وعان ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن 1300 دەلەگات كەلگەن. سونداي-اق رەسەي, ءتۇركيا, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, گەرمانيا ەلدەرىنەن قوناقتار قاتىسىپ, كەلگەندەردىڭ جالپى سانى 1500 ادامنان استى. جيىنعا قاتىسقاندار اراسىندا اسسامبلەيا ارداگەرلەرى, بارلىق رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق جانە ايماقتىق ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەردىڭ ءتوراعالارى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ورتالىق اتقارۋ ورگانداردىڭ باسشىلارى, ساياسي پارتيالار مەن ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ, ۇەۇ, جوو باسشىلارى جانە شەتەلدەردىڭ ديپلوماتيالىق ميسسيالارىنىڭ وكىلدەرى, عىلىم جانە شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيا, باق وكىلدەرى قاتىستى.
الدىمەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قحا توراعاسىنىڭ جاڭا ورىنباسارلارىن تاعايىنداۋدى بەكىتتى. روتاتسيا تارتىبىمەن اسسامبلەيا ءتوراعاسىنىڭ ەكى جاڭا ورىنباسارى بولىپ اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ بيىلعى ءمۇشەسى, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ءمادەني ورتالىعىنىڭ مۇشەسى, كاسىبي مەدياتور يۋسۋپ كەليگوۆ پەن قحا ءمۇشەسى, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ «وزبەك ەتنومادەني ورتالىعى» قوعامدىق ءبىرلەستىگىنىڭ توراعاسى شەرزود پۋلاتوۆ تاعايىندالدى. قالىپتاسقان ءتارتىپ بويىنشا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر اتىنان وكىلدىك ەتەتىن قحا توراعاسىنىڭ ەكى ورىنباسارى جىلىنا ءبىر رەت روتاتسيا ءتارتىبىمەن اسسامبلەيا سەسسياسىندا تاعايىندالادى.
بۇدان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ بايانداماسىن جاسادى. ول اسسامبلەيا قۇرىلعان كۇننەن باستاپ ەلىمىزدەگى مىزعىماس بىرلىكتىڭ ۇيىتقىسى, سارقىلماس بەرەكەنىڭ باستاۋى بولىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «اسسامبلەيا – كوپەتنوستى ەلىمىزدىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن, قوعامنىڭ پىكىرىن تىڭدايتىن ۇلكەن مىنبەر. بۇگىنگى تاڭدا قۇرىلىم ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ ەڭ باستى كەپىلى بولىپ وتىر», دەپ ءسوزىن جالعاستىرعان توراعا عالامدىق بەيبىتشىلىكتىڭ اسا قۇبىلمالى ءوزگەرىستەرگە ۇشىراپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«ءبىز بۇگىن مۇلدە جاڭا تاريحي كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. ەلدىڭ ەكونوميكاسى, قوعام ءومىرى, تەحنولوگيالار كۇردەلى وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. ءبىز ولاردىڭ كوبىن قابىلداپ, ءبىرازىن ۇيرەنۋدەمىز. وسى وزگەرىستەردىڭ اراسىندا وزگەرمەيتىن قۋاتتى قۇندىلىق بار. ول – قوعامنىڭ بىرلىگى مەن ۇلتارالىق كەلىسىم. قازىر ول ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىعىمىزعا اينالعان. كۇندەلىكتى ومىردە ءبىز ونى بايقامايتىن دا شىعارمىز, بىراق بولاشاقتا ناق وسى فاكتور ءبىزدىڭ باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الۋىمىزعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەگەن ەلباسى ونىڭ سەبەپتەرىن دە اشىپ كورسەتتى.
بىرىنشىدەن, وتپەلى كەزەڭ الەمدى بۇرىنعىدان قاۋىپسىز ەتە العان جوق. بۇگىنگى تاڭدا الەمدە كيكىلجىڭى 30-دان استام ەلگە جايىلعان 40-تان ارتىق «ىستىق نۇكتە» بار. ولارداعى كيكىلجىڭنىڭ باستى سەبەبى – ىشكى ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق قاقتىعىستار. بۇدان قازىر ەشكىم دە ساقتانا المايدى. ەكىنشىدەن, ەتنوسارالىق كيكىلجىڭدەر ءتىپتى اسا قۋاتتى دەگەن ەلدەردىڭ تۋىن قۇلاتىپ جاتقانىن ساراپتامالاردان كورىپ وتىرمىز. ۇلتارالىق جانە دىنارالىق ساياساتتا جىبەرىلگەن بولماشى قاتەلىكتىڭ ءوزى تاريحي اۋىر درامالارعا سوقتىرىپ, مىڭداعان ادامداردى قايعى-قاسىرەتتەرگە ۇرىندىردى. ۇشىنشىدەن, الەمدەگى بەيبىتشىلىك وتە قۇبىلمالى جانە وسال بولىپ تۇر. كۇن سايىن بىرنەشە مىڭ ادام جايلى جەر ىزدەپ, تۋعان جەرىنەن كوشىپ كەتۋدە. بۇگىنگى تاڭدا دۇنيە جۇزىندەگى ميگرانتتاردىڭ سانى 250 ملن ادامنان استى. سونىڭ ىشىندە 70 ميلليوندايى – بوسقىندار.
تورتىنشىدەن, قازىرگى زاماننىڭ كوڭىل اۋدارماۋعا بولمايتىن تاعى ءبىر قاۋپى – تسيفرلى كوممۋنيكاتسيانىڭ دامۋى. پايداسىمەن قاتار ول دەسترۋكتيۆتى الەۋەت تۋدىرۋدا. تسيفرلى كوممۋنيكاتسيانىڭ مۇمكىندىكتەرى ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق جەككورىنىشتەردى تۋعىزۋعا پايدالانىلادى. كەيبىر جۇيەلى قاۋىمداستىقتار جاۋلىق پەن كسەنوفوبيانىڭ تۇتاستاي وشاعى بولىپ وتىر. مەملەكەت مۇندايلارعا قارسى باتىل شارالار قولدانۋى كەرەك». ەلباسى بۇدان بولەك 30 جىل بۇرىنعى پىكىرلەردى ەسكە الىپ, ورتالىق ازيانى تۇراقسىزدىق وشاعى بولادى دەگەن بولجامداردى ايتىپ ءوتتى.
