قازاقستان • 30 ءساۋىر، 2019

بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم – تۇتاستىرار ەل ءىشىن

89695 رەتكورسەتىلدى

كەشە بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححVىى سەسسياسى ءوتتى.

وعان ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن 1300 دەلەگات كەلگەن. سونداي-اق رەسەي، تۇر­كيا، قىرعىز رەسپۋبليكاسى، گەرما­نيا ەلدەرىنەن قوناقتار قاتىسىپ، كەلگەن­دەردىڭ جالپى سانى 1500 ادامنان اس­تى. جيىنعا قاتىسقاندار اراسىندا اس­­سام­بلەيا ارداگەرلەرى، بارلىق رەسپۋب­ليكالىق، وبلىس­تىق جانە ايماق­تىق ەتنومادەني بىر­لەستىكتەردىڭ ءتور­اعالارى، پارلا­مەنت دەپۋتاتتارى، ور­تالىق اتقارۋ ورگان­دار­دىڭ باسشى­لارى، ساياسي پارتيالار مەن ءدىني بىرلەس­تىك­تەردىڭ، ۇەۇ، جوو باسشىلارى جانە شەتەلدەردىڭ ديپلو­ما­تيالىق ميس­سيالارىنىڭ وكىلدەرى، عىلىم جانە شىعارماشىلىق ينتەلليگەنسيا، باق وكىلدەرى قاتىستى.


سەسسيا جۇمىسىن قحا ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اشىپ، القالى جيىن «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم فور­-
مۋلاسى: جاڭعىرۋ مەن بىرلىك» تاقى­­رى­بىندا وتەتىنىن جاريالادى. سەسسيا جۇمىسىن ءۇيىم توراعاسىنىڭ ورىن­­باسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى جان­سەيىت تۇيمەباەۆ جۇرگى­زىپ وتىردى. ول بايانداما جاساۋ ءۇشىن العاش­قى ءسوزدى قحا ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەردى.


الدىمەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قحا ءتوراعاسىنىڭ جاڭا ورىنباسارلارىن تاعايىنداۋدى بە­كىت­تى. روتاسيا تارتىبىمەن اسسامبلەيا تور­­اعاسىنىڭ ەكى جاڭا ورىنباسارى بو­لىپ اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ بيىلعى مۇ­شەسى، «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ما­دەني ورتالى­عىنىڭ مۇشەسى، كاسىبي مە­دياتور يۋسۋپ كەليگوۆ پەن قحا مۇ­شەسى، نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ «وزبەك ەتنو­مادەني ورتا­لىعى» قوعامدىق بىر­لەس­تىگىنىڭ توراعاسى شەرزود پۋلاتوۆ تاعايىندالدى. قالىپ­تاسقان ءتارتىپ بو­يىنشا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر اتىنان وكىلدىك ەتەتىن قحا ءتوراعاسىنىڭ ەكى ورىنباسارى جىلىنا ءبىر رەت روتاسيا تار­تىبىمەن اسسامبلەيا سەسسياسىندا تاعاي­ىن­دالادى.

بۇدان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىنىڭ بايان­داماسىن جاسادى. ول اسسامبلەيا قۇرىلعان كۇننەن باس­تاپ ەلىمىزدەگى مىز­عىماس بىرلىكتىڭ ۇيىتقىسى، سار­قىل­ماس بەرەكەنىڭ باس­تاۋى بولىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتتى. «اسسامبلەيا – كوپ­ەتنوستى ەلىمىزدىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن، قو­عامنىڭ پىكىرىن تىڭدايتىن ۇلكەن مىنبەر. بۇگىنگى تاڭدا قۇ­رىلىم ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن تۇراق­تىلىقتىڭ ەڭ باستى كەپىلى بولىپ وتىر»، دەپ ءسوزىن جالعاستىرعان ءتوراعا عا­لام­دىق بەيبىتشىلىكتىڭ اسا قۇبىلمالى وز­­گە­­رىس­تەرگە ۇشىراپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

«بىز بۇگىن مۇلدە جاڭا تاريحي كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. ەلدىڭ ەكونوميكاسى، قوعام ءومىرى، تەحنولوگيالار كۇردەلى وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. ءبىز ولاردىڭ كوبىن قابىلداپ، ءبىرازىن ۇيرەنۋدەمىز. وسى وزگەرىستەردىڭ اراسىندا وزگەرمەيتىن قۋاتتى قۇندىلىق بار. ول – قوعامنىڭ بىرلىگى مەن ۇلت­ارا­لىق كەلىسىم. ءقازىر ول ءبىزدىڭ باستى قۇن­دىلىعىمىزعا اينالعان. كۇن­دەلىكتى ومىردە ءبىز ونى بايقامايتىن دا شىعار­مىز، ءبىراق بولاشاقتا ناق وسى فاك­تور بىزدىڭ باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الۋى­مىزعا مۇمكىندىك بەرەدى»، دەگەن ەل­باسى ونىڭ سەبەپتەرىن دە اشىپ كور­سەتتى.

بىرىنشىدەن، وتپەلى كەزەڭ الەمدى ءبۇرىنعىدان قاۋىپسىز ەتە العان جوق. بۇگىنگى تاڭدا الەمدە كيكىلجىڭى 30-دان استام ەلگە جايىلعان 40-تان ارتىق «ىستىق نۇكتە» بار. ولار­دا­عى كيكىلجىڭنىڭ باستى سەبەبى – ىشكى ەت­نوسارالىق جانە ءدىنارالىق قاقتى­عىستار. بۇدان ءقازىر ەشكىم دە ساق­تانا المايدى. ەكىنشىدەن، ەتنوس­ارا­لىق كيكىلجىڭدەر ءتىپتى اسا قۋاتتى دەگەن ەلدەردىڭ تۋىن قۇلاتىپ جاتقانىن ساراپتامالاردان كورىپ وتىرمىز. ۇلتارالىق جانە ءدىنارالىق ساياساتتا جىبەرىلگەن بولماشى قاتەلىكتىڭ ءوزى تاريحي اۋىر درامالارعا سوق­تىرىپ، مىڭداعان ادامداردى قايعى-قاسىرەتتەرگە ۇرىندىردى. ۇشىنشىدەن، الەمدەگى بەيبىتشىلىك وتە قۇ­بىل­مالى جانە وسال بولىپ تۇر. كۇن سايىن بىرنەشە مىڭ ادام جايلى جەر ىزدەپ، تۋعان جەرىنەن كوشىپ كەتۋدە. بۇگىنگى تاڭدا دۇنيە جۇزىندەگى ميگرانتتاردىڭ سانى 250 ملن ادامنان استى. سونىڭ ىشىندە 70 ميلليوندايى – بوسقىندار.

تورتىنشىدەن، قازىرگى زاماننىڭ كوڭىل اۋدارماۋعا بولمايتىن تاعى ءبىر ءقاۋپى – سيفرلى كوممۋنيكاسيانىڭ دامۋى. پايداسىمەن قاتار ول دەسترۋك­تيۆتى الەۋەت تۋدىرۋدا. سيفرلى كوم­­مۋ­­نيكاسيانىڭ مۇمكىندىكتەرى ەتنوس­­ارالىق جانە ءدىنارالىق جەككورى­نىش­تەردى تۋعىزۋعا پايدالانىلادى. كەيبىر جۇيەلى قاۋىمداستىقتار جاۋ­لىق پەن كسەنوفوبيانىڭ تۇتاستاي وشاعى بو­لىپ وتىر. مەملەكەت مۇن­داي­لارعا قار­سى باتىل شارالار قولدانۋى كەرەك». ەلباسى بۇدان بولەك 30 جىل بۇرىنعى پىكىرلەردى ەسكە الىپ، ور­تالىق ازيانى تۇراقسىزدىق وشاعى بولادى دەگەن بولجامداردى ايتىپ ءوتتى.

