قازاق ءباسپاسوزىنىڭ ساردارى
بەيسەنبى, 20 جەلتوقسان 2012 7:21
قاسىم ءشارىپوۆ… وسى ءبىر قايراتكەردىڭ تۋعانىنا ءجۇز جىل تولىپ وتىر. ونىمەن قىزمەتتەس بولعان, كوزى كورگەندەر, ول تۋرالى ەستەلىك ايتاتىندار قاتارى دا سيرەپ قالدى. بىراق قاسەكەڭ جايىندا اڭگىمەلەر از ەمەس, اركەز ەستىلىپ جاتادى. ونىڭ ساياسي ۇستانىمىنا بايلانىستى جوعارى قىزمەتتەن قالاي الىنعانى, ال كەيىن ۋاقىتتىڭ ونى قالاي اقتاعانى تۋرالى ايتادى.
بەيسەنبى, 20 جەلتوقسان 2012 7:21
قاسىم ءشارىپوۆ… وسى ءبىر قايراتكەردىڭ تۋعانىنا ءجۇز جىل تولىپ وتىر. ونىمەن قىزمەتتەس بولعان, كوزى كورگەندەر, ول تۋرالى ەستەلىك ايتاتىندار قاتارى دا سيرەپ قالدى. بىراق قاسەكەڭ جايىندا اڭگىمەلەر از ەمەس, اركەز ەستىلىپ جاتادى. ونىڭ ساياسي ۇستانىمىنا بايلانىستى جوعارى قىزمەتتەن قالاي الىنعانى, ال كەيىن ۋاقىتتىڭ ونى قالاي اقتاعانى تۋرالى ايتادى.
كەيبىر نەگىزسىز اڭگىمەلەردىڭ دە وسىناۋ ءبىر كىرشىكسىز عۇمىر كەشكەن ازاماتتىڭ جارقىن بەينەسىنە ازىن-اۋلاق كولەڭكە تۇسىرەتىنى بار. بىرەۋلەر قاسەكەڭ قازاق گازەتتەرىن ورىس گازەتتەرىنىڭ اۋدارماسى بولسىن دەگەن ۇسىنىس ايتىپتى, وعان ەلىمىزدىڭ ءبىر ۇلتجاندى باسشىسى قاتتى ەسكەرتۋ جاساپتى دەگەن ءسوزدى دە تاراتقانى بەلگىلى. ال شىن مانىندە ءشارىپوۆ گازەتتەردىڭ اۋدارما بولۋىنا بارىنشا قارسىلىق كورسەتىپ, ونى دالەلمەن نەگىزدەگەن ازامات. كەيىنىرەك قولىمىزعا تۇسكەن قۇجاتتىق ماتەريالدان وعان تولىق كوزىمىز جەتىپ تە وتىر.
پارتيانىڭ سولداتىمىن دەگەندە, قاسەكەڭ شىن مانىندە كوممۋنيستىك يدەالعا سەنگەن ادام بولدى. وسى جولدا ول ايانباي ەڭبەك تە ەتتى. بىراق پارتيالىق ساياساتتى العا توسىپ, جاڭساق جولدى ۇسىنعاندا, وعان قاسقايىپ تۇرىپ قارسىلىق ءبىلدىرىپ, ءوزىنىڭ ازاماتتىق كەلبەتىنە كىر جۋىتپاعان ادام. سول ءۇشىن ءبىر ەمەس, ەكى رەت قازاقستان باسپاسوزىندەگى ەڭ جوعارى قىزمەتتەن دە الىنعان. وعان سونداي سالدارى بولاتىنىن ءبىلىپ تۇرىپ بارعان. مۇنداي ارەكەت كوپ ادامنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى.
قاسىم ءشارىپ ۇلى ءشارىپوۆ – ۇلكەن ازاماتتىق, قايراتكەرلىك, قالامگەرلىك جولدان وتكەن تۇلعا. بۇل جولدى جۇرتشىلىعىمىزدىڭ بىلگەنى ابزال. ازاماتتى لايىقتى باعالاۋ ءۇشىن دە, لايىقتى قۇرمەت كورسەتۋ ءۇشىن دە. ونىڭ جولى – ەلىمىز وتكەن جول.
ول وسىدان ءجۇز جىل بۇرىن, ناقتىراق ايتساق, 1912 جىلى 29 جەلتوقساندا, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تەرەڭوزەك اۋدانىنداعى سەكسەنباي دەيتىن اۋىلدا كەدەي شارۋا-مالشىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. تاعدىر وعان قاتقىلدىق كورسەتتى – ءۇش جاسىندا اكەدەن ايىرىلدى, ونعا تولعاندا شەشەدەن ايىردى. جاقىندارىنىڭ جاساعان جاقسىلىعى – تۇلدىر جەتىم قالعان قاسىمدى بالالار ۇيىنە تاپسىردى. جاماندىقتان دا جاقسىلىق بولادى دەيتىن بار-اۋ, اۋىلدا جۇرە بەرسە, ساۋاتسىز بولىپ قالار ما ەدى, ول بالالار ۇيىندە ساۋاتىن اشتى. تەك اشىپ قانا قويعان جوق, جاس بالانىڭ بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعى ەرەن ەدى. بالالار ۇيىنەن شىعىسىمەن ورىنبورداعى حالىق اعارتۋ ينستيتۋتىنىڭ دايىندىق بولىمىنە ءتۇستى دە, ونى بىتىرىسىمەن ماسكەۋدەگى مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ جۇمىسشى فاكۋلتەتىنە اۋىستى. مۇنان سوڭ سول ينستيتۋتتىڭ ادەبي-ستسەناريلىك فاكۋلتەتىنە قابىلدانىپ, ونىڭ ەكى كۋرسىن ءبىتىردى.