«الايدا قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بارلىق دەسترۋكتيۆتى بولجامداردى جوققا شىعاردى. ءبىز سەرپىندى ەكونوميكاسى بار مىعىم مەملەكەت ورناتتىق. سونىمەن بىرگە پراگماتيكالىق جانە بولجالدى سىرتقى ساياساتتىڭ ارقاسىندا حالىقارالىق بەدەلگە دە قول جەتكىزدىك», دەي كەلىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى بيىككە شىعارعان قۇرالداردى اتاپ بەردى.
«بىرىنشىدەن, ول – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. حالىقتىڭ قالاۋىمەن قۇرىلعان اسسامبلەيا بەدەلدى كونستيتۋتسيالىق ورگانعا اينالدى. قحا مەملەكەتتىك قۇرىلىسقا بارلىق قازاقستاندىق ەتنوستار مەن ءدىني كونفەسسيالاردى تارتا ءبىلدى. اسسامبلەيانى مەملەكەتتىڭ ساياسي جۇيەسىمەن استاستىرا وتىرىپ, ءبىز ۇلتتىق بىرلىكتە ءوزىمىزدىڭ ايرىقشا باعىتىمىزدى تاڭدادىق. مىنە, 12 جىلدان بەرى ول پارلامەنت ماجىلىسىندە رەسمي وكىلدىككە يە. ەكىنشىدەن, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تەڭدىكتىڭ قۋاتتى قۇقىقتىق بازاسى جاسالدى. ۇشىنشىدەن, ەتنوسارالىق سالاداعى ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ساياساتى «ارالۋاندىقتان بىرلىككە» قاعيداتى نەگىزىندە قۇرىلدى. بۇل اسىرەسە, ءتىل ساياساتىندا كورىنىس تاپتى. قازىر ەلىمىزدە مەملەكەتتىك تىلدە وقىتاتىن مەكتەپتەر جۇيەسى ارتىپ كەلەدى. ولار قازىر 4 مىڭعا جەتىپ قالدى. بۇل 90-جىلدارمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە كوپ. ال قازاق ءتىلىن ءۇيرەتەتىن ورتالىقتار بارىنە قولجەتىمدى», دەگەن ەلباسى «مامىلە» اتتى سيتۋاتسيالىق قازاق ءتىلى جوباسىن ۇسىناتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەتنوستار تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەر سانىنا توقتالدى, سونىڭ ىشىندە وزبەك, تاجىك, ۇيعىر جانە ۋكراين تىلدەرىندە 88 مەكتەپتىڭ بار ەكەنىن ايتتى.
«تۋعان جەر» باعدارلاماسى بويىنشا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىك پەن ءپاتريوتيزمى جوعارى ەكەندىگى كورىنگەنىن, وسى ورايدا كوپتەگەن كاسىپكەرلەردىڭ ايماقتاردا الەۋمەتتىك نىساندار تۇرعىزعانىن ءسوز ەتتى. سولاردىڭ ىشىندە ەلباسى, گاريك بەرنەتسيان, ۆلاديمير لىتكين, نيكون كيم, شامسادين گۋسەينوۆ, ۆيكتور حيلنيچەنكو, ۆيكتور سىچەۆ, حاسان ابۋەۆ, سەرگەي بلوك, رۋبيك اۆەتيسيان جانە باسقالاردى اتاپ ءوتتى.
«قازاقستاننىڭ «100 جاڭا ەسىم» جوباسىندا 20-دان ارتىق ەتنوستىق توپتار وكىلدەرى بار. ال بيىل ءبىز جاستار جىلى اياسىندا كوپتەگەن شارالار اتقاراتىن بولامىز», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم قۇندىلىقتارىن حالىقارالىق قوعامداستىق ارەناسىنا شىعارۋدا قانداي شارالار ىسكە اسىرىلعانى تۋرالى ايتقاندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ 2003 جىلدان بەرى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىنا, سونىمەن قاتار بۇۇ, ەقىۇ, شىۇ جانە اوسشك اياسىنداعى بەلسەندى ارەكەتتەرگە ەكپىن بەردى.
ەلباسى: «2017 جىلدان باستاپ ءبىز مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ الەۋمەتتىك باعدارىندا جۇيەلى شارالارعا باستاماشىلىق جاسادىق», دەپ ولاردىڭ اياسىندا حالىقتىڭ تابىسىن ءوسىرۋ, از قامتىلعان تۇرعىنداردى قولداۋ ماسەلەلەرى قامتىلعانىن ايتتى.
سونداي-اق ەلباسى: «قحا – بۇل قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ پروتسەستەرىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى. بىلىمگە جۇگىنۋ, جاڭا يدەيالارعا جول اشۋ, ۇلتتىق كودتى ساقتاۋ جانە قازاقستاننىڭ ەۆوليۋتسيالىق دامۋى – مىنە, وسىلار جالپىۇلتتىق تاريحي سانا مەن بىرتەكتى قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزدەرى. وسىلار اسسامبلەيانىڭ تىكەلەي جاۋاپكەرشىلىگىنە جاتادى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن مەن تۇساۋىن كەسكەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوباسى وعان بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ دەگەنىمىز – بارلىق قوعامنىڭ رۋحاني جانە ينتەللەكتۋالدى جاڭارۋى. ءبىز كۇشتى جانە جاۋاپتى ادامداردىڭ ءبىرتۇتاس حالقىمىز, ءبىزدىڭ ويلاۋ جۇيەمىزدى جانە ءتارتىبىمىزدى ناق وسىلاي قالىپتاستىرۋ كەرەك», دەدى.
ەلباسى ەندىگى جىلى اسسامبلەيانىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ال توراعا ءسوزىنىڭ سوڭىن «حالىقتىڭ بەرەكە-بىرلىگى پاتريوتيزمدى جانە ورتاق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ ارقىلى نىعايا تۇسەدى. ءبىز ءال-اۋقاتىمىزدى ارتتىرىپ, جۇرتىمىزدى بيىك ماقساتتارعا جۇمىلدىرۋ ءۇشىن بەرىك نەگىز قالىپتاستىردىق. اسسامبلەيا ءاردايىم تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى بولىپ قالا بەرەدى دەپ سەنەمىن» دەپ اياقتادى جانە قاتىسۋشىلاردى قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىمەن قۇتتىقتادى.
