قازاقستان • 07 مامىر, 2019

قۋاتتى ارميا – مەملەكەت قالقانى

1630 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ شەبى بەكەم, شەكاراسى ءبۇتىن بولۋى ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعانىنا – بيىل 27 جىل. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇلان-عايىر دالامىزدى قاپىسىز قورعاۋعا قاۋقارلى كاسىبي ساربازدار مەن زاماناۋي تەحنيكامەن جاراقتانعان ايبىندى ارميامىز اياعىنان نىق تۇردى.

قۋاتتى ارميا –  مەملەكەت قالقانى
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ەل الدىندا ەگەمەندىگىمىز بەن شەكارامىز­دىڭ تۇتاس­تىعىن قامتاماسىز ەتۋگە الەۋەتتى ءاس­كەر­ىمىزدى جاساقتاۋ مىندەتى تۇردى. سون­داي سىن ساعاتتاردا بۋىنى قاتايماعان مەم­لەكەتتى باسقارعان تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇ­ر­سۇلتان نازارباەۆ تاريحي شەشىمدەر قا­بىل­داپ, ەل كوشىن جارقىن كەلەشەككە باس­تادى. قازاقستان تاريحىنداعى ماڭىزدى داتا­نىڭ ءبىرى – 7 مامىر. ءدال وسى كۇنى, 1992 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇش­­تەرىن قۇرۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەس­­پۋب­ليكاسى مەملەكەتتىك قورعانىس كو­مي­تەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قور­عانىس مينيسترلىگى ەتىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى» جارلىقتارى شىقتى. ال قورعانىس ءمينيسترى بولىپ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حا­لىق قاھار­مانى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعام­بەتوۆ تاعايىندالدى.

اراعا ءبىر جىل سالىپ, ەلباسى مەملەكەت­تىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ قورعانىسى جانە قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. ءسويتىپ قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرا­مى انىقتالدى. سول تۇستا وعان اسكەري باس­قارۋ ورگاندارى, قۇرلىق اسكەرلەرى, اسكە­ري-اۋە كۇشتەرى, اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرى, اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى, تىل, ازاماتتىق قورعانىس باسقارماسى مەن بولiمدەرi كىردى. سونداي-اق قارۋلى كۇش­­تەر ىقتيمال سوعىس جاعدايىندا ۇقك شەكارا اسكەرلەرىن, ءىىم ىشكى اسكەر­لە­رىن, رەس­پۋبليكالىق ۇلاندى جانە ازا­مات­­تىق قورعانىستىڭ باسقارۋ ورگاندارى مەن بولiمدەرiن قامتيدى. بۇعان قوسا, مەم­لەكەت باسشىسى جوعارعى كەڭەستىڭ قۇرىلى­مىن­دا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە قورعا­نىس كو­ميتەتىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستى ماقۇلدادى.

ەلباسىنىڭ ستراتەگيالىق شەشىمدەرى ەلىمىزدىڭ جاڭا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرى­لۋى­نا نەگىز بولدى. ونىڭ قاتارىندا يادرو­لىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىمىن بولەك اتاپ وتكەن ءجون. نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ جارلىعىمەن سەمەي يادرو­لىق پوليگونى جابىلدى. قازاقستان الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق الەۋەتكە جەتكىزەتىن كەڭەس­تىڭ اسكەري مۇراسىنان باس تارتتى. ول جەردىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە جەتۋ­گە قاۋقارلى 1200 يادرولىق وقتۇمسىعى بار 110-نان اسا بالليستيكالىق زىمىران ەدى. وسىلايشا تۇڭ­عىش پرەزيدەنت ەلىنىڭ تىنىشتىعى مەن گۇل­دەنۋىن ساياسي امبيتسيا­لاردان جوعارى قويدى. بۇل قازاقستاندىق ارميا ءۇشىن دە تۋرا جول بولدى, ويتكەنى يادرولىق كۇشكە ارقا ءسۇ­يەمەي, جاڭادان اسكەري الەۋەتتى قا­لىپ­تاس­تىرۋعا كۇش سالدى.

