قۇرىلىس سالاسىنداعى سىندارلى شەشىم

ەلىمىزدە نارىقتىق قاتىناستار ورنىعىپ, ەكونوميكامىز رەتكە كەلگەن تۇستان باستاپ, قۇرىلىس سالاسى ەرەكشە قارقىن الۋدا. بۇگىنگى تاڭدا ەل دامۋىندا بۇل سالانىڭ وزىندىك ورنى مەن سالماعى بار دەپ ايتا الامىز. وسى قۇرىلىستىڭ قارقىن الۋى, وعان شە­تەل­دىك جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋى ناتيجە­سىندە از جىلدىڭ وزىندە سارىارقانىڭ توسىندە مارجانداي جايناعان استانامىزدى سالدىق. الماتى قالاسى قاناتىن كەڭگە جايا ءتۇستى. وب­لىس ورتالىقتارىندا اسەم عيماراتتار پايدا بول­دى. مىنە, وسىلايشا قۇرىلىس سالاسى قازاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. ەگەر سوڭعى 4-5 جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن رەفورمالىق شارالارعا كوز جۇگىر­تەر بولساق, قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ناق وسى قۇرى­لىس سالاسىنا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىرعان­دىعى بايقالادى. الەمدى شارلاعان داعدارىس­پەن كۇرەستىڭ اۋقىمدى شارالارى ەلىمىزدىڭ قارجى جۇيەسى مەن قۇرىلىس سالاسىنىڭ تۇ­راقتىلىعىن ساقتاپ قالۋدان باستاۋ العاندىعى بەلگىلى. وسى اپتادا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسى ەندى وسى سالانى ودان ءارى دامىتۋدىڭ بىرقاتار ماڭىز­دى ماسەلەلەرىن قاراستىردى. سونىڭ ءبىرى ۇلەسكەرلەر پروبلەماسىن شەشۋ ماسەلەسى بولدى. اتالعان ماسەلە جونىندە بايانداما جاساعان ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنال­دىق شارۋاشىلىق ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك نوكيننىڭ ايتۋى بويىنشا ۇلەسكەرلەر پروبلەماسى بارىنشا ۋشىققان 2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ەلىمىزدە 63 مىڭ ۇلەسكەردىڭ قاتىسۋىمەن سالىنىپ جاتقان 450 تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە پروبلەمالى جاعدايلار پايدا بولعان. وسى كەزەڭنەن باستاپ ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت ۇلەسكەرلەر پروبلەماسىن شەشۋ ىسىمەن جۇيەلى تۇردە شۇعىلدانىپ كەلەدى. مىنە, سودان بەرى ەكى جارىم جىلداي ۋاقىت وتكەن ەكەن. وسى قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا بۇل سالادا كوپتەگەن جۇمىستار جۇزەگە استى. جوعا­رىداعى 63 مىڭ ۇلەسكەردىڭ 41 مىڭى ءۇيلى بو­لىپ ۇلگەردى. 450 تۇرعىن ءۇيدىڭ 322-سىندە قۇرى­لىس جۇمىستارى اياقتالىپ, ولار پايدالانۋعا بەرىلدى. ەندى 2010 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنداعى مالىمەت بويىنشا 132 تۇرعىن ۇيدە قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالۋى كەرەك. بۇلاردا 26 721 ۇلەسكەر بار. وسى ۇلەسكەرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ماسەلەسى بيىلعى جىل شەشىمىن تاپپاق. اتاپ ايتقاندا, 112 نىساندا قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالىپ, 21 مىڭ ۇلەسكەر ءۇيلى بولماق. قالعان 20 نىسانداعى 5000 ۇلەسكەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ كەلەسى جىلدىڭ ۇلەسىندە تۇر. سەرىك نوكين ءوز بايانداماسىندا جوعارىدا­عى ايتىلعان 21 مىڭ ۇلەسكەردىڭ ماسەلەسى قالاي شەشىلەتىندىگى جونىندە جان-جاقتى بايانداپ بەردى. سول دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتەر بولساق استاناداعى پروبلەمالى دەپ تابىلىپ وتىرعان 61 نىساننىڭ 26 نىسانىنداعى بوس پاتەرلەردى قالا اكىمدىگى ساتىپ الاتىن بولادى. بۇل 3965 ۇلەسكەردىڭ ماسەلەسىن شەشەدى. 