ەلباسىنان كەيىن ءسوز كەزەگى جازۋشى سماعۇل ەلۋبايعا بەرىلدى. ول الدىمەن 90-جىلدارداعى وتپەلى كەزەڭدى ەسكە ءتۇسىرىپ ءوتتى. «سول ءبىر الماعايىپتا ەل باتاسىن العان ەلباسى تاۋەكەلدىڭ اقبوز اتىنا ءمىندى. الايدا الدا تۇرعان وتپەلى كەزەڭ كوپىرى وڭاي كەدەرگى ەمەس ەدى. ول كوپىردە كوشباسشى ءبىر شالىس قادام جاساسا, شاشىلىپ قالۋ قاۋپى بولدى. بىراق ءبىزدى قۇداي ساقتادى, كوشباسشىمىز جۇرىستەن جاڭىلمادى. قيىن وتكەلدەن قازاقستاندى امان-ەسەن الىپ شىقتى. قازاقستان حالقى سول تۇستا ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي بىرىگىپ, جاڭا ەلدىڭ قابىرعاسىن كوتەردى. جاڭا استانا سالىنىپ, الەم ەلىمىزگە اتباسىن بۇردى. قازاقستان ورتالىق ازيانىڭ كوشىن باستادى.
ءبىز بۇگىن تاعى دا ەڭسەسى بيىك, ءتورى كەڭ قازاق شاڭىراعىندا وتىرمىز. وسى ورىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى زاماناۋي ساياسات كوگىنە سامعاپ, ءبىر جۇلدىز تۋدى. ول – نازارباەۆتىڭ جۇلدىزى ەدى. سول جۇلدىزدان جانارتاۋداي اتقىلاپ, ۇلتتىق پاسسيونارلىق رۋح وياندى. ونى وياتقان پاسسيونار تۇلعا نازارباەۆ ەدى. جاس, جاڭا قازاقستان ومىرگە كەلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قانشاما مادەنيەت, سپورت جۇلدىزدارىمىز جاندى, ءالى دە جانىپ كەلەدى», دەدى س.ەلۋباي. بۇدان بولەك ول ۇلى دالا جازۋىن لاتىن الىپبيىنە بۇرۋدى ەڭ ءىرى رەفورما دەپ سانايتىنىن اتاپ ءوتتى. «ويتكەنى ءتىل جۇلدىزى جانعاندا عانا ەل جۇلدىزى جانارى حاق. ەل جۇلدىزى جانسىن دەسەك, ءتىل جۇلدىزىن جاعايىق, اعايىن», دەدى جازۋشى.
سونداي-اق س.ەلۋباي ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇلت ساناسىن جاڭعىرتقان كينوجوبالاردىڭ ومىرگە كەلگەنىن, ادەبي جاۋھارلارىمىزدىڭ الەم تىلدەرىنە اۋدارىلعانىن ەسكە سالدى. «ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن تۇگەل تۇركىنىڭ بەسىگى تۇركىستان تۇلەي باستادى, ەندىگى جەردە ازىرەت سۇلتان باسىندا تۇگەل تۇركىنىڭ باس قوسقان كۇنىنە امان جەتەيىك», دەپ ءسوزىن اياقتادى.
ودان كەيىن ءسوز ماسكەۋ قالاسى حالىقتارى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى, رەسەيلىك سۆەتلانا سميرنوۆاعا بەرىلدى. ول قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سەكىلدى ازاماتتىق ينستيتۋتتىڭ الەمدە جوق ەرەكشە ءتۇرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «مەن ۇنەمى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اسسامبلەيانى بۇكىلحالىقتىق وكىلەتتىكتىڭ يننوۆاتسيالىق مودەلى دەپ باعالاعان ءسوزىن ايتىپ جۇرەمىن. ول شىن مانىندە ءبىزدىڭ جاس دەموكراتيامىزدىڭ تابىستى ينستيتۋتىنا اينالدى», دەي كەلىپ س.سميرنوۆا رەسەي اسسامبلەياسىنىڭ تاريحى تۋرالى ءسوز ەتتى. «ءبىزدىڭ اسسامبلەيانى قۇرۋشىلار بارلىق تاجىريبەنى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان العان ەدى. ءتىپتى بۇگىنگى كۇنى دە ءبىزدىڭ اسسامبلەيامىزدىڭ سىزدەردەن ۇيرەنەرى كوپ. قازاقستاننىڭ ءتۇرلى حالىقتار اراسىندا ءوزارا تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ ۇلگىسى بىزگە عانا ەمەس, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە ۇلگى بولۋعا تۇرارلىق», دەدى ول. بۇدان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بۇرىلىپ: ءسىز ءوز ەلىڭىزدەگى تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتى عانا ساقتاپ وتىرعان جوقسىز, ءسىز بارلىق الەمگە ۇلگى كورسەتىپ, ءتۇرلى حالىقتاردىڭ ءوزارا قاتىناسى وسىنداي بولۋ كەرەكتىگىن تانىتىپ وتىرسىز. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا يدەياسىن دا العاشقى بولىپ ءسىز ايتتىڭىز. وسى يدەيانى ممۋ-ءدىڭ ۇلكەن اۋديتورياسىنان جاريالاعانىڭىزعا دا 25 جىل بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا ءسىزدىڭ يدەيالارىڭىز بەن ۇسىنىستارىڭىزدىڭ دۇرىستىعىن ءومىر كورسەتتى. ول ساياساتكەرلەر مەن ەكونوميستەردىڭ تاراپىنان عانا ەمەس, بارلىق تۇرعىندار تاراپىنان قولداۋ تابۋدا. ناق ءسىزدىڭ وسى يدەياڭىز ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋىنىڭ باعدارى بولدى», دەدى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا س.سميرنوۆا بەيبىتشىلىك ماسەلەسى – بارلىق الەم قاتىسقاندا عانا شەشىلەدى, سوندىقتان ءبارىمىزگە ۇلى ماقسات جولىندا بىرىگۋ كەرەك. جىل سايىن بولاتىن ەۋرازيا حالىقتارىنىڭ فورۋمىندا كەزدەسىپ, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن ەتنومادەني ەرەكشەلىكتەردى ساقتاۋ جولدارىن تالقىلاپ وتىرۋىمىز قاجەت, دەدى.
