الەم • 13 مامىر, 2019

گۋايدونىڭ ءساتسىز ۇمتىلىسى

890 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ۆەنەسۋەلاداعى ساياسي داعدارىس ءوزىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتتى. پرەزيدەنت مودۋرو مەن وپپوزيتسيا جەتەكشىسى حۋان گۋايدو وزدەرىن ەلدىڭ شىنايى باسشىسى دەپ اتاۋدان جالىعار ەمەس. مودۋرو بيلىكتى ساقتاپ قالۋعا بارىنشا تىرىسىپ جاتسا, گۋايدو ونى تارتىپ الۋدىڭ امالىن جاساپ جاتىر. سوعىستا بارلىق ادىستەر ورىندى دەمەكشى, ولار ءوز ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن بارىنە بارۋعا دايار. ءتىپتى, گۋايدو جاقىندا مەملەكەتتىك توڭكەرىس جاساۋعا دا تىرىسىپ كوردى. تەك ەكى تۇيە سۇيكەنسە, اراسىندا شىبىن ولەدىنىڭ كەرىمەن بۇل تەكەتىرەستەن حالىق قانا زارداپ شەگىپ جاتىر.

گۋايدونىڭ ءساتسىز ۇمتىلىسى

بۇگىندە ۆەنەسۋەلا حالقىنىڭ 80 پايىزى جارىقسىز وتىر. ەل­دەگى ەڭ ءىرى گۋري ەلەكتر ستانساسىن­دا اقاۋلار شىققان. مودۋرو ماسە­لەنى شەشۋدىڭ ورنىنا «اقش يم­پە­راليستەرى ءبىزدىڭ حالىققا جا­ريا­لاعان ەلەكتروندى سوعىسى توق­تايدى. بوليۆار جانە چاۆەس حال­قىن ەشكىم جەڭە المايدى. پا­ت­­ريوت­تار بارىنشا بىرىكسىن» دەپ تۋيت­تەرىندە جازىپ قويدى. قۇددى ءبىر كەڭەس وداعىنىڭ يدەولو­گيا­لىق ۇرانى دەرسىڭ. جاعدايدى گۋايدو دا پايدالانىپ كەتتى. ءسوي­­تىپ ول دا تۋيتتەرىندە «2009 جىلى بيلىك ەلەكترو ەنەرگەتيكادا اپاتتى رەجىم ەنگىزدى. 2013 جىلى ونى ميليتاريزاتسيا جاسادى. ەنەر­گوجۇيەسىنەن 100 ملرد دول­لار­داي ۇرلانعان» دەپ جاريا­لاپ قويدى. جالپى بۇگىندە ساياسي ءمالىم­دەمە­لەر وسىلايشا الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ءجيى جاسالادى. بۇل ادەت­تى كەزىندە دونالد ترامپ اينا­لىمعا ەنگىزگەن ەدى. ەكى ساياسات­كەر وسىلايشا تۋيت اتى­­سىپ ءجۇر­گەن­دە سوڭعى 4 ايدا جا­­رىق­­تىڭ جو­عى­نان اۋرۋحانالار­دا 79 ناۋقاس كوز جۇم­عان. ءدارى-ءدار­مەك, ازىق-ت ۇلىك ساقتاي­تىن ورىن جوق. ترانسپورت ءجۇ­يەسى توق­تاپ قالدى. تاماق جەتىس­پەيدى. ەل ۆاليۋتا­سى بولي­­ۆار قۇن­سىزدانىپ كەتكەن. گيپە­رينف­ليا­تسيا 1,6 ملن پايىزدى قۇرا­دى. ەن­دى كەشە عانا برازيليا ۆەنە­سۋەلا­نىڭ ۆاليۋتاسى بوليۆاردى باسىپ شى­عار­مايتىنى ءمالىم بولدى. بۇل جاع­داي سوڭعى 5-6 جىلدان بەرى جال­عا­سىپ كەلەدى. سونىڭ كەسىرىنەن 3 ملن-داي ازامات وزگە ەلدەرگە كوشىپ كەتكەن.