مۇندا دا ول گازەتتەردەن قول ۇزبەدى. بۇل جونىندە قاسىم ءشارىپوۆتىڭ ءوزى بىلاي دەپ جازعانى بار: «…سوناۋ 1929 جىلى ينتەرناتتا جۇرگەن كەزىمدە «لەنينشىل جاس» گازەتى رەداكتسياسىنىڭ سەكرەتارى بولۋمەن قاتار, «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» جاي ءتىلشىسى بولىپ, 1930-1933 جىلدارى موسكۆادا وقىپ جۇرگەن شاعىمدا ونىڭ موسكۆاداعى ارناۋلى ءتىلشىسى, جىل سايىنعى دەمالىس كەزدەرىندە ونىڭ ونەركاسىپ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانە شىمكەنت قورعاسىن زاۆودىنداعى كوشپەلى باسىلىمىنىڭ رەداكتورى بولعان ەدىم. بۇل گازەتتى سۇيەتىندىگىم سونشا – ول مەنىڭ ينتەرناتتان كەيىنگى ءۇيىم ءتارىزدى ەدى».
وقۋىن وقىسا دا, قاسەكەڭ كينو ونەرىنىڭ مامانى بولمادى. ءوزىنىڭ جانىنا جاقىن جازۋ جاعىنا ويىستى. 1933-1935 جىلداردا ساياسي باسپالاردا رەداكتورلىق قىزمەت اتقارسا, وسى تۇستا ول ءوزىنىڭ ءبىلىمدارلىعىمەن, ساياسي ساۋاتىنىڭ جوعارىلىعىمەن كوزگە ءتۇسىپ, اسا جاۋاپتى جۇمىستارعا تارتىلادى. ول ماركسيزم-لەنينيزم كلاسسيكتەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن قازاق تىلىنە اۋدارۋعا قاتىستىرىلادى. جانە مۇندا ۇلكەن بەدەلگە يە بولىپ, باسقالار ونىڭ پىكىرىنە توقتايتىنداي دەڭگەيگە دە جەتكەن ەدى.
قاسىم ءشارىپوۆتىڭ ءومىر جولىنداعى ايشىقتى كەزەڭ, ءوزىنىڭ ازاماتتىق تۇلعاسىن جارقىراتا كورسەتكەن تۇسى – ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى. سول سوعىسقا باستان-اياق قاتىسقان, قارۋ مەن قالامدى بىردەي ۇستاعان ازامات. وت-جالىننىڭ ورتاسىندا ءجۇردى. روتا پوليترۋگى رەتىندە ءوزى دە قارۋ اسىنىپ, جاۋىنگەرلەردى شايقاسقا باستادى. جەكە باسىنىڭ ەرلىگىمەن دە كوزگە تۇسكەن.
سول سوعىستاعى ءوز روتاسى جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىك جولىن قاسىم ءشارىپوۆ «ءبىز – پانفيلوۆشىلارمىز», «پودموسكوۆنايا بيتۆا», «قارۋلاس باۋىرلار», «قاتارداعى قاھارمان» كىتاپتارىندا, باسقا دا وچەرك, ماقالالارىندا جان-جاقتى كورسەتتى. سويتسە دە, ۇلكەن مادەنيەتتىلىگىمەن, پاراساتتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن قاسەكەڭ استە دە ءوزى جايلى كوپ ايتا قويمايتىن. ونىڭ ەسەسىنە قارۋلاس دوستارى تۋرالى كوسىلىپ جازدى. قارۋلاس دوستارى دەگەندە, ولاردىڭ كوپشىلىگى حالىققا بەلگىلى ادامدار. باۋىرجان مومىش ۇلىنان باستاپ, پولك كوميسسارى احمەتجان مۇحامەدياروۆ, وزىندەي روتا پوليترۋگى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋللين, اتاقتى ۆاسيلي كلوچكوۆ, پولك كومسورگى بالتابەك جەتپىسباەۆ, اتاقتى بارلاۋشى باقتيار مەڭدىعازين – سول مايداننىڭ وت-جالىنى ىشىندە بىرگە جۇرگەندەر. بارلىعىن دا قاسەكەڭ ەرەكشە ءبىر جىلىلىقپەن, جاقىندىقپەن جازدى. وزىنە كەلگەندە, ساراڭ سويلەيتىن. روتا پوليترۋگىنىڭ ەرلىك ىستەرىن باسقالار جازعان. سودان ءبىر مىسال كەلتىرەيىك. اسكەري ءتىلشى لەونيد ماكەەۆ ءوزىنىڭ «چاپاەۆشىلار موسكۆا تۇبىندە» دەگەن وچەركىندە بىلاي دەپ جازدى:
«ءبىرسىپىرا ۋاقىتتان سوڭ گەنەرال پانفيلوۆ تاعى دا سۇرادى:
– ءبىزدىڭ چاپاەۆشىلاردىڭ جاعدايى قالاي؟ مەن مولچانوۆتى ايتىپ تۇرمىن. ونىڭ جۇمىسى جاقسى ما؟
– جاقسى سياقتى, – دەدى كاپروۆ. – اسىرەسە, ونىڭ سەگىزىنشى روتاسى ەرەكشە قيمىلداۋدا. ولار نەمىستەردىڭ جاياۋ اسكەرلەرىن وقپەن جايراتىپ, ەندى تانكتەرمەن كۇرەسىپ جاتىر. روتا پوليترۋگى ءشارىپوۆ پەن ۆزۆود كومانديرى پريما گراناتپەن ەكى تانكىنى قيراتتى.
– بارەكەلدى! ولارعا مەنىڭ العىسىمدى ايتىڭىز».