وسىدان كەيىن ءسوز ءال-فارابي اتىنداعى قازمۋ-ءدىڭ ستۋدەنتى ميلينا ۆاۆۋليديگە بەرىلدى. «مەن گرەكياعا بارعان ساپارىمدا جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتىڭ توراعاسىمەن كەزدەستىم. مەنىڭ قازاقستاننان ەكەنىمدى بىلگەن ول «نازارباەۆتاي باسشىسى بار ەلدىڭ بولاشاعى جارقىن. ءبىزدىڭ گرەكيادا ءبارى بار, تەك نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي باسشى عانا جەتىسپەيدى دەپ قاتتى كۇرسىندى», دەدى م.ۆاۆۋليدي. ءوز اجەسىنىڭ «قازاقتار مەن گرەكتەر – ءومىر-باقي تۋىسقاندار» دەيتىن ءسوزىن ەسكە العان ول مەن گرەك قىزى بولسام دا, جۇرەگىم قازاق دەپ سوعادى», دەي كەلىپ, ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋ تۋرالى جاريالاعاندا كوزىنە جاس العانىن جەتكىزدى. «ەندى نە بولادى دەپ قورىقتىم. ءبىز كورشى ەلدەردەگى بيلىككە تالاسقانداردىڭ كيكىلجىڭى نەگە سوقتىرعانىن كورىپ ءجۇرمىز عوي. بىراق مەن ءسىزدىڭ تاڭداۋىڭىزعا تاڭعالدىم. ءسىز ناعىز لايىقتى ادامدى اتادىڭىز. ءسىز قاي كۇندەگىدەي ەڭ قيىن ماسەلەدە ەڭ دۇرىس شەشىم قابىلدادىڭىز. سىزگە وسى ىستەرىڭىز ءۇشىن دە راحمەت ايتقىم كەلەدى. ولار ءبىزدىڭ ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىمىزدى ارتتىرادى. جۋرناليست رەتىندە مەن ەلدەگى تىنىشتىق پەن كەلىسىمدى, بەيبىتشىلدىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ جولىنداعى ءوزىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمدى تۇسىنەمىن. مەن ءوزىمنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ باستى جوسپارىمدى ەلباسىنىڭ يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋگە ارنايتىن بولامىن», دەدى ول.
مىنبەرگە كوتەرىلگەن «ەمير-ويل» كەن ورنىنىڭ باسقارما باستىعى دجامالايل ەليمحانوۆ شەشەنستاندا تۋىپ, ءسابي شاعى سوعىسقا تۋرا كەلگەنىن جانە سول اۋىر شاقتا قازاق حالقىنىڭ كورسەتكەن باۋىرمالدىعىن اتاپ ءوتتى.
– شەشەنستاندا سوعىس باستالعاندا مەن ەكى جاستا ەدىم. سوعىس – ءار وتباسى ءۇشىن زور اۋىرتپالىق پەن قاسىرەت. سول تۇستا ءبىزدىڭ كوپقاباتتى ءۇيىمىز قيراپ, اكەمنىڭ اعاسى وپات بولدى. ال مەنىڭ كوزىم كورمەي, زاعيپ بولىپ قالدىم. مىڭداعان شەشەندەر سياقتى بىزگە دە تۋعان جەرىمىزدى تاستاۋعا تۋرا كەلدى. سوندا مەنىڭ اتا-انام ويلانباستان قازاقستاندى بەتكە الدى. ويتكەنى وسىدان 75 جىل بۇرىن 1944 جىلى قيىن-قىستاۋ كۇندەرى كەڭپەيىل قازاق حالقى شەشەندەردى پاناسىنا العان ەدى. قازاق جەرى ءبىزدى تاعى دا قۇشاق جايىپ قارسى الدى, ءوزىم قازاق وتباسىندا تاربيەلەندىم, وسىندا ەكىنشى ءومىرىم باستالدى. قازاقستاندا جاسالعان مۇمكىندىكتىڭ ارقاسىندا مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ءبىتىرىپ, قازاق, اعىلشىن جانە قىتاي ءتىلىن مەڭگەردىم. بۇرىنعى بوسقىن, سوقىر, سوعىس جىلدارىنىڭ ۇرپاعى – مەن 26 جاسىمدا مالايزيالىق «ەمير-ويل» كەن ورنىنىڭ باسقارما باستىعى بولدىم. ەندى ماعان كەلىپ, ءوز ەڭبەگىڭمەن جەتىستىككە جەتۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ايتۋعا ەشكىمنىڭ ءداتى جەتپەس. جاستار, ءبىلىم ال دا, بىلىكتى بول. ءبارى – ءوز قولىڭدا. مەنىڭ ءومىرىم – سوعان دالەل», دەدى.
سونداي-اق شەشەن حالقىنىڭ باسىنا كۇن تۋعاندا ءبىرىنشى كومەك قولىن سوزىپ, ارنايى تاپسىرماسىمەن مەكتەپ پەن كوپقاباتتى ءۇي سالىپ بەرگەن ەلباسىنىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتادى. بۇگىندە ول مەكتەپ پەن ءۇي تۇرعان كوشەگە قۇرمەت رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلىپتى.
ال كوپ بالالى انا, ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى لاريسا كراۆتسوۆا اتا-اناسىمەن قاراعاندىعا باشقۇرتستاننان 1976 جىلى كەلگەن ەكەن. 43 جىلدا اۋلەتى قازاق جەرىندە وركەن جايىپتى. ول ءوزىنىڭ جۇبايى – ورىس, كۇيەۋ بالالارى – تاتار جانە قازاق, وعان قوسا تاتۋ-ءتاتتى شاڭىراعىندا داعىستاندىق پەن كورەي ۇلتىنىڭ وكىلدەرى بارىن ايتىپ, وتباسىمىز – قازاقستاندىق بىرلىكتىڭ كىشىگىرىم ۇلگىسى, دەدى. ل.كراۆتسوۆا قازاقستاندا كوپ بالالى انالارعا بارلىق جاعداي جاسالعانىن ايتىپ, ءوزىنىڭ ءتورت قىز, ءبىر ۇلدىڭ اناسى ەكەنىن جەتكىزدى.
انكارادان كەلگەن ساياساتتانۋشى كۇرشاد زورلۋ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇركى الەمىندەگى كوشباسشىلىق تۇلعاسى تۋرالى ءسوز قوزعادى.