«الايدا قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا بارلىق دەسترۋكتيۆتى بولجامداردى جوققا شىعاردى. ءبىز سەرپىندى ەكونوميكاسى بار مىعىم مەملەكەت ورناتتىق. سونىمەن بىرگە پراگماتيكالىق جانە بولجالدى سىرتقى ساياساتتىڭ ارقاسىندا حالىقارالىق بەدەلگە دە قول جەتكىزدىك»، دەي كەلىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى بيىككە شىعارعان قۇرالداردى اتاپ بەردى.

«بىرىنشىدەن، ول – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. حالىقتىڭ قالاۋىمەن قۇرىلعان اسسامبلەيا بەدەلدى كونس­تيتۋسيالىق ورگانعا اينالدى. قحا مەملەكەتتىك قۇرىلىسقا بارلىق قازاق­ستاندىق ەتنوستار مەن ءدىني كونفەسسيا­لاردى ءتارتا بىلدى. اسسامبلەيانى مەم­لەكەتتىڭ ساياسي جۇيەسىمەن استاستىرا وتىرىپ، ءبىز ۇلتتىق بىرلىكتە وزىمىز­دىڭ ايرىقشا باعىتىمىزدى تاڭدا­دىق. مىنە، 12 جىلدان بەرى ول پار­لامەنت ماجىلىسىندە رەسمي وكىلدىك­كە يە. ەكىنشىدەن، ەتنوسارالىق جانە كون­فەسسياارالىق تەڭدىكتىڭ قۋاتتى قۇ­قىقتىق بازاسى جاسالدى. ۇشىنشىدەن، ەتنوسارالىق سالاداعى ءبىزدىڭ مەم­لەكەتىمىزدىڭ ساياساتى ء«ارالۋاندىقتان بىرلىككە» قاعيداتى نەگىزىندە قۇرىلدى. بۇل اسىرەسە، ءتىل ساياساتىندا كورىنىس تاپتى. ءقازىر ەلىمىزدە مەملەكەتتىك تىلدە وقىتاتىن مەكتەپتەر جۇيەسى ارتىپ كەلەدى. ولار ءقازىر 4 مىڭعا جەتىپ قالدى. بۇل 90-جىلدارمەن سالىس­تىر­عاندا 2 ەسە كوپ. ال قازاق ءتىلىن ۇي­رە­تەتىن ورتالىقتار بارىنە قولجەتىم­دى»، دەگەن ەلباسى «مامىلە» اتتى سي­تۋا­­سيالىق قازاق ءتىلى جوباسىن ۇسى­نا­تى­نىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەتنوستار تىلىندە وقى­­تاتىن مەكتەپتەر سانىنا توقتالدى، سونىڭ ىشىندە وزبەك، تاجىك، ۇيعىر جانە ۋك­راين تىلدەرىندە 88 مەكتەپتىڭ بار ەكە­نىن ايتتى.

«تۋعان جەر» باعدارلاماسى بويىن­شا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جاۋاپ­كەرشىلىك پەن ءپاتريوتيزمى جوعارى ەكەندىگى كورىنگەنىن، وسى ورايدا كوپ­تەگەن كاسىپكەرلەردىڭ ايماقتاردا الەۋ­مەتتىك نىساندار تۇرعىزعانىن ءسوز ەتتى. سولاردىڭ ىشىندە ەلباسى، گاريك بەرنەسيان، ۆلاديمير لىتكين، نيكون كيم، شامسادين گۋسەينوۆ، ۆيكتور حيلنيچەنكو، ۆيكتور سىچەۆ، حاسان ابۋەۆ، سەرگەي بلوك، رۋبيك اۆەتيسيان جانە باسقالاردى اتاپ ءوتتى.

«قازاقستاننىڭ «100 جاڭا ەسىم» جوباسىندا 20-دان ارتىق ەتنوستىق توپتار وكىلدەرى بار. ال بيىل ءبىز جاستار جىلى اياسىندا كوپتەگەن شارالار اتقاراتىن بولامىز»، دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم قۇندى­لىقتارىن حالىقارالىق قوعامداستىق ارەناسىنا شىعارۋدا قانداي شارالار ىسكە اسىرىلعانى تۋرالى ايتقاندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ 2003 جىلدان بەرى الەمدىك جانە داستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىنا، سونىمەن قاتار بۇۇ، ەقىۇ، شىۇ جانە اوسشك اياسىنداعى بەلسەندى ارەكەتتەرگە ەكپىن بەردى.

ەلباسى: «2017 جىلدان باستاپ ءبىز مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ الەۋمەتتىك باع­­دارىندا جۇيەلى شارالارعا باستا­ما­شىلىق جاسادىق»، دەپ ولاردىڭ اياسىندا حالىقتىڭ تابىسىن ءوسىرۋ، از قامتىلعان تۇرعىنداردى قولداۋ ماسەلەلەرى قامتىلعانىن ايتتى.

سونداي-اق ەلباسى: «قحا – بۇل قو­عامدىق سانانى جاڭعىرتۋ پروسەستەرىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى. بىلىمگە جۇگىنۋ، جاڭا يدەيالارعا جول اشۋ، ۇلتتىق كودتى ساقتاۋ جانە قازاقستاننىڭ ەۆوليۋسيالىق دامۋى – مىنە، وسىلار جالپىۇلتتىق تاريحي سانا مەن بىرتەكتى قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزدەرى. وسىلار اسسامبلەيانىڭ تىكەلەي جاۋاپكەرشىلىگىنە جاتادى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن مەن تۇساۋىن كەسكەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوباسى وعان بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ دەگەنىمىز – بارلىق قوعامنىڭ رۋحاني جانە ينتەللەكتۋالدى جاڭارۋى. ءبىز كۇشتى جانە جاۋاپتى ادامداردىڭ ءبىرتۇتاس حالقىمىز، ءبىزدىڭ ويلاۋ جۇيەمىزدى جانە ءتارتىبىمىزدى ناق وسىلاي قالىپتاستىرۋ كەرەك»، دەدى.

ەلباسى ەندىگى جىلى اسسامبلەيانىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ال ءتوراعا ءسوزىنىڭ سو­ڭىن «حالىقتىڭ بەرەكە-بىرلىگى پات­ريوتيزمدى جانە ورتاق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ ارقىلى نىعايا تۇسەدى. ءبىز ءال-اۋقاتىمىزدى ارتتىرىپ، جۇرتىمىزدى بيىك ماقساتتارعا جۇمىلدىرۋ ءۇشىن بەرىك نەگىز قالىپتاستىردىق. اسسامبلەيا ءاردايىم تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى بولىپ قالا بەرەدى دەپ سەنەمىن» دەپ اياقتادى جانە قاتىسۋشىلاردى قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىمەن قۇتتىقتادى.