پولكتەگى بارلىق روتالاردىڭ ىشىندە پوليترۋك ءشارىپوۆتىڭ روتاسىن ەرەكشە اتاۋ دا ءبىراز جايدى اڭعارتادى. ءدال سول كۇنگى وقيعا جايىندا قاسەكەڭنىڭ ءوزى بىلاي دەپ جازعان: «…بۇل ون ساعات ەشبىر بىتپەيتىن ماڭگىلىك سياقتى كورىندى. دەگەنمەن, ۋاقىت ءوتىپ كەتتى. ءبىزدىڭ روتا ۇزاق شايقاسىپ, دۇشپاننىڭ ءتورت تانكىسىن قيراتىپ, جۇزدەگەن فاشيستەردى جويدى, اقىرى ءوزىنىڭ قورعانىس شەبىن جاۋدان ساقتاپ قالدى. ءسويتىپ, ءبىز نەمىس اسكەرىنىڭ موسكۆاعا قاراي جىلجۋىن ءبىر كۇنگە توقتاتتىق. ال بۇل زور جەڭىس ەدى».
موسكۆانى جاۋدان قورعاۋدا ءشارىپوۆتىڭ سەگىزىنشى روتاسىنىڭ ەرلىكتەرى تۋرالى جازۋشى الەكسەي كۋزنەتسوۆ, پولك كوميسسارى احمەتجان مۇحامەدياروۆ, كەڭەستەر وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋللين, الىشەر توقماعانبەتوۆ, پەتر سافرونوۆتار تەبىرەنىپ جازعان.
وسى جەردە ءسابيت مۇقانوۆتىڭ «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ 1941 جىلعى 22 قاراشاداعى نومىرىندە جاريالانعان «گۆاردەەتس باۋىرلارعا» دەگەن ولەڭى ويعا ورالادى. وندا ءبىراز باتىرلاردىڭ اتى اتالىپ, ءبىر شۋماعىندا بىلاي دەلىنگەن:
ەندى, جاۋ, جىلجىماسسىڭ سەن جاسىرىن,
جىلجيمىن دەسەڭ, ونىڭ جان اشۋىڭ,
ءشارىپوۆ, اماندىقوۆ, بەكباتىروۆ –
قيت ەتسەڭ, قيعالى تۇر ءۇش قاسىمىم.
وسىلايشا قاسەكەڭنىڭ, ونىڭ جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىكتەرى دۋالى اۋىزدارعا دا ىلىنگەن.
سول قان مايداندا ول قاتتى جارالاندى. بۇل جاراقاتتىڭ ايتارلىقتاي بولعانى سونشالىق, ونى قايتادان قولعا قارۋ الىپ كۇرەسەتىندەر ساپىنا كىرگىزبەدى. سوندا قاسىم ءشارىپوۆ كۇشى اتاتىن قارۋدان استە دە كەم ەمەس قالام دەيتىن قارۋدى قولىنا العان.
ءسىرا, سوندا ونىڭ بۇرىنعى, سوعىسقا دەيىنگى اسا جاۋاپتى جۇمىستارىنا, بەيبىت ايماقتاعى جۇمىستارعا اۋىسۋىنا دا بولار ەدى, بىراق ول مايداننان كەتكەن جوق. الدىمەن اسكەري ءتىلشى بولدى, سونان سوڭ ديۆيزيالىق, مايداندىق, اسكەري-وكرۋگتىك گازەتتەرگە باسشىلىق جاسادى. ەكى تىلدە جازاتىن قالامگەردىڭ ورنى ءتىپتى بولەك ەدى. ول ورىس گازەتتەرىنە دە رەداكتورلىق ەتتى.
ول سوعىستى ءبىتىرىپ قانا ەمەس-اۋ, ەلگە كەلەسى جىلى ناۋرىزدا عانا ورالدى. مايدانعا اتتانعان ۇجىمىنا – پارتيا تاريحى ينستيتۋتىنا كەلگەن. ۇلكەن ەرلىك جاساپ, سۇراپىل سوعىستىڭ وتىن كەشىپ, شىنىعىپ, شيراپ, ءبىراز باسشىلىق قىزمەت اتقارىپ, ەسەيىپ تە كەلگەن. سونى ەسكەرىپ, مۇنداعىلار ونى بىردەن ينستيتۋت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ تاعايىندادى. وسىلايشا بۇرىنعى ءومىر قايتا جالعاستى.
بۇل ءومىر دە وڭاي ەمەس ەدى. وزدەرىنە ماركسيزم-لەنينيزم كلاسسيكتەرىن قازاقشاعا اۋدارۋ جۇكتەلگەن. بۇرىن دا بۇل جۇمىس قيىن ەدى. ەندى ول ودان دا بەتەر قيىنداعانداي. بىلىكتى اۋدارماشىلار بۇرىن دا جەتىسپەيتىن, سولاردىڭ ءبىرازى مايداننان ورالماي قالدى. سولار ءۇشىن دە جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. كوپ ادامنىڭ كوسەمدەردىڭ شىعارمالارىن اۋدارۋعا جۇرەكتەرى داۋالامايدى. كوركەم ادەبيەتتىڭ شەبەر اۋدارماشىلارىنىڭ دا, ءتىپتى عالىمداردىڭ دا بۇعان ءتىسى باتا بەرمەيدى. بۇل جەردە ەكى ءتىلدى جەتىك ءبىلۋ ءوز الدىنا, اۋدارماشىنىڭ جوعارى ساياسي ساۋاتى ءبىرىنشى تالاپ. سول تالاپقا ساي كەلەتىندەر مۇلدە سيرەك. سول سيرەكتەردىڭ ءبىرى عانا ەمەس-اۋ, بىرەگەيى قاسىم ءشارىپوۆ ەدى. بۇل جۇمىسقا ول ءومىرىنىڭ ءبىراز كەزەڭىن ارناپ, بۇل جونىندە ەڭ بەدەلدى تۇلعاعا دا اينالعان. ونى تەوريالىق تۇرعىدا نەگىزدەپ, عىلىمي كىتاپ تا جازعانى بار.
سول پارتيا تاريحى ينستيتۋتىنان ول «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە رەداكتور قىزمەتىنە جوعارىلاتىلدى.