7 تۇرعىن ءۇي نىسانى “جاڭا قۇرىلىس” جشس وكىلەتتى قۇرىلىس ۇيىمىنىڭ كۇشىمەن اياقتالادى. بۇل 2659 ۇلەسكەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 3524 ۇلەسكەر بار 19 تۇرعىن ءۇيدى اياقتاۋ مىندەتىن “سامۇرىق-قازىنا” ءال-اۋقات قورى ءوز موينىنا الىپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا 1182 ۇلەسكەرى بار 9 نىساندى اياقتاۋ قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ ءوز كۇشىمەن جۇرگىزىلەدى. ءسويتىپ, ءبىر استانا قالاسىنىڭ وزىندە بيىلعى جىلى 12 646 ۇلەسكەر ءۇيلى بولادى. ال الماتى قالاسىندا قۇرىلىسى اياقتالما­عان 33 تۇرعىن ءۇي نىسانى بار ەكەن. بۇلارداعى ۇلەسكەرلەردىڭ جالپى سانى – 8141. 2010 جىلى وسى نىسانداردىڭ 16-سىندا قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالىپ, ولار پايدالانۋعا بەرىلەدى. ءسويتىپ, 3 مىڭنان استام ۇلەسكەردىڭ ماسەلەسى شەشىلەتىن بولادى. ۇكىمەت الەمدى شارلاعان داعدارىس قيىن­دىق­تارىنا قاراماستان, ۇلەسكەرلەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ جونىندە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەشبىر ۇلەسكەر دالادا قالماق ەمەس. ءسويتىپ, بۇل سالاداعى جۇيەلى جۇمىستى كارىم ءماسىموۆ ۇكىمەتىنىڭ ۇلكەن ءبىر جەتىستىگى دەپ باعالاساق, ارتىق ەمەس. قازاقستاندا قارقىن العان قۇرىلىس سالاسىن بۇدان ءارى قالاي العا جىلجىتامىز؟ قازاقستاندىقتاردى باسپانالى ەتۋدىڭ قانداي جولدارى بار؟ وسى ماسەلەمەن ۇكىمەت تۇراقتى تۇردە شۇعىلدانىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە وتىرىستا قارالعان ەكىنشى ماسەلەنى اتاپ كورسەتۋگە بولادى. بۇل ماسەلە حالىقتىڭ “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق-تاعى سالىمدارىن ىسكە قوسۋ جاعدايىن قاراستىرادى. وسى جايىندا بايانداما جاساعان سەرىك نوكيننىڭ ايتۋى بويىنشا, ول باسقاراتىن قۇ­رىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا-شىلىق ىستەرى اگەنتتىگى “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق-پەن بىرلەسە وتىرىپ, وسى بانكتىڭ سالىمشىلارى ءۇشىن ءتيىمدى كەستەنى جاساعان. وسى كەستە بويىنشا اتالعان بانك ءوز سالىمشىلارىنىڭ ىشىنەن بەلگىلەنگەن تومەن باعا بويىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ العىسى كەلە­تىندەردىڭ پۋلىن قالىپتاستىرادى. پۋل قالىپ­تاس­قاننان كەيىن بانك جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگان­دارىنا تۇرعىن ءۇي سالۋ جونىندە تاپسى­رىستار بەرەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانى بۇل قۇرى­لىستاردى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن نەسيە قارجىعا جۇرگىزەتىن بولادى. وسى ءۇشىن جەر تەلىمدەرىن ءبولىپ, ولاردى قاجەتتى ينجە­نەرلىك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتەدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى اياقتالعاننان كەيىن ونى پايدالانۋعا بەرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانى بانك سالىمشىلارىمەن كەلىسىم-شارت جاساسىپ, وسىنىڭ نەگىزىندە جاڭا تۇرعىن ۇيدەگى پاتەرلەردى ولارعا بولەتىن بولادى. ال بانك سالىمشىلاردىڭ قارجىسىن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانى ەسەبىنە اۋ­دارادى. جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانى وسى قارجىمەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن نەسيەلەرىن وتەيدى. ازىرگە بۇل قاناتقاقتى جوبا استانا, الما­تى قالالارى مەن اقتوبە وبلىسىندا جۇزەگە اسپاق. قۇرىلىستىڭ شىعىندارىنا جانە جەر تەلىمدەرىنە باعاسىنا بايلانىستى تۇرعىن ءۇي باعاسى دا اركەلكى بولادى. ماسەلەن, الماتى قالاسىندا وسىنداي جولمەن سالىمشىلارعا بەرىلەتىن پاتەردەگى 1 شارشى مەتردىڭ باعاسى 142,5 مىڭ تەڭگەنى (950 دوللار) قۇراسا, استانا قالاسىندا 1 شارشى مەتردىڭ باعاسى 121 مىڭ تەڭگە (807 دوللار), ال اقتوبە وبلىسىندا 90 مىڭ تەڭگە (600 دوللار) بولماق. بۇل – بول­جامدى باعا. ال ناقتى باعا قۇرىلىستىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى جاسالىپ, ولار مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكەننەن كەيىن ايقىندالاتىن بولادى. سەرىك نوكيننىڭ ايتۋىنشا, وسى كەستە بويىنشا ەلىمىزدە 2011 جىلى 50,1 مىڭ شارشى مەتر نەمەسە 745 پاتەر سالىنباق. بۇل پاتەر­لەردىڭ 364-ءى استانا قالاسىندا, 285-ءى الماتى قالاسىندا, 96-سى اقتوبە وبلىسىندا تۇرعىزىلماق. بۇل ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 7,7 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىنۋى كەرەك. مۇنىڭ 4,1 ميلليارد تەڭگەسى 2010 جىلى قۇرىلىستى باستاۋ ءۇشىن, 3,6 ميلليارد تەڭگەسى 2011 جىلى قۇرىلىستى اياقتاۋ ءۇشىن بولىنەدى. ۇكىمەت وتىرىسىنا ينتەراكتيۆتى بايلانىس ارقىلى وبلىس اكىمدەرى دە قاتىسىپ وتىرعان ەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى وسى جوباعا ىقىلاس تانىتتى. ۇكىمەتكە مۇنداي جوبا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى بويىنشا جۇرگىزىلسە دەگەن وتىنىشتەرىن جەتكىزدى. وسى ماسەلە جونىندە ءسوز العان “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق باسشىسى ءنۇربيبى ناۋرىزباەۆا ءوزى باسقاراتىن بانكتىڭ قاناتقاقتى جوبانى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جۇرگىزۋگە مۇمكىندىگى بار ەكەندىگىن ايتتى. سونىمەن اتالعان ماسەلە تاعى ءبىر پىسىقتالاتىن بولدى. وتىرىستا قۇرىلىسقا قاتىستى قارالعان ءۇشىنشى ماسەلەنى رەۆوليۋتسيالىق شەشىم رەتىندە باعالاۋعا بولادى. بۇل ماسەلە قازاقستاندا وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇزاق جىلدار بويى پايدالانىپ كەلگەن قۇرىلىس سالاسىن تەحنيكالىق تۇرعىدان رەتتەۋ ماسەلەسىنە