بۇگىنگە دەيىن اسكەري دارىگەر روزا مومىنوۆا تۋرالى ءبىزدىڭ ءدايەكتى مالىمەتىمىز بولمادى. دەسەك تە, مايدانگەر قازاق قىزدارى جونىندەگى تىنىمسىز ءىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە, جەرگىلىكتى «پريۋرالە» گازەتىنىڭ 1965 جىلعى 8 مامىر كۇنگى سانىندا جاريالانعان «دەۆۋشكي ۆ سولداتسكيح شينەلياح» اتتى ماقالادان روزا مومىنوۆانىڭ باتىس قازاقستان وبلىسى ورال قالاسىنىڭ تۇرعىنى بولعانىن انىقتادىق. بۇعان قوسا باتىس قازاقستان وبلىستىق ارحيۆ قورىنان ونىڭ اسكەري كيىممەن تۇسكەن سۋرەتىن دە تاپتىق. (سۋرەتتە مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ گۆارديا كاپيتانى – ر.مومىنوۆا).
جوعارىدا ايتىلعان دەرەككە كەلەتىن بولساق, اۆتور بولات قاليەۆ بۇل ماقالانى روزانىڭ سول كەزدە ورال قالاسىندا تۇرعان اناسى ۇلمەكەنمەن جۇرگىزگەن سۇحبات نەگىزىندە جازعاندىعىن ايتقان.
روزا عاليقىزى مومىنوۆا 1919 جىلى ورال وبلىسى جىمپيتى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. جانۇيادا جالعىز وسكەن. كەيىن اتا-اناسى ورال قالاسىنا قونىس اۋدارادى. قالانىڭ ەتكومبيناتى اۋدانىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ 7-كلاسىن بىتىرگەن سوڭ, روزا 1934 جىلى ورالداعى فەلدشەرلىك تەحنيكۋمعا قابىلدانادى. 1938 جىلى وقۋ ءبىتىرگەن ءتىس دارىگەرى فەدوروۆكا اۋىلىنا كەلىپ, جۇمىسقا ورنالاسادى. جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداعان ماماندىعىنىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرۋگە تىرىسقان جاس قىز كوپ ۋاقىت وتپەي-اق اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سۇيىكتى ءدارىگەرىنە اينالادى. دەگەنمەن بيىك ماقسات جولىنداعى ارمان جەتەگىندە جۇرگەن روزا اۋىلدا ءبىر جىل جۇمىس ىستەگەننەن كەيىن, مەديتسينالىق ينستيتۋتقا قۇجات تاپسىرۋ ءۇشىن الماتى قالاسىنا بارادى. ەمتيحان تاپسىرۋ مەرزىمىنەن كەشىگىپ كەلگەندىكتەن ونىڭ جولى بولماي, الماتى قالالىق №1 ەمحاناعا جۇمىسقا ورنالاسادى.
1941 جىلى سوعىس باستالعان كەزدە الماتى قالالىق ستالين اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتتان شاقىرۋ الىپ, 27 قىركۇيەكتە اسكەري مەديتسينالىق بولىمشە قۇرامىندا كالينين مايدانىنا اتتانادى.
دارىگەر روزا مومىنوۆا گوسپيتالداعى جارالى جاۋىنگەرلەردى ەمدەپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار, ول جاۋ سناريادىنىڭ وعى كۇشەيگەن كەزدە اتىس الاڭىنان ترانشەيادا, وكوپتا جاتقان جارالى جاۋىنگەرلەرگە كومەككە ۇمتىلىپ, ولاردى ءسۇيەمەلدەپ بوراعان ون ورتاسىنان الىپ شىقتى. ماسەلەن, دارىگەر قازاق قىزى تۋرالى «وتان ءۇشىن» اتتى مايدان گازەتىندە «اسكەري اعا فەلدشەر روزا مومىنوۆا ەلىمىزدىڭ جاۋىنگەرلەرىمەن بىرگە نەمىس وكۋپانتتارىنا قارسى كۇرەسكە قاتىسىپ ءجۇر. ول جارالى جاۋىنگەرلەردى قامقورلىقپەن كۇتەدى. ولاردى قاتارعا قوسۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-قۋاتىن, ءبىلىمىن ايامايدى. ولاردىڭ ۇيىنە حات جازىپ بەرەدى. كۇنى-ءتۇنى جارالى جاۋىنگەرلەردىڭ قاسىندا بولادى. كوڭىلدى اڭگىمەلەر ايتادى, گازەت وقىپ بەرەدى. جاۋىنگەرلەر مەن كومانديرلەر ونى ءوزىنىڭ تۋعان قارىنداسىنداي جاقسى كورەدى. «قاراعىم روزا» دەپ ونىڭ اتىن قۇرمەتپەن اتايدى. مەرەيىڭ ۇستەم بولسىن, روزا! ۆ.چەپەل, 27 ناۋرىز, 1943 جىل», دەپ جازدى.
عالىم عازيز ابىشەۆتىڭ 1969 جىلى «قازاقستان» باسپاسىنان شىققان «كازاحستان ۆ زاششيتە سوتسياليستيچەسكوگو وتەچەستۆا» اتتى ەڭبەگىندەگى مىنا دەرەكتە: «قانداي جەردە جاۋدىڭ وعى كۇشەيەدى, سول جەردە روزا جۇرەدى. جىلى سوزدەرىمەن جانىڭا كۇش بەرىپ, نازىك قولدارىمەن جاراقاتىڭنىڭ اۋزىن تاڭىپ, اۋرۋىڭنىڭ ازابىن جەڭىلدەتەدى. ول جۇزدەگەن جاۋىنگەرلەردىڭ ءومىرىن قورعاپ قالدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى قاتارعا قايتا قوسىلدى» دەگەن جارالى جاۋىنگەرلەردىڭ مەيىرىمدى ءدارىگەر روزا مومىنوۆاعا دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىگىن كورەمىز.
وسىلايشا ءومىر مەن ءولىم اراسىندا جۇرسە دە, ءوزىنىڭ ادامي اسىل قاسيەتتەرىن جوعالتپاعان روزا مومىنوۆا تۋرالى جاۋىنگەرلەردىڭ بۇل پىكىرىن, سونداي-اق رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق ارحيۆ قورىندا ساقتالعان مىنا دەرەك تولىقتىرا تۇسەدى.
باتالون كومانديرى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ كاپيتانى سالاحيتدەنوۆتىڭ دارىگەر روزا مومىنوۆانى «قىزىل جۇلدىز» وردەنىنە ۇسىنعان مىنا جازباسىندا: «ءى-ءنشى ەكپىندى ارميانىڭ 391-اتقىشتار ديۆيزياسى 473-مەديتسينالىق بولىمشەنىڭ ءتىس كابينەتى باستىعى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ لەيتەنانتى روزا مومىنوۆا مەديتسينالىق بولىمشە قۇرىلعان كۇننەن باستاپ قىزمەت جاسايدى. ول ءاردايىم ۋاقىتپەن ساناسپاي بەلسەندى ەڭبەك ەتەدى. ءوز ەركىمەن وتا جاساۋ ءبولىمىنىڭ جۇمىسىنا دا قاتىسادى. اسكەري ءىرى وپەراتسيالار كەزىندە جاۋدىڭ ارتيللەريالىق وعىنىڭ استىندا ءجۇرىپ, ءاردايىم العى شەپتەگى مەديتسينالىق ءبولىم قىزمەتىنەن تابىلادى. جولداس مومىنوۆا كوماندوۆانيەنىڭ اسكەري تاپسىرماسىن ورىنداۋ بارىسىندا الدىڭعى شەپتەگى قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ اراسىنا بارىپ, انا ءتىلىندە بىرنەشە رەت ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ءوزىنىڭ نەگىزگى قىزمەتى بويىنشا, تەك 1943 جىلدىڭ جازىندا عانا 1508 جارالى جاۋىنگەرگە كاسىبي دارىگەرلىك كومەك كورسەتتى. روزا مومىنوۆا بەلسەندىلىگى مەن اسقان جاۋاپكەرشىلىگى ءۇشىن مەملەكەتتىك «قىزىل جۇلدىز» وردەنىنە ۇسىنۋعا لايىق», دەپ جازىلعان.
وسىلايشا قازاقتىڭ ەرجۇرەك مەيىرىمدى دارىگەر قىزى روزا مومىنوۆا 1943 جىلى ناۋرىز ايىندا «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن, سول جىلى قىركۇيەك ايىندا «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالادى.
روزا مومىنوۆا 1944 جىلى 30 ناۋرىز كۇنى بالتىق مايدانىندا اۋىر جارالانىپ, قازان قالاسىنداعى №5872 گوسپيتالگە (قازىر بۋتلەروۆ كوشەسىندە ورنالاسقان №7 مەكتەپ ءۇيى) جەتكىزىلەدى. ارحيۆ دەرەكتەرىنە قاراعاندا اۋىر جاراقاتتانىپ, گوسپيتالدا جاتقان روزا مومىنوۆا 1944 جىلدىڭ 1 مامىر كۇنى «موسكۆانى قورعاعانى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالادى. الايدا, اجالعا نە شارا, جاراقاتىنان ايىعا الماعان ءدارىگەر قىز 1944 جىلى 20 مامىردا قازان قالاسىنداعى گوسپيتالدا قايتىس بولىپ, سول قالاداعى ارسك زيراتىنا جەرلەنەدى.
باقتىلى بورانباەۆا,
م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
