعالباەۆ بۇدان كەيىنگى ايقاستاردا دا الدەنەشە رەت ەرلىك كورسەتكەن. ءبىر سوعىستا بارلاۋعا شىعىپ, نەمىستەردىڭ وعى استىندا قالادى. جانىنداعى ۆزۆود كومانديرىنە وق ءتيىپ, اۋىر جارالاندى. كەمەر جارالى جولداسىن جاۋعا تاستاماي, جاۋىپ تۇرعان وق استىنان الىپ شىعادى. ءسويتىپ جاۋىنگەر جولداسىنىڭ ءومىرىن اجال تىرناعىنان قۇتقارادى.
ەرجۇرەك جاۋىنگەر جەڭىستى گەرمانيا جەرىندە قارسى الدى. وعان 1945 جىلدىڭ 29 ماۋسىمى كۇنى I دارەجەلى «داڭق» وردەنى سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتىلدى. بۇل سالتاناتقا I ۋكراين مايدانىنىڭ قولباسشىسى مارشال ي.س.كونەۆ, ارميا, ديۆيزيا كومانديرلەرى, ءوز پولكىنىڭ كومانديرى گەنەرال-مايور پودشيۆالوۆ قاتىسىپ, جەڭىمپاز جاۋىنگەرلەردى ۇلى جەڭىسپەن قۇتتىقتايدى.