«سوتسياليستىك قازاقستان» – رەسپۋبليكانىڭ باس گازەتى. باس گازەتى بولعاندا, ول – قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ, رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنىڭ جانە ۇكىمەتتىڭ ورگانى. ونىڭ اق دەگەنى – العىستاي, قارا دەگەنى – قارعىستاي قابىلدانار زامان ەدى. سونداي باسىلىمعا باسشى بولۋ – ۋاقىت جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاعان ازاماتتى تانۋ, ۇلكەن سەنىم. «سق»-نىڭ رەداكتورىنىڭ كومپارتيا ورتالىق كوميتەتىنە مۇشە بولۋى, جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولۋى جازىلماعان زاڭدىلىق بولاتىن.
وسىنداي لاۋازىمعا يە بولعاندا, قاسىم ءشارىپوۆ 37 جاستا ەدى. كەيىنگى ولشەمگە قاراعاندا, جاس دەۋگە دە بولار. قانشالىقتى ءومىر كوردى دەگەندە, باسقاسىن بىلاي قويىپ, سۇراپىل سوعىستاعى بەس جىل – تەڭدەسسىز سىناق. ودان ابىرويمەن وتكەن, ساياسي دايىندىعى – ماركسيزم-لەنينيزم كلاسسيكتەرىن اۋدارىپ, كوممۋنيستىك يدەيانىڭ مايىن ىشكەن دەۋگە بولعانداي.
بىراق ول قيىن زامان ەدى. اسىرەسە, وزىنشە ويلايتىن, شىندىققا باس يەتىن, ۇلت مۇددەسىن قادىر تۇتاتىن ادامنىڭ جولىنا كەدەرگى كوبەيگەن كەز. ۇلتشىلدىققا قارسى ناۋقان ءورشىپ تۇرعان. وندايدا ءوز بەت-بەدەرى جوقتارعا, نۇسقاۋدىڭ ءبارىنە قارسىلىقسىز كونەتىندەرگە قولايلى. جاڭا ۇلكەن لاۋازىمدى قىزمەتكە يە بولعان قاسىم شارىپوۆكە كوپ قولايسىزدىق كەزىكتى. سول ماركسيزم-لەنينيزم كلاسسيكتەرىنىڭ تۇجىرىمدارىنا سۇيەنىپ, كەنەسارى قاسىموۆتىڭ رەسەي يمپەرياسىنا قارسى ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىن اقتاپ, ءبىراز داۋعا ۇشىراپ, تالقىعا تۇسكەن ە.بەكماحانوۆتىڭ «قازاقستان ءحىح عاسىردىڭ 20-40 جىلدارىندا» دەگەن كىتابىنا وڭ باعا بەرگەن ماقالاسى «سق»-عا رەداكتور بولعاننان كەيىن «قازاقستان كوممۋنيسى» جۋرنالىندا (№9) جاريالاندى. «وعاش» قىلىق. بىراق سوعان وراي بيلىك جاڭا تاعايىندالعان رەداكتورعا بىردەن قاتاڭ شارا قولدانۋدىڭ ءجونىن تاپپاعان. ويتكەنى, مۇنداي جوعارى قىزمەتكە قويعاندا نە ويلادىڭدار دەگەن سۇراق بىردەن الدارىنان شىعادى. سودان دا وعان كۇدىكتى ادام بەلگىسىن موينىنا تاعۋمەن شەكتەلدى.
رەداكتور بولىپ كەلگەننەن كەيىن ق.ءشارىپوۆ «سوتسياليستىك قازاقستانعا» نە وزگەرىس, نە جاڭالىق اكەلدى دەگەن سۇراقتىڭ قويىلارى زاڭدى. سوناۋ 30-شى جىلداردىڭ اياعىنان كەيىن قۋعىن-سۇرگىننىڭ قايتا ءورشي تۇسكەن كەزىندە قانداي جاڭالىق بولا قويسىن. اسىرەسە, ۇلى ورىستىق شوۆينيزم اشىق كورىنىپ, باسقا ۇلتتاردىڭ قانداي دا بولسا قۇندىلىقتارىن ءوشىرۋ ساياساتقا اينالعان كەزدە ءار ادام اڭدۋدا. اياعىڭدى اڭداپ باسپاساڭ, جازاتايىمعا كەزىگەسىڭ. جاڭا رەداكتور ۇجىمعا قارايدى, ۇجىم باسشىعا قارايدى. كوپشىلىگى – بايىرعى كادرلار. جاڭا وي ايتۋدان تايساقتايدى. رەداكتور قىزمەتكەرلەردى جاڭارتپاي, جاڭا وي, وتكىر باستامالار ىزدەۋ بەكەرشىلىك ەكەنىن ۇققان. قازاق باسپاسوزىندە توسىنداۋ وقيعا بولىپ تاريحقا ەنگەن, «قاسىمنىڭ قايسار قادامى» اتالعان, ۋنيۆەرسيتەتتى ءالى بىتىرە قويماعان جەتى جاس ءجۋرناليستى بىردەن «سوتسياليستىك قازاقستانعا» الىپ كەلۋى سوندا بولعان ەدى. قاسىم ءشارىپوۆ سوندا ستۋدەنتتەر اراسىنان ىرىكتەپ الىپ كەلگەن تولەۋباي ىدىرىسوۆ, بالعابەك قىدىربەك ۇلى, بەكدىلدا ابدۋللين, ءابىراش جامىشەۆ, وراق سماعۇلوۆ, پەرنەبەك بەيسەنوۆ, ءابىلماجىن جۇماباەۆ رەداكتسيا جۇمىسىنا جاڭا لەپ الىپ كەلۋىمەن قاتار, كەيىن قازاق باسپاسوزىنىڭ قابىرعالى قايراتكەرلەرىنە دە اينالدى. ولاردىڭ بارلىعى دا قاسەكەڭدى وزدەرىنە ۇستاز سانايدى. بۇل جايىندا كوپ ايتىلعان, قايتالاپ جاتۋدىڭ قاجەتى بولا قويماس.