– مەن قازاق ەلى تۋرالى ەڭ العاشقى زەرتتەۋ ماقالامدى 1999 جىلى جازدىم. حالىقارالىق شولۋشى رەتىندە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەڭبەكتەرىن جيىرما جىلدان بەرى زەرتتەپ كەلەمىن. ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى – تەك قازاق حالقى ءۇشىن عانا ەمەس, تۇركى حالىقتارى ءۇشىن دە بولاشاققا جول كورسەتكەن ايقىن باعدارلاما. مەنىڭ جاقىندا «ەلباسى نازارباەۆ» اتتى كىتابىم ءتورت تىلدە جارىق كورەدى. بۇل ەڭبەكتەن الەم كوشباسشىلىقتىڭ جاڭا قىر-سىرىمەن قانىق بولادى. ەكى جىل بۇرىن تۇركيادا الەۋمەتتىك جەلىدە ساۋالناما جۇرگىزدىم. قاتىسقاندار ەلباسىنى ءبىراۋىزدان تۇركى الەمىنىڭ ەڭ كورنەكتى جانە تانىمال تۇلعاسى دەپ تانىدى. ءسىزدى بۇگىنگى كۇننىڭ ءبىلگە قاعانى دەپ بىلەدى. سيرياعا قاتىستى كەلىسسوزدەر ەلباسىنىڭ ءبىتىمگەرلىك قاسيەتىن ايقىن تانىتتى. ءسىزدىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىلىگىڭىزدى ءوز ەركىڭىزبەن توقتاتقانىڭىزدى ەستىگەندە تۇركيانىڭ ميلليونداعان حالقى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. قازاقستان – قازىر تاۋەلسىزدىگىن ەندى العان جاس مەملەكەت ەمەس, بولاشاعىنا نىق سەنىممەن قاراعان ماڭگىلىك ەل. ءسىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى كوتەرگەن تۇركى الەمىن بىرىكتىرۋ يدەياڭىز بۇگىندە تولىق جۇزەگە استى. ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن قۇرىلعان تۇركسوي, تۇركى كەڭەسى, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدى», دەدى ءتۇركيالىق ساياساتتانۋشى.
وڭتۇستىك كورەيانىڭ سەۋل قالاسىنان كەلگەن چۋ يونگ-مين – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورانتى. كورەيادا ءجۇرىپ, قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن ول ءوز ەلىندە 97 پايىز كورەيلەر تۇراتىن, مونوۇلتتى مەملەكەت ەكەنىن, سوندىقتان قازاقستاننىڭ كوپەتنوستى قۇرامى قاتتى اسەر ەتكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. چۋ يونگ-مين وسى جەردەگى تاتۋلىق, تەڭدىك, اۋىزبىرشىلىك تاڭعالدىرعانىن, قازاقستان كورەيلەرى شىنايى پاتريوت, قوعامنىڭ بەلسەندى ءمۇشەلەرى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەنىن ءسوز ەتتى.
جەرگىلىكتى كورەيلەردىڭ اراسىنان 60-تان اسا عىلىم دوكتورى, 400 عىلىم كانديداتى شىققانىنا قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزگەن ونىڭ زەرتتەپ جۇرگەن تاقىرىبى – قازاقستاننىڭ كوپەتنوستى قوعامى جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. ول بۇل زەرتتەۋى ارقىلى مونوۇلتتى مەملەكەتتەرگە تاتۋلىق پەن كەلىسىم سالتانات قۇرعان قازاقستاندى تانىتقىسى كەلەدى ەكەن.
قازاقستاندا دۇنيەگە كەلىپ, بۇگىندە تاريحي وتانىنا ورالعانداردىڭ اراسىنان گاۋكس ۆالتەر ءسوز الدى. ءبىزدىڭ ەلدەن 15 جاسىندا كوشىپ كەتكەن ول قازىرگى تاڭدا گەرمانياعا شەتتەن كەلگەن نەمىستەردىڭ جاستار ۇيىمىن باسقارادى.
«23 جىل بۇرىن مەن تۋعان اۋىلىم قوڭىراتتان گەرمانياعا قونىس اۋداردىم. بۇگىن قايتادان قازاقستانعا ورالۋ باقىتى بۇيىردى. قازاقستان قاشاندا مەنىڭ وتانىم بولىپ قالا بەرمەك. وسى ساتتە ەلباسىنا ەۋروپاداعى ميلليونداعان نەمىستىڭ اتىنان العىس بىلدىرگىم كەلەدى. 800 مىڭنان اسا نەمىس تاريحي وتانىنا ورالىپ, تۋىسقاندارىن تاپتى, وتباسىن قۇردى. العىس ايتۋ كۇنىن ءبىز نازاردان تىس قالدىرماي, قازاق حالقىنا شىن جۇرەكتەن العىس ايتتىق. ءبىزدى گەرمانيادا قازاقستاندىق نەمىستەر دەپ اتايدى, ال قازاقستاندا 180 مىڭنان اسا نەمىس قازاق حالقىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالىپ كەتتى. ەلباسىنا نەمىس مادەنيەتى مەن تىلىنە كورسەتكەن قولداۋى ءۇشىن ريزالىعىمىزدى بىلدىرەمىز», دەدى گ.ۆالتەر.
ال قازاقستاندا كاسىپكەرلەرگە جاسالعان قولداۋ تۋرالى ەلەنا سۆەچنيكوۆا اڭگىمەلەدى. ZIBROO برەندىمەن بەلگىلى سپورتتىق كيىمدەر تىگەتىن كومپانيانىڭ نەگىزىن سالۋشى ەلەنا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءوز كاسىبىن قالاي باستاعانىن بايانداپ, ەلباسى جۇرگىزگەن سارابدال ساياساتتىڭ سەپتىگى ءتيىپ, بۇگىندە جەتىستىككە جەتكەنىن ايتتى. ول ەلباسىنىڭ «كەز كەلگەن داعدارىستان جاڭا مۇمكىندىكتەر ىزدەۋ كەرەك» دەگەن ءسوزىن باسشىلىققا الادى ەكەن. قازىر ZIBROO برەندىمەن تانىمال ونىمدەر كەڭگە جايىلىپ, ولاردىڭ تىككەن كيىمدەرىن ۇلتتىق قۇرامامىز ازيا ويىندارى مەن وليمپيادا ويىندارىنا كيىپ بارىپتى.
اتاجۇرتقا موڭعوليادان 2005 جىلى 17 جاسىندا ورالعان دۇرۆۋدحان سۇراعان – بۇگىندە ماتەماتيكا عىلىمى بويىنشا فيلوسوفيا دوكتورى, د.ا.قوناەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى. 2018 جىلى ماتەماتيكا سالاسىنداعى زەرتتەۋىمەن حالىقارالىق Ferran Synyer i Balaguer سىيلىعىن يەلەنگەن, بۇل جىل سايىن الەم بويىنشا ماتەماتيكا سالاسىنداعى ەڭ ۇزدىك ەڭبەككە بەرىلەدى.