ەلباسىنان كەيىن ءسوز كەزەگى جازۋشى سماعۇل ەلۋبايعا بەرىلدى. ول الدىمەن 90-جىلدارداعى وتپەلى كەزەڭدى ەسكە ءتۇسىرىپ ءوتتى. ء«سول بىر الماعايىپتا ەل باتاسىن العان ەلباسى تاۋەكەلدىڭ اقبوز اتىنا ءمىندى. الايدا الدا تۇرعان وتپەلى كەزەڭ كوپىرى وڭاي كەدەرگى ەمەس ەدى. ول كوپىردە كوشباسشى ءبىر شالىس قادام جاساسا، شاشىلىپ قالۋ ءقاۋپى بولدى. ءبىراق ءبىزدى قۇداي ساقتادى، كوشباسشىمىز جۇرىستەن جاڭىلمادى. قيىن وتكەلدەن قازاقستاندى امان-ەسەن الىپ شىقتى. قازاقستان حالقى سول ءتۇستا بىر اتانىڭ بالاسىنداي بىرىگىپ، جاڭا ەلدىڭ قابىرعاسىن كوتەردى. جاڭا استانا سالىنىپ، الەم ەلىمىزگە اتباسىن بۇردى. قازاقستان ورتالىق ازيانىڭ كوشىن باستادى.

بىز بۇگىن تاعى دا ەڭسەسى بيىك، تورى كەڭ قازاق شاڭىراعىندا وتىرمىز. وسى ورىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى زاماناۋي ساياسات كوگىنە سامعاپ، ءبىر جۇلدىز تۋدى. ول – نازارباەۆتىڭ جۇلدىزى ەدى. سول جۇلدىزدان جانارتاۋداي اتقىلاپ، ۇلتتىق پاسسيونارلىق رۋح وياندى. ونى وياتقان پاسسيونار تۇلعا نازارباەۆ ەدى. جاس، جاڭا قازاقستان ومىرگە كەلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قانشاما مادەنيەت، سپورت جۇلدىزدارىمىز جاندى، ءالى دە جانىپ كەلەدى»، دەدى س.ەلۋباي. بۇدان بولەك ول ۇلى دالا جازۋىن لاتىن الىپبيىنە بۇرۋدى ەڭ ءىرى رەفورما دەپ سانايتىنىن اتاپ ءوتتى. «ويتكەنى ءتىل جۇلدىزى جانعاندا عانا ەل جۇلدىزى جانارى حاق. ەل جۇلدىزى جانسىن دەسەك، ءتىل جۇلدىزىن جاعايىق، اعايىن»، دەدى جازۋشى.

سونداي-اق س.ەلۋباي ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇلت ساناسىن جاڭ­عىرتقان كينوجوبالاردىڭ ومىرگە كەلگەنىن، ادەبي جاۋھارلارىمىزدىڭ الەم تىلدەرىنە اۋدارىلعانىن ەسكە سالدى. ء«سىزدىڭ باستاماڭىزبەن تۇگەل تۇركىنىڭ بەسىگى تۇركىستان تۇلەي باستادى، ەندىگى جەردە ازىرەت سۇلتان باسىندا تۇگەل تۇركىنىڭ باس قوسقان كۇنىنە امان جەتەيىك»، دەپ ءسوزىن اياقتادى.

ودان كەيىن ءسوز ماسكەۋ قالاسى حالىقتارى اسسامبلەياسىنىڭ ءتوراعاسى، رەسەيلىك سۆەتلانا سميرنوۆاعا بەرىلدى. ول قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسى سەكىلدى ازاماتتىق ينستيتۋتتىڭ الەمدە جوق ەرەكشە ءتۇرى ەكەنىن ءاتاپ وتتى. «مەن ۇنەمى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اسسامبلەيانى بۇكىلحالىقتىق وكى­لەتتىكتىڭ يننوۆاسيالىق مودەلى دەپ باعالاعان ءسوزىن ايتىپ جۇرەمىن. ول شىن مانىندە ءبىزدىڭ جاس دەموكراتيامىزدىڭ تابىستى ينستيتۋتىنا اينالدى»، دەي كەلىپ س.سميرنوۆا رەسەي اس­سام­بلەياسىنىڭ تاريحى تۋرالى ءسوز ەتتى. ء«بىزدىڭ اسسامبلەيانى قۇرۋشىلار بارلىق تاجىريبەنى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان العان ەدى. ءتىپتى بۇگىنگى كۇنى دە ءبىزدىڭ اسسامبلەيامىزدىڭ سىزدەردەن ۇيرەنەرى كوپ. قازاقستاننىڭ ءتۇرلى حالىقتار اراسىندا ءوزارا تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ ۇلگىسى بىزگە عانا ەمەس، الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە ۇلگى بولۋعا تۇرارلىق»، دەدى ول. بۇدان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بۇرىلىپ: ءسىز ءوز ەلىڭىزدەگى تۇراقتىلىق پەن تى­نىش­تىقتى عانا ساقتاپ وتىرعان جوقسىز، ءسىز بارلىق الەمگە ۇلگى كورسە­تىپ، ءتۇرلى ءحالىقتاردىڭ وزارا قاتىناسى وسىنداي بولۋ كەرەكتىگىن تانىتىپ وتىرسىز. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراسيا يدەياسىن دا العاشقى بولىپ ءسىز ايتتىڭىز. وسى يدەيانى ءممۋ-دىڭ ۇلكەن اۋديتورياسىنان جاريالاعانىڭىزعا دا 25 جىل بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا ءسىزدىڭ يدەيالارىڭىز بەن ۇسىنىستارىڭىزدىڭ دۇرىستىعىن ءومىر كورسەتتى. ول ساياساتكەرلەر مەن ەكونوميستەردىڭ تاراپىنان عانا ەمەس، بارلىق تۇرعىندار تاراپىنان قولداۋ تابۋدا. ناق ءسىزدىڭ وسى يدەياڭىز ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋىنىڭ باعدارى بولدى»، دەدى.

سوزىنىڭ سوڭىندا س.سميرنوۆا بەي­بىت­شىلىك ماسەلەسى – بارلىق الەم قاتىس­قاندا عانا شەشىلەدى، سوندىقتان بارى­مىزگە ۇلى ماقسات جولىندا بىرىگۋ كەرەك. جىل سايىن بولاتىن ەۋرازيا حا­لىقتارىنىڭ فورۋمىندا كەزدەسىپ، بەي­بىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قام­­تا­ماسىز ەتەتىن ەتنومادەني ەرەكشە­لىك­تەردى ساقتاۋ جولدارىن تال­قىلاپ وتىرۋىمىز قاجەت، دەدى.