ءبارىبىر زامان تابى, يدەولوگيالىق قىسىم گازەتتىڭ بەت-بەينەسىن وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەرمەگەن. قايتا سول تۇستاعى گازەت تىگىندىلەرىن قاراعاندا, ساياسي قىسىمنىڭ كۇشەيە تۇسكەنىن, ۇلتتىق قۇندىلىققا شابۋىلدىڭ كۇشەيگەنىن اڭعارار ەدىڭ. بىراق بيلىك مۇنى دا ازسىندى. اسىرەسە, ماسكەۋ قۇتىرىنا تۇسكەن. وزدەرىنىڭ ەل ىشىندەگى قىزىل كوز كومەكشىلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, «ۇلتشىلدىققا ۇرىنعانداردى» وڭاي تاباتىن. ولار «سوتسياليستىك قازاقستاندى» دا, ونىڭ رەداكتورى قاسىم ءشارىپوۆتى دە كورە قويعان. «پراۆدا» گازەتىندە «تەرىس پوزيتسيادا» دەگەن ماقالا جارىق كوردى. سول ماقالانىڭ مازمۇنىن, قانداي كىنا تاققانىن ايتىپ جاتۋ ارتىق – ماسكەۋدىڭ شوۆينيستىك رۋحىنا ساي ەمەس دەپ ايىپتادى.
ماسكەۋ ايتقان سوڭ, ونىڭ «پراۆدا» گازەتىندەي ۇرانشىسى جازعان سوڭ, مويىنداماسقا لاجىڭ جوق. قازاقستان كومپارتياسىنىڭ وك مىناداي قاۋلى الدى:
«…1. «پراۆدانىڭ» 1951 جىلعى 29 قىركۇيەكتەگى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى جۇمىسىنداعى جوسىقسىز قاتەلەرى مەن كەمشىلىكتەرى كورسەتىلگەن «تەرىس پوزيتسيادا» دەگەن ماقالاسى وتە ورىندى دەپ تانىلسىن.
2. گازەت جۇمىسىنا باسشىلىقتى قامتاماسىز ەتە الماعانى, يدەولوگيالىق ماسەلەلەردى جازۋدا ايتارلىقتاي بۇرمالاۋعا جانە كەمشىلىكتەرگە جول بەرگەنى ءۇشىن, سونداي-اق ە.بەكماحانوۆتىڭ كىتابى تۋرالى ماقالاسىندا قاتەلىكتەرگە جول بەرگەنى ءۇشىن ق.ءشارىپوۆ جولداس «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى رەداكتورى جۇمىسىنان بوساتىلسىن».
قاۋلىدا اتالعان ە.بەكماحانوۆتىڭ كىتابى تۋرالى ماقالا بۇدان ەكى جىل بۇرىن جازىلسا دا, ۇمىتىلماي ەسكە الىنىپ وتىر. قاۋلىعا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ج.شاياحمەتوۆ قول قويعان. وسى ادامنىڭ قول قويۋىمەن ق.ءشارىپوۆ ارادا ەكى ايدان اسا ۋاقىت وتكەننەن كەيىن مەلي (ماركس-ەنگەلس-لەنين ينستيتۋتى) فيليالى – قازاقستان كپ وك جانىنداعى تاريح ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى-رەداكتورى بولىپ تاعايىندالدى. بۇرىن ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى بولسا, ەندى – قاتارداعى قىزمەتكەر.
ارينە, بالا-شاعا اسىراپ وتىرعان پەندەگە قىزمەت تە كەرەك, بىراق بارىنەن دە ازاماتقا جاسالعان قيانات اۋىر تيەتىنى بەلگىلى. كۇيزەلمەدى دەسەك, ول شىندىققا قيانات بولار, ادام بولعان سوڭ, نەگە كۇيزەلمەسىن. بىراق جۇنجىمەگەنى انىق دەۋگە دە قاقىمىز بارداي. ول – رۋحى كۇشتى ادام.
«التىن كەزدىكتىڭ قاپ تۇبىندە جاتپايتىنىنداي», بۇل ازاماتتى بيلىكتىڭ ءوزى كەيىن قايتا ىزدەۋگە ءماجبۇر بولدى. 1954 جىلى ول قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنە جۇمىسقا شاقىرىلدى – عىلىم جانە مادەنيەت ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. مۇنى ازاماتتىڭ قابىلەتىن, بىلىكتىلىگىن مويىنداۋ, ول جونىندەگى وتكەندەگى قاتەلىكتەردى تۇزەتۋ دەپ تە قابىلداعان ءجون بولار. ال بۇل شەشىمگە كەيىن كسرو-داي الىپ دەرجاۆانى باسقارعان ل.ي.برەجنەۆتەي قايراتكەردىڭ قول قويعانى دا ءبىراز جۇرتقا قىزىقتى كورىنەر. جالپى, قاسىم ءشارىپوۆتىڭ ازاماتتىق تاعدىرىنا سول تۇستا, ءبىرى جازالادى, ءبىرى اقتادى دەگەندەي, ەل باسشىلىعىندا بولعان شاياحمەتوۆ, پونومارەنكو, برەجنەۆ, بەلياەۆ, ياكوۆلەۆ, قوناەۆتار ارالاسقان.