ول ەلباسىنىڭ ارقاسىندا شەتتەگى قازاقتارعا ەلگە قاراي جول اشىلىپ, اتا-بابا اماناتى ورىندالعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«موڭعوليادا ورتا ءبىلىمدى سىرتتاي اياقتادىم. قازاقستانعا كەلىپ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست تاپسىرىپ, سونىڭ ءناتيجەسىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە گرانت جەڭىپ الدىم. ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن لوندوندا تەوريالىق فيزيكا ماماندىعى بويىنشا ماگيستراتۋرانى ۇزدىك اياقتادىم. ەلگە كەلگەن سوڭ كونكۋرستان ءوتىپ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋشىسى بولدىم. بۇل – ورىندالعان عاجايىپ ارمان. ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن قۇرىلعان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت – قازىر الەمگە تانىمال وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ وقىتۋشى-زەرتتەۋشىلەرىمىزدىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرى الەمنىڭ ەڭ باستى باسىلىمدارىندا جارىق كورىپ جاتىر. باستىسى ەلىمىزدىڭ جاستارى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جوعارى ساپالى ءبىلىم الاتىنداي تولىق مۇمكىندىكتەرگە يە بولدى», دەدى د.سۇراعان.
جيىندا تالاپتى جاستاردىڭ ءبىرى, قازاقستاندىق جاس ءىت-مامان, 11-سىنىپ وقۋشىسى ەۆگەني دەميدەنكو ءوزى جاساعان بىرەگەي جوبالارى تۋرالى مالىمەت بەرىپ, ءمۇمكىندىگى مول ۇرپاقتىڭ وكىلى رەتىندە ەلباسىنىڭ قامقورلىعىنا العىس ءبىلدىردى. ەۆگەني بىلتىر ارنايى ءبىلىمسىز-اق تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن Boeing 757 ۇشاعىنىڭ بازاسى نەگىزىندە تەحنيكالىق جانە جوبالىق ۇشاقتاردىڭ اپگرەيدى بويىنشا جوبا ازىرلەپتى. بۇل جوبانى Boeing كومپانياسى ساتىپ الىپ, قازىر ۇلىبريتانيانىڭ كرەنفيلد اەروعارىش ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر ەكەن. بۇل جوبا اۋە كەمەلەرىن قۇراستىرۋ قۇنىن تومەندەتىپ, جولاۋشىلار سانىن كوبەيتۋگە, لاينەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان.
بۇعان قوسا ە.دەميدەنكو YouTube-ءتىڭ بالاماسى – «I LEARN» ءموبيلدى قوسىمشاسىن دايىنداپ جاتقانىن ايتتى. جاڭا بۋىننىڭ سۇرانىسىنا ساي كەلەتىن بۇل قوسىمشا «Google scinse fair» وليمپياداسىندا 25 مىڭ قاتىسۋشىنىڭ ىشىنەن ەكىنشى ورىندى يەلەنىپتى. ول الداعى ۋاقىتتا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىمىن شىڭداعىسى كەلەتىنىن, جاستار ءبىر-بىرىمەن ءبىلىمىن ءبولىسۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, «زەرەن» جازعى لاگەرىندە اسسامبلەيانىڭ ارنايى جاستار ماۋسىمىن وتكىزۋدى ۇسىندى.
تاجىريبەلى جۋرناليست, قوستاناي وبلىستىق تەلەارنانىڭ جۇرگىزۋشى-رەداكتورى اللا چەچەتكينا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى.
«ۇلتىم – مولداۆان. ءوزىم قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى جانە مادەنيەتىمەن سۋسىنداپ وسكەنمىن. قازاق ءتىلىن ءبىلۋ ءۇشىن مەن سياقتى اجەنىڭ تاربيەسىن كورىپ ءوسۋ كەرەك. قولدىڭ سارى مايى قوسىلىپ دايىندالعان تابا ناننىڭ ءدامى ءالى تاڭدايىمنان كەتپەيدى. اتا-انامنىڭ اقىلىمەن قازاق سىنىبىندا وقىدىم. قازىر احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە جۋرناليستيكا ماماندىعى بويىنشا ماگيستراتۋرادا وقيمىن. ەلباسىنىڭ «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسىن» دەگەن ءسوزى – مەن ءۇشىن ومىرلىك ماقسات. سوندىقتان مەن قازاقتىڭ نانىن جەپ, سۋىن ءىشىپ وسكەندىكتەن, ەڭ الدىمەن قازاق تىلىنە قۇرمەت كورسەتىلۋىن ءجون دەپ بىلەمىن. مەملەكەتتىك تىلدە سويلەمەسەك, بىلۋگە تىرىسپاساق, ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزگە قوسقان ۇلەسىمىز نەمەن ولشەنەدى؟! بارلىق قانداس باۋىرلارىمدى قازاق ءتىلىن بىلۋگە, سۇيۋگە, ومىرلىك رۋحاني ازىق ەتۋگە شاقىرامىن. جاھاندانۋ زامانىندا قازاقي تاربيە ۇمىتىلماسا ەكەن دەپ تىلەيمىن», دەدى ا.چەچەتكينا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەسسيا جۇمىسىن قورىتىندىلاپ, «ايتىلعان ءسوز, جاسالعان بايانداما – بارلىعى باعىتىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنىنىڭ دالەلى» دەدى. سونداي-اق ورتادا ءسوز سويلەگەن اللا چەچەتكينا سياقتى جاستارعا قاراپ, ءار سەسسيا سايىن قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەتتىڭ ارتا تۇسكەنىن بايقاعانىن جەتكىزدى.
«مەن كەشە عانا بەيجىڭنەن كەلدىم. «ءبىر بەلدەۋ, ءبىر جول» ەكىنشى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنا 40-تان اسا مەملەكەت باسشىلارى جينالىپ, بىرلەسىپ ەكونوميكانى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. جىبەك جولى 150 ەلدى جالعايدى, سول جولدىڭ بويىندا ەكونوميكا ءوسىپ-وركەندەيدى. بۇعان ءبىز دە كىرىسىپ كەتتىك, ءوز جولدارىمىزدى سالدىق. قازاقستان ارقىلى جۇك تاسىمالىن وتكىزىپ, بىلتىر 2 ملرد دوللار پايدا تاپتىق. مەن قاشاندا ينتەگراتسيالىق پروتسەستەردى قولداپ كەلەمىن. 25 جىل بۇرىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋ تۋرالى يدەيانى ۇسىندىم. وسى يدەيانى جۇزەگە اسىرعانىمىزعا بيىل بەس جىل بولادى. ەندى ەلوردادا ەاەو-نىڭ بەسىنشى مەرەيلى سەسسياسى وتەدى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءسوز سوڭىندا ەلباسى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق جانە ەڭبەك قانا العا جەتەلەيتىنىن ايتىپ, جاستاردى ەڭبەكقور بولۋعا, بىلىكتى مامان اتانۋعا شاقىردى.