وسىدان كەيىن ءسوز ءال-فارابي ءاتىن­داعى قازمۋ-دىڭ ستۋدەنتى مي­لينا ۆاۆۋليديگە بەرىلدى. «مەن گرە­كياعا بارعان ساپارىمدا جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتىڭ توراعاسىمەن كەز­دەس­تىم. مەنىڭ قازاقستاننان ەكەنىمدى بىلگەن ول «نازارباەۆتاي باسشىسى بار ەلدىڭ بولاشاعى جارقىن. ءبىزدىڭ گرەكيادا ءبارى بار، تەك نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي باسشى عانا جەتىسپەيدى دەپ قاتتى كۇرسىندى»، دەدى ءم.ۆاۆۋليدي. وز اجەسىنىڭ «قازاقتار مەن گرەكتەر – ءومىر-باقي تۋىسقاندار» دەيتىن ءسوزىن ەسكە العان ول مەن گرەك قىزى بولسام دا، جۇرەگىم قازاق دەپ سوعادى»، دەي كەلىپ، ن.نازارباەۆ وزىنىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋ تۋرالى جاريالاعاندا كوزىنە جاس العانىن جەتكىزدى. «ەندى نە بولادى دەپ قورىقتىم. ءبىز كورشى ەلدەردەگى بي­لىككە تالاسقانداردىڭ كيكىلجىڭى نەگە سوقتىرعانىن كورىپ ءجۇرمىز عوي. ءبىراق مەن ءسىزدىڭ تاڭداۋىڭىزعا تاڭ­عالدىم. ءسىز ناعىز لايىقتى ادامدى اتادىڭىز. ءسىز قاي كۇندەگىدەي ەڭ قيىن ماسەلەدە ەڭ دۇرىس شەشىم قا­بىل­دادىڭىز. سىزگە وسى ىستەرىڭىز ءۇشىن دە راحمەت ايتقىم كەلەدى. ولار ءبىزدىڭ ەر­تەڭگە دەگەن سەنىمىمىزدى ارتتىرادى. جۋرناليست رەتىندە مەن ەلدەگى تى­نىشتىق پەن كەلىسىمدى، بەيبىتشىلدىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ جولىنداعى ءوزىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمدى تۇسىنەمىن. مەن ءوزىمنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ باستى جوس­پارىمدى ەلباسىنىڭ يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋگە ارنايتىن بولامىن»، دە­دى ول.

مىنبەرگە كوتەرىلگەن «ەمير-ويل» كەن ورنىنىڭ باسقارما باس­تىعى دجامالايل ەليمحانوۆ شەشەن­ستان­دا تۋىپ، ءسابي شاعى سوعىسقا تۋرا كەل­گەنىن جانە سول اۋىر شاقتا قازاق حالقىنىڭ كورسەتكەن باۋىرمالدىعىن اتاپ ءوتتى.

– شەشەنستاندا سوعىس باستالعاندا مەن ەكى جاستا ەدىم. سوعىس – ءار وتباسى ءۇشىن زور اۋىرتپالىق پەن قاسىرەت. سول تۇستا بىزدىڭ كوپقاباتتى ءۇيىمىز قيراپ، اكەمنىڭ اعاسى وپات بولدى. ال مەنىڭ كوزىم كورمەي، زاعيپ بولىپ قالدىم. مىڭداعان شەشەندەر سياقتى بىزگە دە تۋعان جەرىمىزدى تاستاۋعا تۋرا كەلدى. سوندا مەنىڭ اتا-انام ويلانباستان قازاقستاندى بەتكە الدى. ويتكەنى وسىدان 75 جىل بۇرىن 1944 جىلى قيىن-قىستاۋ كۇندەرى كەڭپەيىل قازاق حالقى شەشەندەردى پاناسىنا العان ەدى. قازاق جەرى ءبىزدى تاعى دا قۇشاق جايىپ قارسى الدى، ءوزىم قازاق وتباسىندا تاربيەلەندىم، وسىندا ەكىنشى ءومىرىم باستالدى. قازاقستاندا جاسالعان مۇمكىندىكتىڭ ارقاسىندا مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ءبىتىرىپ، قازاق، اعىلشىن جانە قىتاي ءتىلىن مەڭگەردىم. بۇرىنعى بوسقىن، سوقىر، سوعىس جىلدارىنىڭ ۇرپاعى – مەن 26 جاسىمدا مالايزيالىق «ەمير-ويل» كەن ورنىنىڭ باسقارما باستىعى بولدىم. ەندى ماعان كەلىپ، ءوز ەڭبەگىڭمەن جەتىستىككە جەتۋ مۇمكىن ەمەس دەپ اي­تۋعا ەشكىمنىڭ ءداتى جەتپەس. جاستار، ءبى­لىم ال دا، بىلىكتى ءبول. بارى – ءوز قولىڭ­دا. مەنىڭ ءومىرىم – سوعان دالەل»، دەدى.

سونداي-اق شەشەن حالقىنىڭ باسىنا كۇن تۋعاندا ءبىرىنشى كومەك قولىن سوزىپ، ارنايى تاپسىرماسىمەن مەكتەپ پەن كوپقاباتتى ءۇي سالىپ بەرگەن ەلباسىنىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتادى. بۇگىندە ول مەكتەپ پەن ءۇي تۇرعان كوشەگە قۇرمەت رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ ەسىمى بەرىلىپتى.

ال كوپ بالالى انا، ماتەماتي­كا ءپانىنىڭ مۇعالىمى لاريسا كراۆ­سوۆا اتا-اناسىمەن قاراعاندىعا باش­قۇرتستاننان 1976 جىلى كەلگەن ەكەن. 43 جىلدا اۋلەتى قازاق جەرىندە وركەن جايىپتى. ول ءوزىنىڭ جۇبايى – ورىس، كۇيەۋ بالالارى – تاتار جانە قازاق، وعان قوسا ءتاتۋ-تاتتى شاڭىراعىندا دا­عىس­تاندىق پەن كورەي ۇلتىنىڭ وكىل­دەرى بارىن ايتىپ، وتباسىمىز – قازاق­ستاندىق بىرلىكتىڭ كىشىگىرىم ۇلگىسى، دەدى. ل.كراۆسوۆا قازاقستاندا كوپ با­لالى انالارعا بارلىق جاعداي جاسالعانىن ايتىپ، ءوزىنىڭ ءتورت قىز، ءبىر ۇلدىڭ اناسى ەكەنىن جەتكىزدى.

انكارادان كەلگەن ساياساتتانۋشى كۇرشاد زورلۋ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇركى الەمىندەگى كوش­باس­شىلىق تۇلعاسى ءتۋرالى سوز قوزعادى.

– مەن قازاق ەلى تۋرالى ەڭ العاشقى زەرتتەۋ ماقالامدى 1999 جىلى جازدىم. حالىقارالىق شولۋشى رەتىندە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەڭبەكتەرىن جيىرما جىلدان بەرى زەرتتەپ كەلەمىن. ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى – تەك قازاق حالقى ءۇشىن عانا ەمەس، تۇركى حالىقتارى ءۇشىن دە بولاشاققا جول كورسەتكەن ايقىن باعدارلاما. مەنىڭ جاقىندا «ەلباسى نازارباەۆ» اتتى كىتابىم ءتورت تىلدە جارىق كورەدى. بۇل ەڭبەكتەن الەم كوشباسشىلىقتىڭ جاڭا قىر-سىرىمەن قانىق بولادى. ەكى جىل بۇرىن تۇركيادا الەۋمەتتىك جەلىدە ساۋالناما جۇرگىزدىم. قاتىسقاندار ەل­باسىنى بىراۋىزدان تۇركى الەمىنىڭ ەڭ كورنەكتى جانە تانىمال تۇلعاسى دەپ تانىدى. ءسىزدى بۇگىنگى كۇننىڭ بىل­گە قاعانى دەپ بىلەدى. سيرياعا قاتىستى كەلىسسوزدەر ەلباسىنىڭ بىتىم­گەرلىك قاسيەتىن ايقىن تانىتتى. ءسىزدىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىلىگىڭىزدى ءوز ەركىڭىز­بەن توقتاتقانىڭىزدى ەستىگەندە تۇركيانىڭ ميلليونداعان حالقى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. قازاقستان – قازىر تاۋەلسىزدىگىن ەندى العان جاس مەملەكەت ەمەس، بولاشاعىنا نىق سەنىممەن قاراعان ماڭگىلىك ەل. ءسىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى كوتەرگەن تۇركى الەمىن بىرىكتىرۋ يدەيا­ڭىز بۇگىندە تولىق جۇزەگە استى. ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن قۇرىلعان تۇركسوي، تۇركى كەڭەسى، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدى»، دەدى تۇر­كيالىق ساياساتتانۋشى.