ءبىر جىلدان كەيىن, 1955 جىلى قاسىم ءشارىپوۆ «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ باسشىلىعىنا قايتا كەلدى. بۇل دا سيرەك قۇبىلىس. «ۇرىلىپ» كەتىپ, قايتا مويىنداتا كەلۋدىڭ ءجونى بولەك. سول تۇستا رەداكتسيا ۇجىمىندا ءبىراز كەلەڭسىز جايلار ورىن الىپ, ۇلكەن ۇيدەگىلەر سونى جونگە سالۋدى قاسەكەڭە جۇكتەگەندەي, سەنىم ارتقانداي. بۇل ءوزى تسيفرمەن ولشەنەتىن نارسە ەمەس. قىزمەتتەس بولعانداردىڭ, كوزى كورگەندەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سول قاسىم ءشارىپوۆتىڭ ەكىنشى كەلۋىنەن كەيىن ول باسقارعان جىلداردا (1955-1960 جىلدار) رەداكتسيا ۇجىمىندا اسا ىنتىماقتى سىيلاستىق احۋال قالىپتاسقان كورىنەدى. باس رەداكتور ۇلكەنمەن دە, كىشىمەن دە تەك «ءسىز» دەپ سويلەسەدى. ونىڭ بىرەۋگە جەكىرگەنىن, جانىنا تيگەنىن ەشكىم كورمەپتى جانە ونى باسقالاردان دا تالاپ ەتىپتى. رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرىن قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتتىرماي ۇنەمى قورعاۋشى بولىپ جۇرگەن. ءتىپتى, قىزمەتكەردىڭ كىناسى بولعان جاعدايدا دا كومەگىن اياماعان. ءۇلكەنگە – قۇرمەت, كىشىگە – ءىلتيپات ورنىققان. رەداكتسيانىڭ قاۋىرت دا ازاپتى جۇمىسىن باسقالارىمەن بىردەي كوتەرگەن, كەزەكشىلىكتى دە اتقارعان. سول ءۇشىن ونى قىزمەتكەرلەر ەرەكشە قۇرمەتتەگەن.
رەداكتوردىڭ جۇمىسى رەداكتسيانىڭ ىشىندە عانا ەمەس. ونىڭ سىرتىنداعى جۇمىس قاسىم ءشارىپوۆكە وڭاي تيمەگەنگە ۇقسايدى. 50-ءشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسى – تىڭ يگەرۋ ناۋقانىنىڭ ناتيجە بەرگەن, ءبىراز دۇنيەنىڭ ورىستانعان كەزەڭى. قازاق مەكتەپتەرى ازايىپ, باسقا سالالاردا دا تىلگە كوبىرەك تيىسكەن شاق. سول تىكەلەي تىلگە قاتىسى بار گازەتتەرگە دە اۋىز سالۋعا كىرىسكەن. ءبىراز سالادا بۇرىنعى قازاق, ورىس گازەتتەرى بىرىگىپ, قازاقشاسى ورىسشانىڭ اۋدارماسىنا اينالا باستاعان. ەندى ونى زاڭداستىرۋ, ازىرگە جەكە شىعىپ كەلە جاتقان ورتالىق گازەتتەردى دە بىرىكتىرۋ قالعان ەدى.
قازاق گازەتتەرىن اۋدارما ەتۋ جونىندە ق.ءشارىپوۆتىڭ اتىنا قاتىستىرا ايتىلاتىن كەلەڭسىز اڭگىمەلەر سول كەزگە قاتىستى. بىراق ونى ايتۋشىلار ونىڭ ءوڭىن اينالدىرىپ, ءبىراز بۇرمالاۋعا بارعان. اڭگىمەگە ارقاۋ بولعان قازاقستان كومپارتياسى وك ەكىنشى حاتشىسى ن.ي.ءجۋريننىڭ وتكىزگەن جينالىسىنىڭ (1956 جىل, 15 قاراشا) ستەنوگرامماسى پرەزيدەنت مۇراجايىندا بار ەكەن. ءبىر وكىنىشتىسى, جينالىس ۇستىندەگى ءسوز قاقتىعىستارى (رەپليكا) جوق. قاتىسقانداردىڭ نەگىزگى سوزدەرى بەرىلگەن. قاسىم ءشارىپوۆ تە ءسويلەگەن. سول ءسوزدەن كەيبىر پىكىرلەرىن كەلتىرەيىك: «بۇل تۋرالى ايتۋدان بۇرىن مەن گازەتتەردىڭ ءبىرىن-ءبىرى قايتالاۋىنا (دۋبليروۆات) قارسىلارعا ءۇن قوسامىن. ياعني ماسەلەنىڭ بۇگىنگە دەيىن قويىلىسى دۇرىس ەمەس… ەكىنشىدەن, جولداستار, اۋدارما قازاق ءتىلىنىڭ ءمانىن تومەندەتەدى جانە اۋدارما جۋرناليستەر مەن ناعىز پۋبليتسيستەر كادرىن دايارلاۋدى السىرەتەدى. اۋدارما جولىمەن ناعىز جۋرناليستەر مەن پۋبليتسيستەردى دايارلاي المايسىڭ. بۇل جاعدايدا تەك ورىس ءتىلىن جەتىك بىلەتىندەر عانا جازا الادى. ولار – باسقا ادامدار, انكەتاسى بويىنشا قازاق بولعانىمەن, ولاردى شىن ءمانىندە قازاق دەۋگە كەلمەيدى, ويتكەنى, ولار ورىسشا جاقسى جازعانىمەن, قازاقشا جازا المايدى.
ۇشىنشىدەن, بۇرىننان بەلگىلى جاي, ماركسيزم كلاسسيكتەرى دە ايتقان, اۋدارما ەشقاشاندا تۇپنۇسقاداي بولا المايدى. اۋدارمادا بەينەلى سوزدەردى بەرە المايسىڭ. اۋدارما گازەتتەردە وچەركتەر مەن فەلەتونداردىڭ جوعالىپ كەتۋى جايدان جاي ەمەس. وسىنداي ويمەن, مەنىڭشە, اۋدارما جاساۋدىڭ قاجەتى جوق». وسىلاي دەگەن.