قاتىسۋشىلار لەبىزى
ءالي بەكتاەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى:
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – الەمدە تەڭدەسى جوق ەرەكشە ينستيتۋت. ول – ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ, ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان بارلىق ەتنوس وكىلدەرىنىڭ باسىن قوساتىن, ءبارىمىز جينالىپ اقىلداساتىن, ءبىر-بىرىمىزگە تىلەۋلەس بولاتىن, ەلىمىزدەگى ىنتىماق پەن بىرلىكتى ارتتىرۋعا زور قىزمەت جاساپ جۇرگەن كەرەمەت ۇيىم.
اسسامبلەيانىڭ كەزەكتى سەسسياسىنا رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ازاماتتارىمىز, ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى جينالىپ, ەلىمىزدىڭ ەلدىگىن تۋ ەتىپ كوتەرىپ وتىرمىز. تەك بۇل عانا ەمەس, اسسامبلەيانىڭ ءار سەسسياسىندا وزەكتى, ماڭىزدى ماسەلەلەر قاراستىرىلادى. قازىر ەلىمىز جاڭا ءومىرگە اياق باسىپ كەلە جاتىر. الدا مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ بار. حالىقارالىق قوعامداستىقتا بولىپ جاتقان تۇراقسىزدىق, البەتتە, ەلىمىزگە اسەر ەتپەي قويمايدى. تاۋەلسىزدىك العان جاس مەملەكەت ءۇشىن ەل تۇتاستىعى, ىنتىماقتاستىعى, بىرلىگى ۇلكەن ماڭىزعا يە. ەل ىنتىماعى مەن بىرلىگىنە نەگىزدەلگەن ينستيتۋتتار, قارىم-قاتىناس, تاتۋلىق جالعاسىن تابا بەرۋى كەرەك.
نۇرلان دۋلاتبەكوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جەتىستىكتەرىن سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى تۇرىپ جاتقان ەلدە اۋىزبىرشىلىك پەن تاتۋلىقتىڭ بولۋى – وسىنداي ينستيتۋتتاردىڭ جەمىسى. ءبىر-بىرىمىزبەن باس قوسىپ, ۇلكەن ستراتەگيالىق مانگە يە جوسپارلار قۇرىپ, كەلەشەككە ماقسات قويۋ ەل ءۇشىن ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭ الدىمەن تىنىشتىعىمەن, بەيبىت ومىرىمەن ماقتانادى. ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياساتى جانە سالىپ بەرگەن داڭعىل جولىنىڭ ارقاسىندا ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن ماحابباتپەن, سۇيىسپەنشىلىكپەن, قۇرمەتپەن ءبىر ءۇيدىڭ بالالارىنداي تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بۇل ءوز جالعاسىن تاۋىپ, ماڭگىلىككە ۇلاسسىن دەيمىن.
مەنىڭ ويىمشا, قوعامنىڭ ىنتىماعىن نىعايتۋعا ارنالعان شارالار جاقسى ناتيجەسىن كورسەتىپ جاتىر. الدا دا ماڭىزدى ءىس-شارالار كۇتىپ تۇر. ەلىمىزدە تىنىشتىق بولسىن. قوعامدا, ومىردە بولىپ جاتقان ماسەلەلەر مىندەتتى تۇردە شەشىمىن تابادى. بىزگە كەرەگى – ەڭ الدىمەن بىرلىك. بىرلىك بار جەردە – تىرلىك بار.
قازاقباي تاشتەمىر ۇلى, قحا مۇشەسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:
– الدىمەن, تاتۋلىعى مەن كەلىسىمى جاراسقان ەلىمىزدىڭ جۇرتشىلىعىن 1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن!
بۇگىن قازاقتىڭ قاسيەتتى جەرىندە ەلىمىزدە بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بارلىق ەتنوستاردىڭ وكىلدەرى القالى جيىندا باس قوستىق. وسىنداي بىرلىكتى تۋ ەتكەن جيىنداردا قازاقستاننىڭ بولاشاعى جارقىن بولارىنا سەنىمىڭ ارتا تۇسەدى.
اسىلى وسمان, قوعام قايراتكەرى:
– قازاقستاندا ورنىققان تىنىشتىقتى نىعايتۋدا اسسامبلەيانىڭ قىزمەتى زور ەكەنىن اتاپ كورسەتۋ كەرەك. الايدا قازاقستاندا تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ ورنىعۋى, وسى باعىتتاعى يگى ىستەردىڭ بارلىعى توپىراقتىڭ, ەلدىڭ يەسى, ءبارىمىزدى باۋىرىنا باسقان, تۋمىسىنان تازا, قياناتتان شەت قازاعىمىزدىڭ ارقاسى ەكەنىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. ەلدەگى يگىلىكتەردىڭ نەگىزگى ۇيىتقىسى بولعان قازاق حالقىنىڭ, سول حالىقتىڭ اراسىنان شىققان, كەمەل دە پاراساتتى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياساتىنىڭ جاقسىلىعىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن, ەتنوسارالىق بىرلىكتى نىعايتۋعا قوسقان زور ۇلەسىن ۇنەمى تىلگە تيەك ەتكەنىمىز ءجون بولار دەپ ويلايمىن. ەلىم, جۇرتىم امان بولسىن. ءتاڭىر بەرگەن باعىنان ايىرماسىن. اتتارى بايگەلى, وزدەرى ايگىلى بولسىن دەپ, ەلىمە تىنىشتىق, دوستىق, بىرلىك, ىنتىماق تىلەيمىن. وزگەنىڭ دە جانى قازاقتىڭ جانىنداي دارقان بولسا ەكەن. دارقاندىعى دالاسىنان دارىعان, تەكتىلىككە باباسىنان جارىعان قازاعىم امان بولسىن!
دارحان مىڭباي, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدىڭ نەگىزى – حالىقتىڭ بىرلىگى, ىنتىماعى, اۋىزبىرشىلىگى. ءبىزدىڭ ەلدى مەكەندەيتىن ەتنوستار تاتۋ-ءتاتتى تىرلىگىنىڭ ارقاسىندا ءبىر-بىرىنەن كوپ نارسە ۇيرەنىپ, ۇلگى الدى, وسى ۇندەستىك مەملەكەت دامۋىنىڭ كەپىلى بولدى. ەلباسىنىڭ وتىز جىل بويى بىرلىكتى ۇستىن ەتىپ, ونى ماڭىزدى باعىت رەتىندە العا تارتىپ كەلگەنى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. شىن مانىندە, ءبىرلىك ول ءسوز كۇيىندە قالىپ قويماي, ىسپەن دە دالەلدەنىپ كەلەدى.