وڭتۇستىك كورەيانىڭ سەۋل قالاسىنان كەلگەن چۋ يونگ-مين – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورانتى. كورەيادا ءجۇرىپ، قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن ول ءوز ەلىندە 97 پايىز كورەيلەر تۇراتىن، مونوۇلتتى مەملەكەت ەكەنىن، سوندىقتان قازاقستاننىڭ كوپەتنوستى قۇرامى قاتتى اسەر ەتكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. چۋ يونگ-مين وسى جەر­دەگى تاتۋلىق، تەڭدىك، اۋىزبىرشىلىك تاڭ­عال­دىرعانىن، قازاقستان كورەيلەرى شى­نايى پاتريوت، قوعامنىڭ بەلسەندى مۇ­شە­لەرى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەنىن ءسوز ەتتى.

جەرگىلىكتى كورەيلەردىڭ اراسىنان 60-تان اسا عىلىم دوكتورى، 400 عىلىم كان­ديداتى شىققانىنا قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزگەن ونىڭ زەرتتەپ جۇرگەن تاقىرىبى – قازاقستاننىڭ كوپەتنوستى قوعامى جانە قازاقستان حالقى اس­سام­بلەياسى. ول بۇل زەرتتەۋى ارقىلى مونوۇلتتى مەملەكەتتەرگە تاتۋلىق پەن كەلىسىم سالتانات قۇرعان قازاقستاندى تانىتقىسى كەلەدى ەكەن.

قازاقستاندا دۇنيەگە كەلىپ، بۇگىندە تاريحي وتانىنا ورالعانداردىڭ اراسىنان گاۋكس ۆالتەر ءسوز ءالدى. بىزدىڭ ەلدەن 15 جاسىندا كوشىپ كەتكەن ول قازىرگى تاڭدا گەرمانياعا شەتتەن كەلگەن نەمىستەردىڭ جاستار ۇيىمىن باسقارادى.

«23 جىل بۇرىن مەن تۋعان اۋىلىم قوڭىراتتان گەرمانياعا قونىس اۋداردىم. بۇگىن قايتادان قازاقستانعا ورالۋ باقىتى بۇيىردى. قازاقستان قاشاندا مەنىڭ وتانىم بولىپ قالا بەرمەك. وسى ساتتە ەلباسىنا ەۋروپاداعى ميلليونداعان نەمىس­تىڭ اتىنان العىس بىلدىرگىم كەلەدى. 800 مىڭنان اسا نەمىس تاريحي وتانىنا ورا­لىپ، تۋىسقاندارىن تاپتى، وتباسىن قۇردى. العىس ايتۋ كۇنىن ءبىز نازار­دان تىس قالدىرماي، قازاق حالقىنا شىن جۇرەكتەن العىس ايتتىق. بىزدى گەر­مانيادا قازاقستاندىق نەمىستەر دەپ اتايدى، ال قازاقستاندا 180 مىڭنان اسا نەمىس قازاق حالقىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالىپ كەتتى. ەلباسىنا نەمىس مادەنيەتى مەن تىلىنە كورسەتكەن قولداۋى ءۇشىن ريزالىعىمىزدى بىلدىرەمىز»، دەدى گ.ۆالتەر.

ال قازاقستاندا كاسىپكەرلەرگە جا­سال­عان قولداۋ تۋرالى ەلەنا سۆەچنيكوۆا اڭگىمەلەدى. ZIBROO برەندىمەن بەلگىلى سپورتتىق كيىمدەر تىگەتىن كومپانيانىڭ نەگىزىن سالۋشى ەلەنا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءوز كاسىبىن قالاي باستاعانىن بايانداپ، ەلباسى جۇرگىزگەن سارابدال ساياساتتىڭ سەپتىگى ءتيىپ، بۇگىندە جەتىستىككە جەتكەنىن ايتتى. ول ەلباسىنىڭ «كەز كەلگەن داعدارىستان جاڭا مۇمكىندىكتەر ىزدەۋ كەرەك» دەگەن ءسوزىن باسشىلىققا الادى ەكەن. ءقازىر ZIBROO برەندىمەن تانىمال ونىمدەر كەڭگە جايىلىپ، ولاردىڭ تىككەن كيىمدەرىن ۇلتتىق قۇرامامىز ازيا ويىندارى مەن وليمپيادا ويىندارىنا كيىپ بارىپتى.

اتاجۇرتقا موڭعوليادان 2005 جىلى 17 جاسىندا ورالعان دۇرۆۋدحان سۇراعان – بۇگىندە ماتەماتيكا عى­لىمى بويىنشا فيلوسوفيا دوكتورى، د.ا.قوناەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى. 2018 جىلى ماتەماتيكا سالاسىنداعى زەرتتەۋىمەن حالىقارالىق Ferran Synyer i Balaguer سىيلىعىن يەلەنگەن، بۇل جىل سايىن الەم بويىنشا ماتەماتيكا سالاسىنداعى ەڭ ۇزدىك ەڭبەككە بەرىلەدى.

ول ەلباسىنىڭ ارقاسىندا شەتتەگى قازاقتارعا ەلگە قاراي جول اشىلىپ، اتا-بابا اماناتى ورىندالعانىن ەرەكشە ءاتاپ وتتى.

«موڭعوليادا ءورتا بىلىمدى سىرتتاي اياقتادىم. قازاقستانعا كەلىپ ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەست تاپسىرىپ، سونىڭ ناتي­جەسىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە گرانت جەڭىپ الدىم. ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن لوندوندا تەوريالىق فيزيكا ماماندىعى بويىنشا ماگيس­تراتۋرانى ۇزدىك اياقتادىم. ەلگە كەلگەن سوڭ كونكۋرستان ءوتىپ، نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋشىسى بولدىم. بۇل – ورىندالعان عاجايىپ ارمان. ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن قۇرىلعان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت – ءقازىر الەمگە تانى­مال وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ وقى­تۋشى-زەرتتەۋشىلەرىمىزدىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرى الەمنىڭ ەڭ باستى باسىلىمدارىندا جارىق كورىپ جاتىر. باستىسى ەلىمىزدىڭ جاستارى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جوعارى ساپالى ءبىلىم الاتىنداي تولىق مۇمكىندىكتەرگە يە بولدى»، دەدى د.سۇراعان.