ارنالدى. قازىرگى قولدانىستاعى قۇرىلىس سالاسىن تەحنيكالىق رەتتەۋ ماسەلەسى بىزگە كەڭەستەر وداعىنان كوشكەن مۇرا. بۇل نورما امىرشىلدىك ءتاسىل بويىنشا جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, بەلگىلى ءبىر قۇرىلىس نىسانىن جۇرگىزۋ ءۇشىن وسى نورما بويىنشا الدىن الا ول نىساننىڭ قانداي ماتەريالداردى قولدانىپ سالىناتىن­دىعى, قانداي تاسىلدەرمەن جۇرگىزىلەتىندىگى ايقىندالادى. بىراق ساپا ماسەلەسى كوپ ەسكەرىلە بەرمەيدى. قۇرىلىستى جۇرگىزۋشى الدىن-الا بەلگىلەنگەن وسى نورمادان اۋىتقىماۋى كەرەك. ەگەر سوڭعى 4-5 جىلدىڭ اينالاسىندا پايدا بولعان الەمدىك تاجىريبەگە نازار اۋداراتىن بولساق, دامىعان ەلدەردىڭ كوپشىلىگى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇپكى ناتيجەگە باعىتتالعان شارالارعا اۋىسىپ جاتىر. ولاردا ءبىرىنشى كەزەكتە سالىن­عان قۇرىلىستىڭ تۇرمىسقا جايلى بولۋى, بەرىك بولۋى ەسكەرىلەدى. ال وسى قۇرىلىستى قانداي تاسىلدەرمەن جۇرگىزەدى. وعان قانداي ماتەريال­داردى پايدالانادى, بۇل – قۇرىلىس جۇرگىزۋشى كومپانيانىڭ ءوز ەركىندەگى ماسەلە. كومپانيا قۇرىلىس جايلى دا ساپالى بولۋ ءۇشىن ءوز بەتىن­شە ىزدەنىسكە ءتۇسىپ, ونى سالۋدا الەمدە پايدا بولعان سوڭعى تەحنولوگيالاردى قولدا­نۋعا ۇم­تى­لادى. عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس ناتيجە­سىندە جاڭادان پايدا بولعان قۇرىلىس ماتە­ريال­دارى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. بۇل ماتەريال­دار وسى ۋاقىتقا دەيىن قولدانىستا بولىپ كەلگەن زاتتارعا قاراعاندا, الدەقايدا ار­زان بولۋى مۇمكىن. مىنە, وسىلايشا سالىنعان قۇرىلىستىڭ وزىندىك قۇنى دا تومەندەي ءتۇسۋى مۇمكىن. قازاقستاندا ەندىگى قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن قۇرىلىس سالاسىن تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەسى وسى جاڭالىقتارعا نەگىزدەلمەك. ونى ازىرلەۋدە اۆستراليا, ۇلىبريتانيا, ەۋروپا وداعى, كانادا, جاڭا زەلانديا, اقش, جاپونيا سەكىلدى ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى ەسكەرىلگەن. ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس سالاسىنا مۇنداي نورمانى ەنگىزۋ جەڭىل ەمەس, ول ءۇشىن وسى ۋاقىتقا دەيىن قالىپتاسقان نورماتيۆتىك بازا, قاداعا­لاۋ مەن باقى­لاۋ جۇيەسى, سايكەستىكتى باعالاۋ جۇيەسى تۇبىرىنەن قايتا قاراستى­رىلۋى كەرەك. مىنە, وسىن­داي جاعدايدا عانا اتالعان رەفورمادان ساتتىلىك كۇتۋگە بولادى. سوندىقتان بۇل جاڭالىقتى بىرتىندەپ ەنگىزۋ قاجەت. وسى جاڭالىقتى ومىرگە اكەلۋدىڭ جولدارىن قاراستىراتىن قۇجات قا­زاق­ستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ قۇرىلىستاعى تەحنيكالىق رەگلامەنتى دەپ اتالادى. ءتىپتى مۇنى ءوزىنىڭ ماڭىزى مەن ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس سالاسىنىڭ جاڭا تەحني­كالىق كونستيتۋتسياسى دەپ تە اتاۋعا بولادى. بۇل قۇجاتتىڭ ومىرگە ەنۋى قۇرىلىس سالاسىنداعى مامانداردىڭ, اسىرەسە, وسى سالاداعى مەملەكەتتىك با­قىلاۋ مەن قاداعالاۋ ور­گان­­دارىندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ بىلىكتىلىگىن تالاپ ەتەدى. سوندىقتان وسى قۇجاتقا سايكەس قۇرىلىستى باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ جۇيەسىنە دە ءىرى وزگەرىستەر ەنگىزۋ, بۇل سالاداعىلاردىڭ كا­سىپ­تىك شەبەرلىگى مەن دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن ارت­تىرۋ ماسەلەسى دە كوزدەلىپ وتىر. ۇكىمەت وتى­رىسى مىنە, وسىنداي ماڭىزدى ماسەلەلەردى قاراۋعا ارنالدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرما­سىنا سايكەس ۇكىمەتتىڭ ەلى­مىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋىنىڭ 2010-2014 جىلدار­عا ارنالعان باعدارلاماسىن ازىرلەگەندىگى بەلگىلى. بۇل باع­دارلاما ەلباسىنىڭ جاڭا جولداۋىنداعى ەلى­مىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى يندۋس­تريالىق دامۋىن ءجۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن جاسالىنىپ وتىر. اتالعان باعدارلاما كوپ قىرلى بولىپ تابىلادى. وندا تاياۋداعى جىلداردىڭ ىشىندە قانداي سالالاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلە­تىندىگى, قانداي جوبالاردىڭ مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تا­باتىندىعى جانە بۇل ىسكە كاسىپكەرلىك كورپۋس­تى تار­تۋدىڭ جولدارى ناقتى ايقىندالعان. ءىس ناتيجەلى بولۋ ءۇشىن اعىمداعى جۇمىستاردىڭ بارىسىن باقىلاۋدا ۇستاپ, پايدا بولعان پروبلەمالاردى دەرەۋ قاراستىرىپ شەشەتىن رەسپۋبليكالىق باسقارۋشى ورتالىق قۇرىلعان بولاتىن. بۇل ورتالىقتى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءوزى باسقارادى. وسىنداي ورتالىقتار وڭىرلىك دەڭگەيدە دە جۇمىس ىستەيدى. ولاردى وبلىس اكىمدەرى باسقارادى. رەسپۋبليكالىق باسقارۋشى ورتالىق ءىرى يندۋستريالىق, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار­دىڭ جۇزەگە اسۋىنا ءبىرىنشى كەزەكتە ءمان بەرۋدە. ەلىمىزدە مۇنداي 162 جوبا بولسا, سونىڭ 140-ى بيىلعى جىلى جۇزەگە اسپاق. وسىعان دەيىن بۇل ورتالىقتىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى ءوتىپ, وندا كوپتەگەن ماسەلەلەر شەشىمىن تاپقان بولاتىن. وبلىس اكىمدەرىمەن ينتەراكتيۆتى بايلانىس جاعدايىندا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسى وسى ورتالىقتىڭ ەكىنشى باسقوسۋىنا ۇلاستى. مۇندا جوعارىدا ايتىلعان ءار جوبا بويىنشا جەكە ماسەلە قارالدى. بۇل جوبالاردىڭ مەرزىمىندە جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ولاردىڭ ارقايسىسىنا جەكە جاۋاپ بەرەتىن تۇلعالار تاعايىندالعان ەكەن. سولاردىڭ ارقايسىسى باسقوسۋدا ەسەپ بەردى. سونداي-اق, ءاربىر وبلىس باسشىسى ءسوز الىپ, ءوز وڭىرلەرىندە جۇزەگە اسۋ ۇستىندەگى ءىرى يندۋس­تريالىق, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ جاعدايىن جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى پايدا بولعان پروبلەمالار تۋرالى باياندادى. بۇل جوبالاردىڭ جۇزەگە اساتىندىعىنا سەنىم مول. ويتكەنى, جەكەلەگەن جوبالار بويىن­شا ءسوز العان ءاربىر مينيستر نەمەسە اگەنت­تىك باس­شىسىنىڭ جاساعان حابارلاماسىنا