وسىدان تۋرا 20 جىل بۇرىن, 1999 جىلى 7 مامىردا قورعانىس مينيسترلىگى مەن قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى باس شتابى ەلورداعا قونىس اۋداردى. جاڭا عاسىردىڭ باسىندا 2000 جىلعى اقپاندا ەكىنشى اسكەري دوكترينا بەكىتىلىپ, قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋ جانە رەفورمالاۋدىڭ با­سىم باعىتتار ناقتىلاندى. سول جىلى تۇڭعىش پرەزيدەنت قازاقستان ارميا­سىنىڭ اسكەري الەۋەتىن جاقسارتۋ ءۇشىن وزگەرىستەر ەنگىزىپ, قارۋلى كۇشتەر قاي­تادان جالپى ماقساتتاعى كۇشتەر جانە اۋە قور­عانىسى كۇشتەرى بولىپ ەكى ءتۇرلى قۇرى­لىمعا ءبولىندى. جالپى ماقساتتاعى كۇش­تەرگە زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەريا جانە اۋە شابۋى­لىنا قارسى قورعانىس اسكەر­لەرى كىردى. ءبىر جىل­دان سوڭ قورعانىس مينيستر­لىگى مەن باس شتابتىڭ فۋنكتسيالارى ءبولىندى.

ال 2003 جىلدان باستاپ قارۋلى كۇشتەر ءۇش ءتۇرلى قۇرىلىمنان – قۇرلىق اسكەرلەرى, اۋە قورعانىسى كۇشتەرى جانە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنەن قۇرالدى. ءموبيلدى كۇشتەر نەگىزىندە اسكەردىڭ جاڭا ءتۇرى – اەروۇتقىر اسكەرلەرى جاساقتالدى. زىمىران اسكەر­لەرى مەن ارتيللەريا جەكە اسكەر رەتىن­دە قۇرىلدى. سونداي-اق شتاب باستىقتارى­نىڭ كوميتەتى قۇرىلىپ, اسكەري وكرۋگتەر «استانا», «شىعىس», «باتىس» جانە «ءوڭتۇس­تىك» وڭىرلىك قولباسشىلىقتارى بولىپ قايتا قۇرىلدى.

مەملەكەت باسشىسى ىقتيمال قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى جەدەل ارەكەت ەتەتىن ءححى عاسىردىڭ ارمياسىن قۇرۋ تۋرالى تالاپ قويدى. سوندىقتان قارۋلى كۇشتەردى ودان ءارى جەتىلدىرۋدىڭ باسىم باعىتى – اسكەردى كاسىبيلەندىرۋ بولىپ بەلگىلەندى. وسى ماقساتتا 2007 جىلى جاڭا اسكەري دوكترينا بەكىتىلدى. وندا الدىڭعى اسكەري قۇجاتتىڭ نەگىزگى تەزيستەرى ساقتالىپ, سوڭعى جەتى جىلدا الەمدە بولعان وزگەرىستەر, مەملەكەت­تەر باسشىلارىنىڭ اسكەري قاۋىپ­سىز­دىك­تى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى با­سىم­دىق­تارعا كوزقاراسىنىڭ وزگەرۋى ەسكەرىلدى.

2017 جىلى قىركۇيەكتە جاريالانعان بەسىنشى اسكەري دوكترينادا ىشكى ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارىلدى. سوڭعى قۇجاتتا قازىرگى زامانعى ساياسي جاعداي قاپەرگە الىنىپ, قازاقستان ءوزى­نىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن ەگەمەندىگىن ساقتاۋعا, تەرروريزمگە, زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمدارعا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋگە دا­يىن ەكەندىگى ايتىلادى.