جيىندا تالاپتى جاستاردىڭ ءبىرى، قازاق­ستان­دىق جاس ءىت-مامان، 11-سىنىپ وقۋشىسى ەۆ­گەنيي دەميدەنكو ءوزى جاساعان بىرە­گەي جوبالارى تۋرالى مالىمەت بەرىپ، مۇم­كىندىگى مول ۇرپاقتىڭ وكىلى رەتىندە ەلباسىنىڭ قامقورلىعىنا العىس ءبىلدىردى. ەۆگەنيي بىلتىر ارنايى ءبىلىمسىز-اق سيفرلىق تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن Boeing 757 ۇشاعىنىڭ بازاسى نەگىزىندە تەحنيكالىق جانە جوبالىق ۇشاقتاردىڭ اپگرەيدى بويىنشا جوبا ازىرلەپتى. بۇل جوبانى Boeing كومپانيا­سى ساتىپ الىپ، ءقازىر ۇلىبريتانيانىڭ كرەنفيلد اەروعارىش ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر ەكەن. بۇل جوبا اۋە كەمەلەرىن قۇراستىرۋ قۇنىن تومەندەتىپ، جولاۋشىلار سانىن كوبەيتۋگە، لاينەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان.

بۇعان قوسا ە.دەميدەنكو YouTube-تىڭ بالاماسى – «I LEARN» ءموبيلدى قوسىمشاسىن دايىنداپ جاتقانىن ايتتى. جاڭا بۋىننىڭ سۇرانىسىنا ساي كەلەتىن بۇل قوسىمشا «Google scinse fair» وليمپياداسىندا 25 مىڭ قاتىسۋشىنىڭ ىشىنەن ەكىنشى ورىندى يەلەنىپتى. ول الداعى ۋاقىتتا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە بىلىمىن شىڭداعىسى كەلەتىنىن، جاستار بىر-بىرىمەن ءبىلىمىن ءبولىسۋ كەرەكتىگىن ايتىپ، «زەرەن» جازعى لاگەرىندە اسسامبلەيانىڭ ارنايى جاس­تار ماۋسىمىن وتكىزۋدى ۇسىندى.

تاجىريبەلى جۋرناليست، قوستاناي وبلىستىق تەلەارنانىڭ جۇرگىزۋشى-رە­داكتورى اللا چەچەتكينا مەملە­كەت­تىك تىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى.

«ۇلتىم – مولداۆان. ءوزىم قازاقتىڭ سالت-داستۇرى جانە مادەنيەتىمەن سۋسىنداپ وسكەنمىن. قازاق ءتىلىن ءبىلۋ ءۇشىن مەن سياقتى اجەنىڭ تاربيەسىن كورىپ ءوسۋ كەرەك. قولدىڭ سارى مايى قوسىلىپ دايىندالعان تابا ناننىڭ ءدامى ءالى تاڭدايىمنان كەتپەيدى. اتا-انامنىڭ اقىلىمەن قازاق سىنىبىندا وقىدىم. ءقازىر احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە جۋرناليستيكا ماماندىعى بويىنشا ماگيستراتۋرادا وقيمىن. ەلباسىنىڭ «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسىن» دەگەن ءسوزى – مەن ءۇشىن ومىرلىك ماقسات. سوندىقتان مەن قازاقتىڭ نانىن جەپ، سۋىن ءىشىپ وسكەندىكتەن، ەڭ الدىمەن قازاق تىلىنە قۇرمەت كورسەتىلۋىن ءجون دەپ بىلەمىن. مەملەكەتتىك تىلدە سويلەمەسەك، بىلۋگە تىرىسپاساق، ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزگە قوسقان ۇلەسىمىز نەمەن ولشەنەدى؟! بارلىق قانداس با­ۋىرلارىمدى قازاق ءتىلىن بىلۋگە، سۇيۋگە، ومىرلىك رۋحاني ازىق ەتۋگە شاقىرامىن. جاھاندانۋ زامانىندا قازاقي تاربيە ۇمىتىلماسا ەكەن دەپ تىلەيمىن»، دەدى ا.چەچەتكينا.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەسسيا جۇمى­سىن قورى­تىن­دىلاپ، «ايتىلعان ءسوز، جا­سال­عان بايانداما – بارلىعى باعىتىمىزدىڭ دۇرىس ەكە­نىنىڭ دالەلى» دەدى. سونداي-اق ورتادا ءسوز سويلەگەن اللا چەچەتكينا سياقتى جاستارعا قا­راپ، ءار سەسسيا سايىن قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەتتىڭ ارتا تۇسكەنىن بايقاعانىن جەتكىزدى.

«مەن كەشە عانا بەيجىڭنەن كەل­دىم. ء«بىر بەلدەۋ، ءبىر جول» ەكىنشى حالىق­ارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنا 40-تان اسا مەملەكەت باسشىلارى جي­نالىپ، بىرلەسىپ ەكونوميكانى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. جىبەك جولى 150 ەلدى جالعايدى، سول جولدىڭ بو­يىندا ەكونوميكا وسىپ-وركەندەيدى. بۇ­عان ءبىز دە كىرىسىپ كەتتىك، ءوز جولدارىمىزدى سالدىق. قازاقستان ارقىلى جۇك تاسىمالىن وتكىزىپ، بىلتىر 2 ملرد دوللار پايدا تاپتىق. مەن قاشاندا ينتەگراسيالىق پروسەستەردى قولداپ كەلەمىن. 25 جىل بۇرىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋ تۋرالى يدەيانى ۇسىندىم. وسى يدەيانى جۇزەگە اسىرعانىمىزعا بيىل بەس جىل بولادى. ەندى ەلوردادا ەاەو-نىڭ بەسىنشى مەرەيلى سەسسياسى وتەدى»، دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

سوز سوڭىندا ەلباسى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق جانە ەڭبەك قانا العا جەتەلەيتىنىن ايتىپ، جاستاردى ەڭبەكقور بولۋعا، بىلىكتى مامان اتانۋعا شاقىردى.

قاتىسۋشىلار لەبىزى


الي بەكتاەۆ،

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى:

– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – الەمدە تەڭدەسى جوق ەرەكشە ينستيتۋت. ول – ءبىزدىڭ حال­قى­مىزدىڭ، ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان بارلىق ەتنوس وكىلد­ەرىنىڭ باسىن قوساتىن، ءبارىمىز جينالىپ اقىل­داساتىن، بىر-بىرىمىزگە تىلەۋلەس بولاتىن، ەلىمىز­دەگى ىنتىماق پەن بىرلىكتى ارتتىرۋعا زور قىز­مەت جاساپ جۇرگەن كەرەمەت ۇيىم.

اسسامبلەيانىڭ كەزەكتى سەسسياسىنا رەسپۋب­لي­كامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ازاماتتارىمىز، ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى جينالىپ، ەلىمىزدىڭ ەلدىگىن تۋ ەتىپ كوتەرىپ وتىرمىز. تەك بۇل عانا ەمەس، اس­سام­بلەيانىڭ ار سەسسياسىندا وزەكتى، ماڭىزدى ماسە­لەلەر قاراستىرىلادى. ءقازىر ەلىمىز جاڭا ومىر­گە اياق باسىپ كەلە جا­تىر. الدا مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى پرەزيدەنتتىك ساي­لاۋ بار. حالىق­ارالىق قوعامداستىقتا بولىپ جاتقان تۇراق­سىز­دىق، البەتتە، ەلىمىزگە اسەر ەت­پەي قويمايدى. تاۋەل­سىزدىك العان جاس مەملەكەت ءۇشىن ەل تۇتاستىعى، ىنتى­ماق­تاستىعى، بىرلىگى ۇلكەن ماڭىزعا يە. ەل ىنتىماعى مەن بىرلىگىنە نەگىز­دەل­گەن ينستيتۋتتار، قارىم-قاتىناس، تاتۋلىق جال­عاسىن تابا بەرۋى كەرەك.