سونىڭ ءبىر ايعاعى – اسسامبلەيانىڭ جىلدا وتەتىن وسى ءداستۇرلى جيىنى. ءار سەسسيانىڭ ماقسات-مىندەتى بار. سول جولدان اينىماي, بۇگىنگى سەسسيادا دا ماڭىزدى باعىتتار ناقتىلانىپ, قازاقستاننىڭ الداعى دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن, تۇعىر بولاتىن دۇنيەلەر اڭگىمە بولدى. ەتنوسارالىق تاتۋلىق جالپىۇلتتىق بىرلىك دەڭگەيىنە شىقتى. جالپىۇلتتىق كەلىسىم – بۇرىن ءسوز بولىپ جۇرگەن ەتنوستار اراسىنداعى دوستىقتان جوعارى تۇراتىن ساپالى ساتى. ال ساپا جاعىنان قاراعاندا بۇل ۇيىم وسكەن, وركەندەگەن. ول قازاقستاننىڭ ورتاق ماقساتىنا قىزمەت ەتە بەرەدى دەپ ويلايمىن.
بەكزات التىنبەكوۆ, قاراعاندى وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى:
– بۇل سەسسيانىڭ ماڭىزدىلىعى ۇلكەن ساياسي وقيعا – سايلاۋدىڭ الدىندا ءوتىپ جاتقانى. تاريحي وتپەلى كەزەڭگە سايكەس كەلگەن سەسسيانىڭ تاقىرىبى – تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ, بىرلىك پەن جاڭارۋدىڭ فورمۋلاسى. بۇگىن تىنىشتىق پەن بىرلىكتىڭ ارقاسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز باياندالدى. ەندىگى ماقساتىمىز – پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ۇيىمشىلدىق تانىتىپ, وركەندى ەل ەكەنىمىزدى كورسەتۋ.
اسسامبلەيا – ۇلت پەن ۇلىستىڭ اراسىنداعى اۋىزبىرشىلىكتىڭ, كەلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى. بۇعان ءبىز قحا مۇشەسى رەتىندە كوز جەتكىزىپ كەلەمىز. بيىل ەلباسى سەسسياعا ءوزى توراعالىق جاسادى. قوعامدىق نەگىزدەگى ەكى ورىنباسارى تاعايىندالدى. كۇن وتكەن سايىن اسسامبلەيا حالىقتىڭ اراسىندا بەدەلى وسپەسە, تۇسپەيتىنىن ءدالەلدەپ كەلە جاتىر. مۇنىڭ بارلىعىن جاقسىلىقتىڭ نىشانى دەپ ەسەپتەيمىز. الداعى 1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى قۇتتى بولسىن, ىنتىماعى جاراسقان, تاتۋ-ءتاتتى حالقىمىز جاساي بەرسىن!
حاسان ساگاەۆ, اقتوبە وبلىسى «ۆايناح» ەتنو-مادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى:
– ءبىز جىل سايىن بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى قارساڭىندا كەزدەسىپ وتىرامىز. اسسامبلەيا توراعاسى ءبىزدىڭ الدىمىزعا جاڭا مىندەتتەر قويىپ, جاڭا تاپسىرمالارىن بەرەدى. ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىن كوزدەگەن ونداي تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا ءبىز ارقاشاندا ءازىرمىز.
ءبىزدىڭ توراعامىزدىڭ العا قويعان جاڭا مىندەتى ەلدىڭ جارقىن بولاشاعىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ الدىندا وتە ۇلكەن جاۋاپتى ناۋقان تۇر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن توقتاتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كانديداتۋراسى Nur Otan پارتياسىنىڭ اتىنان پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ۇسىنىلدى.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ەلباسى باستاپ, ىرگەسى قالانعان تاۋەلسىز ەلىمىزدى تۇتاسىمەن ساقتاپ, كەلەر ۇرپاققا امان-ەسەن جەتكىزۋ. كەلىسىم بولعان جەردە بىرلىك بار. ال بىرلىك بولسا, ءبارى دە بولادى, بيىك تابىستارعا جەتە بەرەتىن بولامىز.
باقىتبەك سماعۇل, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ, ەلباسىنىڭ ۇستانىمى – ەلدىڭ ىنتىماعى, قوعامنىڭ بىرلىگى. ەلباسىنىڭ ەل ءۇشىن, تۋعان جەر ءۇشىن ءسىڭىرىپ جاتقان ەڭبەگى ەرەن. تىنىشتىقتى تۋ ەتكەن حالىقتىڭ بىرلىگى مىزعىمايدى. ول بىرلىكتى ءبىر ۇيادا قاناتى قاتايعان بالاپانداي بولعان, توننىڭ ىشكى استارىنداي ءبىر-بىرىنە ەتەنە جاقىن, اۋىر كەزەڭدەردى باسىنان بىرگە وتكىزگەن اتا-بابالارىمىزدان ۇلگى العان ۇرپاق قانا ساقتايدى.
بۇگىنگى تاريحىمىزدى ەرتەڭگى ۇرپاق «مەنىڭ تاريحىم» دەپ تانىعانى ماڭىزدى. ويتكەنى تاعدىرلاس حالىقتاردىڭ قيلى كەزەڭدەردە كەلگەنى بەلگىلى. ولاردى قازاق حالقى قۇشاعىن اشىپ, باۋىرىنا تارتقان. بۇگىنگى تاڭدا قازاق حالقىنىڭ اياسىندا ىنتىماعى جاراسقان ەل اتانىپ وتىرمىز. وسىنىڭ بارلىعىن مەنىڭ تاريحىم دەپ قاراۋى ءۇشىن تاتۋلىق پەن بىرلىكتى تۋ ەتىپ, ناقتى ىستەرمەن بولاشاققا قادام جاساۋ كەرەك.
الەمدە بەيبىتشىلىك ورناعانىن قالاساق, ءوز ەلىمىزدەگى ىنتىماعىمىزدى ساقتاي بىلگەنىمىز ءجون.
جاقسىباي سامرات,
ورىنبەك وتەمۇرات,
«Egemen Qazaqstan»