گۋايدو وسى جىلدىڭ قاڭتارىن­دا ءوزىن جاڭا پرەزيدەنت دەپ جا­ريالاعان سوڭ ونى الەمنىڭ 50 مەم­لەكەتى مويىندادى. مودۋرونى رەسەي, بەلارۋس, تۇركيا, قىتاي, كۋبا عانا جاقتاپ وتىر. تەك جاقتا­مايدى, ارا-اراسىندا كومەگىن دە بەرىپ تۇر. باتىس الەمى مودۋرونى مويىندامادى, سەبەبى بىلتىرعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا ول ۇلكەن زاڭسىزدىقتارعا جول بەرگەن دەيدى. سونىمەن قاڭتاردان بەرى ەلدە ەكى بيلىك رەجىمى ورنادى. گۋايدو وسى پروتسەسكە نۇكتە قويۋ ءۇشىن جاقىندا ازاتتىق وپەراتسياسىن جاساۋعا تىرىستى.

وپەراتسيانىڭ ءمانى – حالىقتىڭ جانە گۋايدو تاراپىنا كوشكەن كەيبىر اسكەريلەردىڭ كومەگىمەن مەم­لەكەتتىك توڭكەرىس جاساۋ بو­لاتىن. سەبەبى كارلوتا اۋەبازا­سىن­داعى ءبىراز اسكەريلەر وپپوزيتسيا تاراپىنا كوشىپ كەتكەن ەدى. ەندى ۆەنەسۋەلادا اسكەريلەر مەن اسكەريلەر ءبىر-بىرىنە قارسى شىعا باستادى. بىراق ازاتتىق وپە­را­تسياسى ءالى ماقساتىنا جەتكەن جوق. گۋايدو ءوز سوزىندە ارميا ونىڭ تاراپىنا كوشكەنىن ايتىپ ءجۇر. ول اسكەريلەردى وپپوزيتسياعا كوشىرۋ ءۇشىن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ تە كەلەدى. بىراق ءالى دە بولسا قور­عانىس ءمينيسترى ۆلاديمير لوپەc باستاعان اسكەريلەر نيكو­لاس مودۋروعا ادال. وسى ادالدى­عىن پاش ەتۋ ءۇشىن مودۋرو اسكەريلەر­دىڭ اينالاسىندا تۇرىپ, تەلەۆيدەنيەدەن بىرنەشە رەت سويلەدى دە.

ۆەنەسۋەلا حالقى مودۋروعا قانشا قارسى بولسا دا, الەمنىڭ باسىم بولىگى ونى سىناپ جاتسا دا, بيلىكتى ساقتاۋدا نەگىزگى ءرولدى قارۋ يەسى ارميا اتقارىپ تۇر. سەبەبى اسكەريلەر مودۋرو بيلىگىن قور­عاش­تاپ وتىر ءارى كوشەگە نارازىلىق كورسەتۋگە, ميتينگ­كە شىققان ازاماتتاردى جازا­لاپ كەلەدى. ماسەلەن, 2019 جىلى تەك سول ميتينگ, پيكەتتەردەن ۆەنە­سۋەلادا 57 ادام كوز جۇمعان. دامۋ­شى ەلدەردە ساياسي داعدارىس ورنا­سا, ءىرى دەرجاۆالاردىڭ ارالاسا­تىن ادەتى بار. سيريا, ليۆيا, ۋكراي­نا, گرۋزيانى ەسكە الىڭىز. وسى جولى دا مودۋروعا وزگە ەلدەر­دەن ۇلكەن قىسىم جاسالىپ جاتىر. ماسەلەن, دونالد ترامپ ۆەنەسۋە­لانىڭ جاڭا باسشىسى دەپ وپپوزيتسيا جەتەكشىسى حۋان گۋايدونى مويىندادى. كەيىن اقش ادەتىنە سالىپ, وسى ەلدىڭ ەڭ ءىرى مۇناي كومپانياسى PDVSA-دىڭ اكتيۆتەرىن بۇعاتتادى. الايدا ەلدە اشتىق باستالعانىن كورىپ, گۋمانيتارلىق كومەك جىبەرمەك بولعان. مودۋرو ونى قابىلداۋدان باس تارتتى.