سونىمەن قاتار اسكەري سالاداعى ءوز­گەرىستەر ءبىلىم بەرۋ بولىمدەرىنە وڭ ىق­پالىن تيگىزدى. قازىر قازاقستاننىڭ اسكە­ري سالاسىندا حالىقارالىق ستاندارت­تارعا سايكەس كەلەتىن اسكەري كادرلاردى دايار­لاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسى قالىپتاستى. اسكەري ءبىلىم بەرۋ ءۇش دەڭگەيلى بولون جۇيەسى: باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا نەگىزىندە ىسكە اسادى. كادرلىق اسكەري قىزمەتكەرلەر ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىندە, قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىندا, راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري-ينجەنەرلىك ينس­تيتۋتىندا, اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىندا دايارلانادى. بۇعان قوسا كاسىبي سەرجانتتاردى شىڭدايتىن كادەت كورپۋسى جانە رەسپۋبليكالىق اسكەري مەكتەپتەر جەلىسى جۇمىس ىستەيدى. 

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان ارمياسىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتى ورىنداۋعا قاۋقارلى زاماناۋي تەحنيكا ۇلگىلەرى بار. سوڭعى جىلدارى قارۋ-جاراق قاتارىن شەتتەن الدىرعان بپم-97 جانە «كوبرا» سەكىلدى وق وتكىزبەيتىن ماشينالار مەن قازاقستاندىق وندىرىستەن شىققان وزدىگىنەن جۇرەتىن «سەمسەر» ارتيللەريالىق قوندىرعىسى, 120-مم «ايباگ» مينومەتتەرى سەكىلدى جاڭا تەحنيكالار تولىقتىردى. اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنە ميگ-31, سۋ-27س كوپ نىساندى جويعىش, سۋ-24م, سۋ-25, سۋ-30سم بومبالاۋشىلار, Eurocopter EC145, مي-171ش, مي-24 تىكۇشاقتارى جانە تاعى باسقا تەحنيكالار قوسىلدى. ال اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىندە «قازاقستان», «ورال», «سارىارقا», «ماڭعىستاۋ» زىمىراندىق-ارتيللەريالىق كەمەلەرى, «جايىق» گيدرو­گرافيكالىق كەمەسى بار.

قارۋلى كۇشتەردىڭ, اسكەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن دامۋ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ, ولاردىڭ ونىمدەرىن نارىقتا العا جىلجىتۋ ماقسا­تىندا بىلتىر نۇر-سۇلتان قالاسىندا «Kadex» كورمەسى ءوتتى. بۇل حالىقارالىق قارۋ-جاراق جانە اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىكتەر كورمەسىندە الەمنىڭ 28 ەلىنەن كەلگەن 318 كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن ۇسىندى.

بيىل 15 ساۋىردەن باستاپ وسى كۇنگە دەيىن جالعاسقان «ايبالتا» ستراتەگيا­لىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋى­نا جالپى 8 مىڭعا جۋىق اسكەري قىزمەت­شى مەن 2 مىڭنان اسا بىرلىك قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا تارتىلدى. بۇل وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنىڭ بارىسىمەن قازاق­ستان پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى بارىپ, تانىسىپ قايتتى. وندا شارتتى تۇردە ءتۇرلى قاقتىعىستار ورىن الىپ, سايدىڭ ساقپان تاسىنداي ساربازدار جاۋىنگەرلىك ءىس-قيمىلدارىن شەبەر كورسەتىپ, اسكەري دايىندىقتارىن پىسىقتادى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ءىس-شارادا قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى­نىڭ قۋاتى كورسەتىلگەنىن, كۇشتى ءارى موبيل­دى ارميامىز ەلدىڭ سەنىمدى قالقانى ءارى تىرەگى ەكەنىن ايتىپ, قازاقستاندىقتاردى وتان قورعاۋشى كۇنى جانە جەڭىس كۇنى مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتادى.

سوڭعى جاڭالىقتار