قاراعان­دا, بۇل جوبالاردىڭ كوپشىلىگىندە جۇ­مىستار توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر. ال ايتىلعان پروبلەما وتىرىس بارىسىندا بىردەن قارالىپ, ونى شەشۋدىڭ جولدارى بەلگىلەنىپ جاتتى. رەس­پۋبليكالىق ورتالىقتىڭ باسشىسى پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ پروبلەمالاردى شە­شۋ ءۇشىن قاجەتتى تۇلعالارعا تىكەلەي تاپسىرما بەردى. اتالعان ماسەلە بويىنشا قورىتىندى ءسوز سويلەگەن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ەندىگى كەزەكتە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋ قا­جەتتىگىن ايتتى. ارينە, وسى بويىنشا جۇمىس­تاردى جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەتتىك كومپا­نيالار لوكوموتيۆ بولىپ تابىلادى. بىراق جوباعا جەكە بيزنەستىڭ ىنتاسىن وياتپاي, ودان ۇلكەن ناتيجە كۇتۋ قيىن. سوندىقتان ۇكىمەت باسشىسى وسى ماسەلەنىڭ لايىقتى شەشىمىن تابۋىن ءوڭىر باسشىلارىنا مىقتاپ تاپسىردى. قازىردىڭ وزىندە مۇنداي ءىرى جوبالاردىڭ بىرتە-بىرتە ىسكە قوسىلۋى ارقىلى ەلىمىز ەداۋىر پايدا كورىپ وتىر دەپ ايتا الامىز. ماسەلەن, وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن وڭتۇستىك وڭىردەگى ەلدى مەكەندەردى سۋ باسۋىنا بايلانىستى پروبلەما­نى شەشۋ ءۇشىن كوكساراي قارسى رەتتەگىشىن سالۋ قاجەت پە, جوق پا دەگەن ماسەلەنىڭ ءبىراز داۋعا اينالىپ بارىپ, وڭ شەشىمىن تاپقاندىعى بەلگىلى. قازىر ونىڭ قۇرىلىسى قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. بيىلعى جىلى ونىڭ العاشقى كەزەگىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە جىل­داعىداي اۋىلداردى سۋ باسۋى ساپ تىيىلعانداي. وسى ماسەلە بويىنشا ءسوز العان توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆ.بوجكو بۇل قۇرىلىسقا بيىلعى جىلعا 15 ميلليارد تەڭگەنىڭ بولىنگەنىن ايتسا, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ بۇرىن وسى مەرزىمدە سىرداريا ارقىلى سەكونتىنە 100 تەكشە مەتر سۋ اعىپ وتەتىن بولسا, بيىلعى جىلى ونىڭ قارقىنى 1000 تەكشە مەترگە دەيىن جەتكەنىنە قاراماستان اۋىلداردى سۋ الۋ قاۋپى جويىلعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. مىنە, ءىستىڭ ناتيجەسى دەپ وسىنى ايتۋعا بولادى. وسى وتىرىستا بيىل قار قالىڭ تۇسكەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى جاعداي تۋرالى ماسەلە قارالدى. كوكتەمدە وسى قاردىڭ كەتۋى قيىن بولۋى, كوپتەگەن اۋىلداردى سۋ باسۋى مۇمكىن. وسىعان وراي ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ وبلىسقا ۇكىمەتتىڭ كومەك كورسەتۋگە ءازىر ەكەندىگىن ءبىلدىردى. وسىعان سايكەس ءتيىستى ورىندارعا تاپسىرما بەردى. سونىمەن, قازىرگى كۇنى ۇكىمەتتىڭ بەلسەندى قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى كۇ­نىنە, بولاشاعىنا قاتىستى كوپتەگەن ماڭىزدى شارۋالار جۇزەگە اسۋدا دەپ سەنىممەن ايتا الا­مىز. وسى اپتادا وتكىزىلگەن ۇكىمەت وتىرىسى مەن رەسپۋبليكالىق باسقارۋشى ورتالىقتىڭ ەكىنشى ءماجىلىسى وسىنىڭ جارقىن ءبىر مىسالى بولدى. سۇڭعات ءالىپباي.