نۇرلان دۋلاتبەكوۆ، ؛پارلامەنت ماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:

– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جەتىس­تىكتەرىن سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى تۇرىپ جاتقان ەلدە اۋىزبىرشىلىك پەن تاتۋلىقتىڭ بولۋى – وسىنداي ينستيتۋتتاردىڭ جەمىسى. بىر-بىرىمىزبەن باس قوسىپ، ۇلكەن ستراتە­گيا­لىق مانگە يە جوسپارلار قۇرىپ، كەلەشەككە ماقسات قويۋ ەل ۇشىن ماڭىزدى دەپ ەسەپتەي­مىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭ الدىمەن تىنىش­تىعىمەن، بەيبىت ومىرىمەن ماقتانادى. ەلبا­سى­نىڭ ساليقالى ساياساتى جانە سالىپ بەرگەن داڭ­­عىل جولىنىڭ ارقاسىندا بىر-بىرىمىزگە دەگەن ماحاب­باتپەن، سۇيىسپەنشىلىكپەن، قۇرمەتپەن ءبىر ءۇيدىڭ با­لا­لارىنداي ءتاتۋ-تاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بۇل ءوز جال­عاسىن تاۋىپ، ماڭگىلىككە ۇلاسسىن دەيمىن.

مەنىڭ ويىمشا، قوعامنىڭ ىنتىماعىن نىعايتۋعا ارنالعان شارالار جاقسى ناتيجەسىن كورسەتىپ جاتىر. الدا دا ماڭىزدى ءىس-شارالار كۇتىپ تۇر. ەلىمىزدە تىنىشتىق بولسىن. قوعامدا، ومىردە بولىپ جاتقان ماسەلەلەر مىندەتتى تۇردە شەشىمىن تابادى. بىزگە كەرەگى – ەڭ الدىمەن بىرلىك. بىرلىك بار جەردە – تىرلىك بار.

قازاقباي تاشتەمىرۇلى، ؛قحا مۇشەسى، فيلوسوفيا ؛ ؛عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:

– الدىمەن، تاتۋلىعى مەن كەلىسىمى جاراسقان ەلىمىزدىڭ جۇرتشىلىعىن 1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن!

بۇگىن قازاقتىڭ قاسيەتتى جەرىندە ەلىمىزدە بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بارلىق ەتنوستاردىڭ وكىلدەرى القالى جيىندا باس قوستىق. وسىنداي بىرلىكتى تۋ ەتكەن جيىنداردا قازاقستاننىڭ بولا­شاعى جارقىن بولارىنا سەنىمىڭ ارتا تۇسەدى.

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىشۇلى نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلى­عى­­مەن ءوتتى. بۇگىنگى كۇنى حالىق ديپلوماتياسىنىڭ كۇرەتامىرىنا اينالعان قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسى – مەملەكەتىمىزدەگى تاتۋلىق پەن ىنتى­ماقتىڭ، بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ كيەلى بەسىگى. بۇل – ەلباسىمىزدىڭ ۇلتارالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە كورەگەندىگى مەن دانالىعىنىڭ كورىنىسى. قازاقستان حالىقتارىنىڭ دوستىقتى تۋ ەتىپ، بىرلىكتى جىر ەتكەن مىزعىماس تاتۋلىعى ماڭگىلىك جاساي ؛
بەرسىن!


اسىلى وسمان، ؛قوعام قايراتكەرى:

– قازاقستاندا ورنىققان تىنىشتىقتى نىعاي­تۋدا اسسامبلەيانىڭ قىزمەتى زور ەكەنىن اتاپ كور­سەتۋ كەرەك. الايدا قازاقستاندا تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ ورنىعۋى، وسى باعىتتاعى يگى ىستەر­دىڭ بارلىعى توپىراقتىڭ، ەلدىڭ يەسى، ءبارىمىزدى باۋى­رىنا باسقان، تۋمىسىنان تازا، قياناتتان شەت قازاعىمىزدىڭ ارقاسى ەكەنىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. ەلدەگى يگىلىكتەردىڭ نەگىزگى ۇيىتقىسى بول­عان قازاق حالقىنىڭ، سول حالىقتىڭ اراسىنان شىققان، كەمەل دە پاراساتتى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياساتىنىڭ جاقسىلىعىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.

ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن، ەتنوسارالىق بىرلىكتى نىعايتۋعا قوسقان زور ۇلەسىن ۇنەمى تىلگە تيەك ەتكەنىمىز ءجون بولار دەپ ويلايمىن. ەلىم، جۇرتىم امان بولسىن. ءتاڭىر بەرگەن باعىنان ايىرماسىن. ات­تارى بايگەلى، وزدەرى ايگىلى بولسىن دەپ، ەلىمە تىنىش­تىق، دوستىق، بىرلىك، ىنتىماق تىلەيمىن. وزگە­نىڭ دە جانى قازاقتىڭ جانىنداي دارقان بولسا ەكەن. دارقاندىعى دالاسىنان دارىعان، تەكتىلىككە باباسىنان جارىعان قازاعىم امان بولسىن!

دارحان مىڭباي، ؛پارلامەنت ماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:

– جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدىڭ نەگىزى – حا­لىق­تىڭ بىرلىگى، ىنتىماعى، اۋىزبىرشىلىگى. ءبىزدىڭ ەلدى مەكەندەيتىن ەتنوستار تاتۋ-تاتتى تىرلىگىنىڭ ار­قا­سىندا بىر-بىرىنەن كوپ نارسە ۇيرەنىپ، ۇلگى ال­دى، وسى ۇندەستىك مەملەكەت دامۋىنىڭ كەپىلى بول­­دى. ەلباسىنىڭ وتىز جىل بويى بىرلىكتى ۇس­تىن ەتىپ، ونى ماڭىزدى باعىت رەتىندە العا تارتىپ كەل­گەنى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. شىن مانىندە، بىر­لىك ول ءسوز كۇ­يىندە قالىپ قويماي، ىسپەن دە دالەلدەنىپ كەلەدى.

سونىڭ ءبىر ايعاعى – اسسامبلەيانىڭ جىلدا وتەتىن وسى ءداستۇرلى جيىنى. ءار سەس­سيانىڭ ماقسات-مىندەتى بار. سول جولدان اينىماي، بۇگىنگى سەسسيادا دا ماڭىزدى باعىتتار ناق­تىلانىپ، قازاقستاننىڭ الداعى دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن، تۇعىر بولاتىن دۇنيەلەر اڭگىمە بولدى. ەتنوسارالىق تاتۋلىق جالپىۇلتتىق بىرلىك دەڭگەيىنە شىقتى. جالپىۇلتتىق كەلىسىم – بۇرىن ءسوز بولىپ جۇرگەن ەتنوستار اراسىنداعى دوستىقتان جوعارى تۇراتىن ساپالى ساتى. ال ساپا جاعىنان قاراعاندا بۇل ۇيىم وسكەن، وركەندەگەن. ول قازاقستاننىڭ ورتاق ماقساتىنا قىزمەت ەتە بەرەدى دەپ ويلايمىن.

بەكزات التىنبەكوۆ، ؛قاراعاندى وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى، ؛وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى:

– بۇل سەسسيانىڭ ماڭىزدىلىعى ۇلكەن سايا­سي وقي­عا – سايلاۋدىڭ ءالدىندا وتىپ جاتقانى. تا­ري­حي وتپەلى كەزەڭگە سايكەس كەلگەن سەسسيانىڭ تا­­قى­­­رى­بى – تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ، بىرلىك پەن جا­ڭا­­رۋ­دىڭ فورمۋلاسى. بۇگىن تىنىشتىق پەن بىرلىك­­تىڭ ار­­قاسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز بايان­دال­­دى. ەن­دىگى ماقساتىمىز – پرەزيدەنتتىك سايلاۋ­دا ۇيىم­شىل­دىق تانىتىپ، وركەندى ەل ەكەنىم­ىزدى كورسەتۋ.

اسسامبلەيا – ۇلت پەن ۇلىستىڭ اراسىنداعى اۋىز­بىرشىلىكتىڭ، كەلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى. بۇعان ءبىز قحا مۇشەسى رەتىندە كوز جەتكىزىپ كەلەمىز. بيىل ەل­باسى سەسسياعا وزى ءتوراعالىق جاسادى. قو­عامدىق نە­گىز­دەگى ەكى ورىنباسارى تاعاي­ىن­دال­دى. كۇن وتكەن سايىن اسسامبلەيا حا­لىق­تىڭ اراسىندا بە­دەلى وسپەسە، تۇسپەيتىنىن دا­لەل­دەپ كەلە جاتىر. مۇنىڭ بار­لىعىن جاقسىلىقتىڭ نىشانى دەپ ەسەپ­تەيمىز. ال­داعى 1 مامىر – قازاق­ستان حال­­­قى­نىڭ بىرلىگى كۇنى قۇت­تى بولسىن، ىنتى­ما­عى جاراس­­قان، ءتاتۋ-تاتتى حال­قىمىز جاساي بەرسىن!

حاسان ساگاەۆ، ؛اقتوبە وبلىسى «ۆايناح» ؛ەتنو-مادەني ورتالىعىنىڭ ءتوراعاسى:

– ءبىز جىل سايىن بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى قارساڭىندا كەزدەسىپ وتىرامىز. اسسامبلەيا ءتوراعاسى ءبىزدىڭ الدىمىزعا جاڭا مىندەتتەر قويىپ، جاڭا تاپسىرمالارىن بەرەدى. ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىن كوزدەگەن ونداي تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا ءبىز ءارقاشاندا ءازىرمىز.

بىزدىڭ ءتوراعامىزدىڭ العا قويعان جاڭا مىندەتى ەلدىڭ جارقىن بولاشاعىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ الدىندا وتە ۇلكەن جاۋاپتى ناۋقان تۇر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن توق­تاتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كانديداتۋراسى Nur Otan پارتياسىنىڭ اتىنان پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ۇسىنىلدى.

بىزدىڭ مىندەتىمىز – ەلباسى باستاپ، ىرگەسى قا­لانعان تاۋەلسىز ەلىمىزدى تۇتاسىمەن ساقتاپ، كەلەر ۇرپاققا امان-ەسەن جەتكىزۋ. كەلىسىم بولعان جەردە بىرلىك بار. ال بىرلىك بولسا، ءبارى دە بولادى، بيىك تابىستارعا جەتە بەرەتىن بولامىز.

باقىتبەك سماعۇل، ؛پارلامەنت ماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:

– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ، ەل­با­سىنىڭ ۇستانىمى – ەلدىڭ ىنتىماعى، قوعامنىڭ بىرلىگى. ەلباسىنىڭ ەل ءۇشىن، تۋعان جەر ءۇشىن ءسىڭىرىپ جاتقان ەڭبەگى ەرەن. تىنىشتىقتى تۋ ەتكەن حالىقتىڭ بىرلىگى مىزعىمايدى. ول بىرلىكتى ءبىر ۇيادا قاناتى قاتايعان بالاپانداي بولعان، توننىڭ ىشكى استارىنداي بىر-بىرىنە ەتەنە جاقىن، اۋىر كەزەڭدەردى باسىنان بىرگە وتكىزگەن اتا-بابا­لارىمىزدان ۇلگى العان ۇرپاق قانا ساقتايدى.

بۇگىنگى تاريحىمىزدى ەرتەڭگى ۇرپاق «مەنىڭ تاريحىم» دەپ تانىعانى ماڭىزدى. ويتكەنى تاع­دىر­لاس حالىقتاردىڭ قيلى كەزەڭدەردە كەلگەنى بەلگىلى. ولاردى قازاق حالقى قۇشاعىن اشىپ، باۋىرى­نا تارتقان. بۇگىنگى تاڭدا قازاق حالقىنىڭ ايا­سىندا ىنتىماعى جاراسقان ەل اتانىپ وتىرمىز. وسىنىڭ بارلىعىن مەنىڭ تاريحىم دەپ قا­راۋى ءۇشىن تاتۋلىق پەن بىرلىكتى تۋ ەتىپ، ناقتى ىستەرمەن بولاشاققا قادام جاساۋ كەرەك.

الەمدە بەيبىتشىلىك ورناعانىن قالاساق، ءوز ەلىمىزدەگى ىنتىماعىمىزدى ساقتاي بىلگەنىمىز ءجون.



جاقسىباي سامرات، ؛

ورىنبەك وتەمۇرات،
«Egemen Qazaqstan»




باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى №4

رۋحانيات • بۇگىن، 12:12

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەرعالي باقاش

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:07

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ماقسات مالىك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:04

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەسبولات ايدابوسىن

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:01

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ءنازيرا جارىمبەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 11:57

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الماز مىرزاحمەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 11:27

الماتى ەلىمىزدىڭ مادەني ورتالىعى

قازاقستان • بۇگىن، 10:10

جاڭاوزەندە «باستا» فورۋمى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 10:04

«التىن بۋتسا» يەسى اتاندى

سپورت • بۇگىن، 09:52

تاعى وۆەرتايمدا ۇتىلدى

حوككەي • بۇگىن، 09:50

جانيانىڭ جۇلدىزى جارقىرادى

رۋحانيات • بۇگىن، 09:49

تىلسىم ونەردىڭ تالىمگەرى

رۋحانيات • بۇگىن، 09:41

ماسكەۋدە شىققان ءماندى شىعارما

ادەبيەت • بۇگىن، 09:26

جاقسىم

رۋحانيات • بۇگىن، 09:24

جول ۇستىندە بوساندى

قازاقستان • بۇگىن، 09:19

ساباقتاستىق ءھام ساپاسىزدىق

رۋحانيات • بۇگىن، 09:12

يگەرىلمەگەن رەزەرۆتەر كوپ

قازاقستان • بۇگىن، 09:04

ەلى قولداعان قۇندى قۇجات

قازاقستان • بۇگىن، 09:02

دامۋدىڭ ساپالى كەزەڭى

قازاقستان • بۇگىن، 09:01

حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:57

تۇرار تۋرالى تولعادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:53

التىن وردا تاريحى تارازىلاندى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:48

بىر وتىنىشپەن – بىرنەشە قىزمەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:42

ماسىل بولما، اسىل بول!

قازاقستان • بۇگىن، 08:25

ۇقساس جاڭالىقتار