ەندى ۆەنەسۋەلاعا شەتەلدەن اسكەر كىرگىزۋ ماسەلەسى تۇر. ۆاشينگ­تون بۇل جولدى دا قاراستىرىپ جاتقانىن بىرنەشە رەت اشىق ءما­لىم­دەدى. وپپوزيتسيونەر حۋان گۋايدو وعان قارسى ەمەس ەكەنىن ايتقان-دى. جاقىندا اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەو: «ەگەر قاجەتتىلىك تۋىن­داسا, اسكەري ارەكەتكە بارۋىمىز مۇمكىن. بۇل – اقش-تىڭ قولىنان كەلەدى. ارينە, جاعدايدى زورلىق-زومبىلىققا جەتكىزبەۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايمىز. سول ءۇشىن بارلىق تاراپتاردى وقىس ارەكەتتەردەن اۋلاق بولۋعا شاقىرامىز. ءبىز مادۋرو ورنىنان كەتىپ, جاڭا سايلاۋ ءوتىپ, ۆەنەسۋەلادا بيلىكتىڭ بەيبىت جولمەن اۋىسقانىن قالايمىز» دەدى.

الايدا رەسەي وعان جول بەر­مەۋ­گە تىرىسىپ باعۋدا. بيىل جىل باسىندا ماسكەۋ كاراكاسقا مودۋرونى وپپوزيتسيادان قورعاۋ ءۇشىن «ۆاگنەر» اتتى جەكە اسكەري كومپانياسىنىڭ 400 جالدامالى جاۋىنگەرىن جىبەردى دەگەن مالىمەت تارادى. بۇل كومپانيا بۇعان دەيىن دە ساربازدارىن جىبەرگەن سەكىلدى. رەسەي مودۋرونى قورعاۋ ءۇشىن 400 اداممەن شەكتەلمەيدى. ماسەلەن, بيىل ۆەنەسۋەلادا كالاشنيكوۆ اۆتوماتىن شىعاراتىن زاۋىت اشىلادى. سونداي-اق رەسەي سۋ-30مك2 جويعىش ۇشاقتارىن, مي-35م تىكۇشاقتارىن, ت-72 تانكتەرىن, بمپ-3 ي بتر-8 بروندالعان ماشي­نالارىن جىبەرىپتى. ەندى بۇل كومەككە, اسكەر سانى ودان ءارى ارت­­قانىنا قارسى ەمەسپسىز دەپ ۆەنە­سۋەلا­نىڭ اسكەري باسشىلارى جاقىن­دا مالىمدەمە جاسادى.

سونىمەن, ۆەنەسۋەلا بۇگىن اش­تىق­تان دا, ساياسي داعدارىستان دا تي­تى­عىپ, شارشاعان ەل. جوعارىدا ايت­قانداي, نيكولاس مودۋرو بار كۇشى­مەن بيلىكتە قالۋعا تىرىسىپ باعۋ­دا. 35 جاسار وپپوزيتسيونەر گۋا­ي­دو ونىڭ ورنىنا كەلۋدىڭ اما­لىن جاساپ جاتىر. اقش پەن رەسەيد­ىڭ كۇرەسى دە وسى ەلدە قاتار جۇرۋدە. بۇرىنعى قىرعي-قاباق سو­عىس­تىڭ XXI عاسىرداعى جالعاسى. بىراق قوس تاراپ تا وسى داعدارىسقا نۇكتە قويۋ ءۇشىن اسكەري شابۋىلعا جول بەرىلسە, تالاي جان بەكەر كوز جۇ­ماتىنىن تۇسىنەدى. سەبەبى ۆەنە­سۋە­لا­نىڭ ءوز ار­مياسى دا ءالسىز ەمەس. جال­پى وسى جاع­داي بۇ­رىن­نان كەلە جات­قان ساياسي تەزيس­تى قايتا ەسكە ءتۇسى­رەدى. شەتەلدىكتەردىڭ ىشكى ىسىڭە ارا­لاس­قانى – مەملەكەتتىڭ بەرەكەسى قاشقانى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار