قوعام • 07 مامىر، 2019

ۇلى دالا ارۋلارى – وتان قورعاۋشىلارى

953 رەتكورسەتىلدى

بۇعان دەيىن الەم تاريحىندا «جاۋىنگەر ايەل» دەگەن ۇعىم تەك ەرەكشەلىك بولاتىن. ال XX-XXI عاسىرلار توعىسىندا اسكەري قىزمەتشى ايەل نەمەسە جاۋىنگەر ايەل سياقتى ماماندىقتىڭ بولۋى ەشكىمدى تاڭعالدىرمايدى. قوعام ەجەلدەن بەرى ەرلەرمەن قاتار تۇراتىن جانە وتانىنا كۇردەلى جانە قيىن ۋاقىتتاردى جەڭۋگە كومەكتەسەتىن ايەلدەردى ماداقتاعان جانە ماداقتايدى. بۇعان قازاقستاننىڭ مىڭداعان ايەلدەرىنىڭ 1941 – 1945 جىلدارى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ مايداندارىنداعى ەرلىك كۇرەستەرى، تىلداعى قايسار ەڭبەگى دالەل.

اعا بۋىننىڭ وسىنداي جاقسى داستۇرلەرى بىزدە دە ساقتالىپ قالدى جانە ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلۋدە. قازىرگى زامانعى ايەلدەر اناعۇر­لىم بەدەلدى جانە وزدەرىنە سەنىمدى، ولار تەڭ قۇقىلىققا ۇمتىلادى، مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ جوعارى ورگاندارىندا باسشىلىق لاۋازىم­دار­عا جيىرەك تاعايىندالادى، ءبىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمىزدىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا تابىستى ەڭبەك ەتەدى. بارلىق ۋاقىتتا ۇلى دالامىزدى ەرلەرمەن ءيىن تىرەسە جاۋىنگەر جانە باتىر ايەلدەر كۇزەتكەن. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قازىرگى زامانعى ارمياسىندا نازىك قاۋىم وكىلدەرى قىزمەت اتقارادى، ال «ارميادا قىزمەت ەتۋ – ايەلدەردىڭ ءىسى ەمەس» دەگەن تاپتاۋرىن وتكەن زامانمەن كەتتى.

بۇگىن ايەلدەرگە جارقىن اسكەري مانساپ قۇرۋعا جانە وتانىمىز­دىڭ تولىق قۇقىلى قورعاۋشىلارى بولۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن. مىسالى، يزرايلداعىداي اسكەرگە شاقىرىلۋ مىندەتتى بولماسا دا، قازاقستاندىق قىزدار قارۋلى كۇشتەر قاتارىندا قىزمەت ەتەدى. بۇگىنگى كۇنى ستاتيس­تيكالىق دەرەكتەر بويىنشا، ارميا­داعى ايەلدەردىڭ ۇلەسى بارلىق اس­كەري قىزمەتشىلەردىڭ سانىنىڭ 11 پا­يىزىن قۇرايدى.

اسكەري قىزمەتتىڭ كۇردەلى جاع­دايلارىنا جانە جوعارى جاۋاپ­كەرشىلىككە قاراماستان، ايەلدەر ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىندە ەرلەرمەن بىرگە مانساپتىق ساتىمەن ىلگەرىلەيدى جانە قورعانىس ءمي­نيسترىنىڭ كەڭەسشىسى، وڭىرلىك قولباس­شىلىق اسكەرلەرى قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى، دەپارتامەنت باستىعى جانە باسقا دا جوعارى باسشىلىق لاۋازىمداردى اتقارادى.

ايەلدەر قاۋىمى وكىلدەرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بارلىق تۇرلەرى مەن تەكتەرىندە كەزدەستىرۋگە بولادى. قازاقستاننىڭ ارمياسىندا قىزدار تەك مەدبيكەلەرمەن، بايلانىسشىلارمەن جانە ءىس جۇرگىزۋشىلەرمەن كاۋىمداسۋدان الدەقاشان قالعان. بۇگىن وتانىمىزدى قورعاۋ ىسىندە ۇشقىش، مەرگەن، بارلاۋشى جانە باسقا دا قىزدار ءجۇر.

قارۋلى كۇشتەردە العاشقى رەت اعا ۇشقىش – اۆياسيالىق ەسكادريليا اۆياسيالىق بۋىنىنىڭ نۇسقاۋشىسى لاۋازىمىنا ايەل لەيتەنانت اردانا ءامىرجانقىزى بوتاي تاعايىندالدى، ول جاۋىنگەرلىك ۇشاقتى كاسىبي تۇردە باسقارادى.

«شىعىس» وڭىرلىك قولباس­شى­لى­عىنىڭ 44736 اسكەري بولىمىن­دە اعا بارلاۋشى-مامان لاۋازىمىندا سەرجانت اسەم ءسىلامقىزى جاكەنوۆا قىزمەت وتكەرەدى. ۇز­دىك جاۋىنگەرلىك جانە ارنايى دايار­لىعى ءۇشىن مەملەكەتتىك ناگرادا – «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالى­مەن ناگرادتالدى.

اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىندە ەرلەرمەن قاتار اسكەري كورابل ەكيپا­جى­نىڭ قۇرامىندا مىندەت­تەردى ورىندايتىن قىزدار قىزمەت ەتەدى.

اسكەري قىزمەتشى ايەلدەردىڭ الەمدىك دەڭگەيدە قازاقستاننىڭ ءيميدجى مەن بەدەلىن نىعايتۋعا قوسقان ۇلەستەرىن اتاپ وتكەن ءجون. جىل سايىن ءبىزدىڭ ارميامىزدىڭ نازىك وكىلدەرى ەرلەرمەن قاتار ءارتۇرلى حالىقارالىق جارىستار مەن وقۋ-جاتتىعۋلارعا بەلسەندى تۇردە قاتىسادى. لەيتەنانت زامزاگۇل فايزوللاقىزى فايزوللانوۆا دزيۋدو جانە قازاقشا كۇرەستەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى چەمپيوناتىنىڭ جەڭىمپازى. مايور ولگا رىپاكوۆا – ەلىمىزدىڭ جانە قارۋلى كۇشتەردىڭ ماقتانىشى. جەڭىل اتلەتيكادان وليمپيادا چەمپيونى، ءۇش وردەننىڭ يەگەرى.

ودان باسقا، قارۋلى كۇشتەردە اسكەري ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا وزدەرىنىڭ مانساپتارىن جالعاستىرعان ايەلدەر اسكەري قىزمەت وتەيدى، ولار اسكەري عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىمەن تىكەلەي اينالىسادى جانە ولاردىڭ عىلى­مي دارەجەلەرى بار. ولار – ەكو­نوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ا.ن.تولەمباەۆا، تاريح عىلىم­دارىنىڭ كانديداتتارى، مايور ن.س.ىسقاقوۆا جانە ا.ق.توگىسوۆا.

الەمدەگى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپ­سىزدىكتى قولداۋ ءۇشىن بۇۇ اي­قىن­داعان تالاپتارعا سايكەس قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قور­عانىس مينيسترلىگى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پارلامەنتى بەكىتكەن بۇۇ-نىڭ ميسسيالارىنا اسكەري بايقاۋشىلار جانە شتابتىق وفيسەرلەر رەتىندە قاتىسۋى ءۇشىن اسكەري قىزمەتشىلەردى جىبەرۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزەدى.

بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى ايەلدەردىڭ ءرولى وتە ماڭىزدى جانە ەرەكشە ورىن الادى، سەبەبى ايەلدەر بۇكىلالەمدىك سانا دەڭگەيىندە وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى، بەيبىتشىلىكتىڭ، قاۋىپسىزدىك پەن تىنىشتىقتىڭ كەپىلى. ؛

قارۋلى قاقتىعىستاردا ايەلدەر مەن بالالار كوپتەگەن قىلمىستىڭ وبەك­تىسى، سونىڭ سالدارىنان ولار دەنە جارا­قاتىن عانا ەمەس، پسيحو­لوگيا­­لىق «جاراقاتتار» دا الادى.

ايەل­د­ەر مەن بالالاردىڭ قىلمىستىق بۇزۋشىلىق زارداپتارىن جەڭۋدە ولارعا پسيحولوگيالىق جاردەم­دى ءبىرىنشى بولىپ بىتىمگەرشى ايەل­د­ەر كورسەتەدى. وسىلايشا اسكەري قىزمەتشى ايەلدەردىڭ اسكەري كومپونەنت قۇرامىندا بولۋى بەيبىت­شىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعاي­تۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ؛

2018 جىلى ءتورت اسكەري قىزمەت­شى ايەل ىرىكتەلدى جانە ءتيىستى بىتىم­گەرشىلىك دايارلىقتان ءوتتى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى سالاسىن­داعى ايەلدەر ءرولىن دامىتۋدىڭ جاڭا پاراعىن ءبىرىنشى وفيسەر ايەل بولىپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگى كادرلار جانە اسكەري ءبىلىم دەپارتامەنتى ءبولىمىنىڭ وفيسەرى، مايور شولپان تاۋىشوۆا اشتى، ول 2018 جىلى جەلتوقساندا اسكەري بايقاۋشى رەتىندە باتىس ساحاراعا رەفەرەن­دۋم وتكىزۋ جونىندەگى بۇۇ-نىڭ ميسسياسىنا جىبەرىلدى. بيىلعى اقپاندا باتىس ساحاراعا ەكىنشى اسكەري قىزمەتشى ايەل بولىپ كاپيتان ايجان جاسۇزاقوۆا اتتاندى.

قارۋلى كۇشتەردە مەملەكەتتىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ ىسىندە سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن اسكەري قىز­مەتشى ايەلدەر جىل سايىن مەم­لەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتالادى. 2000 جىلدان بەرى 34 ايەل ناگرادتالدى، ونىڭ ىشىندە 2017 جىلى – 9 ايەل، 2018 جىلى – 5 ايەل.

اسكەري اتاق بەرۋ اسكەري قىز­مەتشىلەردىڭ مانساپتىق ءوسۋىنىڭ باس­تى اسپەكتىسى جانە جەكە باسىنىڭ ىنتاسى بولىپ تابىلادى. كەزەكتى اسكەري اتاقتاردى مەرزىمىنەن بۇرىن بەرۋ ەرەكشە ءرول اتقارادى. اسكەري بورىشىن ۇلگىلى ورىنداعانى ءۇشىن بارلىعى 33 اسكەري قىزمەتشى ايەلگە اسكەري اتاقتار مەرزىمىنەن بۇرىن بەرىلدى.

قورىتىندىلاي كەلە، بۇگىن­دە قازىرگى زامانعى ارميانى ايەل­دەرسىز ەلەستەتۋ قيىن ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. كەيبىر مىندەت­تەردى وزدەرىنىڭ ەرەكشەلىك­تەرىنە قاراي ولار ەرلەرگە قاراعاندا اناعۇر­­لىم جاۋاپتى جانە ءتيىمدى ورىن­دايدى. ايەلدەر قاۋىمى وكىل­دەرىنە ارميادا ورىن بار ما دەگەن سۇراق وزەكتى ەمەس دەپ ساناۋ­عا بولادى. ارمياداعى ايەل – انالىق قامقور­لىق پەن جوعارى جاۋاپكەر­شىلىكتىڭ بەينەسى سيمۆولى.


مۇسىلىم التىنباەۆ،

قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى، گەنەرال-لەيتەنانت ؛

سوڭعى جاڭالىقتار

تاۋشىق اۋىلى 80 جىلدىعىن تويلادى

ايماقتار • بۇگىن، 16:35

اباي دۇكەنى – بەلگيادا

رۋحانيات • بۇگىن، 16:32

گەرولد بەلگەرگە كوشە بەرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 15:57

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ريزا يساەۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:50

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇربيكە قۇدايبەرگەنوۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:45

ەڭ قىسقا اڭگىمە. داۋرەن داريابەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:39

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نازەركە سانيازوۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:37

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اقىلبەك شاياحمەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:22

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الدابەرگەن كەمپىرباي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 13:00

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەركەعالي بەيسەنوۆ

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:42

ەڭ قىسقا اڭگىمە. كوگەداي شامەرحان

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:39

ەڭ قىسقا اڭگىمە. جاسۇلان سەرىك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:37

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اقجول قالشابەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:28

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇربەك نۇرجانۇلى

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:24

ەلباسى تاكەو كاۆامۋرامەن كەزدەستى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 11:34

ساعىنايدىڭ بەيىتى تابىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:52

اقمولانىڭ استىعىنا سۇرانىس مول

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

كۇلكى كەرۋەنى № 7

رۋحانيات • بۇگىن، 10:20

اتالماي نەگە قالسىن مۇسا اتى؟!

رۋحانيات • بۇگىن، 10:01

جاقسى ءداستۇر جالعاسادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:49

الاشتانۋشى عالىمنىڭ بەلەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:47

يگىلىكتى ەڭبەك يەسى

قوعام • بۇگىن، 08:46

نامازالى وماشۇلى: ەل شەجىرەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:42

تاراز شاھارىنداعى تاماشا ءتۇن

ايماقتار • بۇگىن، 08:39

تۇڭعىش ءتىل فورۋمى وتەدى

قوعام • بۇگىن، 08:36

پاتريارحتىڭ ورىندالعان پارىزى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:33

كەدەرگىسىز كەلەشەك

قوعام • بۇگىن، 08:31

جوشى حانعا ەسكەرتكىش ورناتىلادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:24

قازاقتاردىڭ اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى

قازاقستان • بۇگىن، 08:22

ەۋرونى ساتىپ الۋشىلار كوبەيدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:20

اQR: 14 بانكتى «ساۋىقتىرۋ» كەرەك پە؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:15

ۇقساس جاڭالىقتار