قازاق گازەتتەرى مەن ورىس گازەتتەرىن بىرىكتىرۋ جونىندە ماسەلە كوتەرىلىپ, ول قالاي جۇزەگە اسۋى كەرەك دەگەندە قازىرگە دەيىن قالىپتاسقان اۋدارما گازەتتەردىڭ تاجىريبەسىن سىناپ, قاسىم ءشارىپوۆ ءوز كوزقاراسىن سول كەزدەگى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ي.د.ياكوۆلەۆكە جازعان حاتىندا بىلاي كورسەتەدى: «ءبىز ماسەلەنى باسقا جولمەن شەشۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. گازەتتەردى تىلىمەن بايلانىستى ەمەس, ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى بىرىكتىرۋ قاجەت. قازاق جانە ورىس گازەتتەرىن ءبىر ۇجىمعا, ءبىر پارتيا ۇيىمىنا بىرىكتىرۋ قاجەت. ءاربىر رەداكتسيا ءبىر ۇجىمنىڭ ءبىر بولىمدەرى رەتىندە جەكە بولۋى كەرەك. قازاق رەداكتسياسىنىڭ باسشىلىعىندا قازاق رەداكتورى (ورىنباسارىمەن), ورىس رەداكتسياسى باسشىلىعىندا ورىس رەداكتورى (ورىنباسارىمەن) بولۋعا ءتيىس. جالپى, باسشىلىق ءۇشىن ەكى گازەتكە بىردەي باس رەداكتور ينستيتۋتىن ەنگىزگەن ءجون». گازەتتەردى اۋدارما جاساۋعا ق.ءشارىپوۆتىڭ كوزقاراسى قانداي بولعانىن وسىدان دا ايقىن اڭعارۋعا بولعانداي. بۇل جەردە ونى جالپى گازەتتەردى ۇيىمدىق تۇرعىدا دا بىرىكتىرۋگە قۇشتار بولدى دەۋ دە ارتىق. ماسەلەنىڭ قاي باعىتقا ويىسىپ بارا جاتقانىن بولجاعان ول قالايدا قازاق گازەتتەرىنە ءتيىمدى جولدىڭ تاڭدالعانىنا كۇش سالعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ورتالىق گازەتتەردىڭ اۋدارماعا اينالماي قالۋىنا قاسىم ءشارىپوۆتىڭ رەسپۋبليكانىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا تىكەلەي حات جازىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن دۇرىس ءتۇسىندىرۋى بىردەن-ءبىر سەبەپ بولدى دەپ تۇجىرىم جاساۋعا دا بولعانداي.
زامانداستارىنىڭ كۋالىك ەتۋىنە قاراعاندا, سول تۇستا اسا ۇستامدى, بارىنشا بىلىكتى قايراتكەر رەتىندە كورىنگەن قاسىم ءشارىپ ۇلىنىڭ بەدەلى ايتارلىقتاي كوتەرىلگەن. ءتىپتى, ونىڭ قازاقستان كپ وك-ءنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى بولادى ەكەن دەگەن ءسوز دە شىققان كورىنەدى. ارينە, ول ءبىراز ادامدارعا ۇنامايدى. ۇناماعان سوڭ, وعان كەدەرگى جاساۋدىڭ جولدارى دا ىزدەستىرىلەدى. كوپ كەشىكپەي ول جول تابىلادى دا. قاسەكەڭ تاعى ءبىر ۇلت مۇددەسىنە قاتىستى ماسەلەدەن تاياق جەيدى.
بۇل جەكە باسقا تابىنۋدى ايىپتاپ, سوعان وراي سوناۋ 30-شى جىلداردا قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعانداردى اقتاي باستاعان كەزەڭ ەدى. ءسويتسە دە, ورىستانداندىرۋ ۇرانى جاڭاشا قارقىن الىپ كەلە جاتقان. وسىنداي جاعدايدا قازاق ەلىنىڭ ۇلكەن قايراتكەرى تۇرار رىسقۇلوۆ اقتالعانىمەن, ونىڭ ۇلت ماسەلەسى جونىندەگى ءىس-ارەكەتتەرىنە ءالى دە كەشىرىم جوق ەدى. «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە تۇرار رىسقۇلوۆ تۋرالى ءوزى دە قۋعىن-سۇرگىن كورگەن ر.بايجاراسوۆتىڭ ءبىر بەتتىك ماقالاسى جاريالانۋى ق.شارىپوۆكە قارسىلار ءۇشىن تاپتىرمايتىن ولجاعا اينالعان. بۇل جەردە كىمنىڭ «كورەگەندىك» جاساپ, ونى كىمدەردىڭ قورعاعانى جونىندە دەرەك كەلتىرە المايمىز, ءبىر اقيقات – ول قازاقستان كپ وك بيۋروسىندا تالقىلانىپ, كەڭ كولەمدە, باسقالارعا ساباق بولعانداي ۇلكەن قاۋلى قابىلداندى. ونىڭ قورىتىندى بولىگى مىناداي: «1. ءجونسىز ارەكەت رەتىندە, رەسپۋبليكا پارتيا ۇيىمىنىڭ يدەولوگيالىق جۇمىسىنا جانە ەڭبەكشىلەردى ينتەرناتسيونالدىق رۋحتا ءتاربيەلەۋ ىسىنە ۇلكەن نۇقسان كەلتىرەتىن «تۇرار رىسقۇلوۆ» ماقالاسىن جاريالاۋعا بايلانىستى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى رەداكتسياسىنىڭ ارەكەتى ايىپتالسىن. 2. ق.ءشارىپوۆ جولداس «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى رەداكتورى جانە كوللەگيا مۇشەسى قىزمەتىنەن بوساتىلسىن».
«سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى رەداكتورلىعىنان قاسىم ءشارىپوۆ ەكىنشى رەت وسىلاي كەتتى. ۇيىمداستىرۋشىلىق نەمەسە كاسىبي قابىلەتى ءۇشىن ەمەس, سول ۋاقىت باعامى بويىنشا ساياسي قاتەلىكتەرى ءۇشىن كەتتى. ال ۋاقىت ونى كەيىن رەداكتوردىڭ كورەگەندىگى, ساياسي ەرلىگى, ۇلت مۇددەسىنە قىزمەت ەتكەنى دەپ باعالادى. سويتسە دە, ونىڭ ىسكەرلىك, ۇيىمداستىرۋشىلىق, كاسىبي قابىلەتىنىڭ جوعارى ەكەنىن رەسپۋبليكا باسشىلىعى سول كەزدە-اق باعالاعان. قازاقستان كپ وك حاتشىسى بىلايشا مىنەزدەمە جازدى: «بىراق قازاقستان كپ وك ءشارىپوۆ جولداستى ءوزىنىڭ ىسكەرلىك قابىلەتى بويىنشا باسشىلىق جۋرناليستىك جۇمىستا, قازىرگى جاعدايدا قازاق سسر مينيسترلەر كەڭەسى جانىنداعى قازاق تەلەگراف اگەنتتىگى ديرەكتورى قىزمەتىنە پايدالانۋعا لايىق دەپ ەسەپتەيدى». بۇل قىزمەتتى ق.ءشارىپوۆ 13 جىل بويى ابىرويمەن اتقارىپ, سودان وداقتىق دارەجەدەگى زەينەتكەرلىككە شىققان.
قوعامدىق ۇيىم بولسا دا, سول تۇستا ايتارلىقتاي بەدەلى بار جۋرناليستەر وداعىن قاسىم ءشارىپ ۇلى 1959 جىلدان 1971 جىلعا دەيىن باسقارىپ, بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىنىڭ جاستاۋ ءارىپتەسىنىڭ اتقارعانى ءجون دەگەن شەشىمگە كەلىپ, ارىز بەرگەنى بار. بۇل دا ونىڭ ازاماتتىق كەلبەتىن اڭعارتادى.
وسىلاي قاسىم ءشارىپ ۇلى ءشارىپوۆ ۇلكەن باسشىلىق قىزمەتتىك جولدان ءوتتى. ونىڭ كەدىر-بۇدىرى, جۇيكەنى جۇقارتقان تۇستارى دا كوپ بولدى. قانداي جاعداي كەزدەسسە دە, ول ءوزىنىڭ ازاماتتىق كەلبەتىنە داق تۇسىرگەن جوق, ارىن تازا ۇستادى, قايراتكەرلىك تۇلعاسىمەن كورىندى. سودان دا ول زامانداستارىنىڭ, شاكىرتتەرىنىڭ جادىندا ىسكەر باسشى, قامقور باسشى, پاراساتتى ازامات رەتىندە قالعان.
قاسىم ءشارىپوۆتىڭ شىعارماشىلىق ەڭبەگىن ءسوز ەتكەندە, ونى جۋرناليستىك جانە جازۋشىلىق تۇرعىدا قاراۋعا دا بولار ەدى. ءسىرا, ءبولىپ قاراۋدىڭ قاجەتى جوق شىعار, ولار ءبىر-بىرىمەن اجىراعىسىز, قابىسىپ جاتىر. ونىڭ كوركەم وچەركتەرىن, دەرەكتى حيكايالارىن جۋرناليستىك شىعارما دەپ شەتتەتپەي, كوركەم ادەبيەت اۋىلىنا قونىستاندىرۋعا دا ابدەن بولار ەدى.
جالپى, قاسەكەڭ ادەبيەتكە جاسىنان جاقىن بولعان ادام. ءتىپتى, ول ماسكەۋدە وقىپ جۇرگەن كەزىندە-اق شىعارماشىلىق ەڭبەكپەن ايتارلىقتاي بەلسەندى اينالىسسا كەرەك. سول تۇستا, ناقتىراق ايتقاندا, 1933 جىلى (بۇل كەزدە ول 21 جاستا عانا ەدى). «ادەبيەت مايدانى» جۋرنالىندا «نامىس» پەساسى جانە «ادال» پوەماسىنىڭ ءۇزىندىسى جاريالاندى. بۇل بىزگە بەلگىلىسى عانا, ىزدەۋشىنىڭ كوزىنە تۇسپەگەندەرى دە بولۋى ابدەن مۇمكىن. ولەڭدەرى جيناقتالىپ, ساراپتالماعاندىقتان دا, ونىڭ اقىندىق قارىم-قابىلەتى تۋرالى اڭگىمە ايتۋ ارتىقتاۋ. جالپى, قاسەكەڭ ولەڭ جازىپ, ونىڭ كەيبىرەۋلەرىن اركەز جاريالاپ تا تۇرعان. اسىرەسە, سوعىس جىلدارىندا, اسكەري گازەتتەردى ايتپاعاندا, ونىڭ ءبىراز ولەڭدەرى «سوتسياليستىك قازاقستاندا» دا جارىق كورگەن. گەنەرال پانفيلوۆ تۋرالى تولعاۋ باللاداسى ورىسشاعا دا اۋدارىلىپ, ءبىراز باسىلىمداردا جاريالانىپ, كىتاپتارعا دا ەندى.
ءوزىنىڭ قىزمەتىنە ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ادام بولعاندىقتان دا قاسەكەڭ كوپ ۋاقىتىن كۇندەلىكتى جۇمىسىنا ارناپ, شىعارماشىلىق ەڭبەككە, ونىڭ ىشىندە, كوركەم شىعارماشىلىققا قولى تيە بەرمەگەنگە دە ۇقسايدى. ءبىرشاما كىتاپتارىن, ونىڭ ىشىندە ولاردىڭ ورىسشا اۋدارمالارىن زەينەتكەرلىككە شىققان سوڭ عانا جازعانى بار. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى قاسەكەڭ ومىردەن وزعان سوڭ جارىق كوردى. ونىڭ شىعارماشىلىعىندا ۋاقىتتىڭ, زاماننىڭ, ساياساتتىڭ تابى بار. وعان ءبىز بارىنشا تۇسىنىستىكپەن قاراۋىمىز كەرەك. قاسىم ءشارىپوۆ – ءوز زامانىنىڭ ادامى جانە بەلسەندى ادامى.
ءبىز قاسەكەڭنىڭ شىعارماشىلىعىن تالداۋدى ماقسات ەتىپ وتىرعان جوقپىز. ۋاقىتى كەلگەندە زەرتتەۋشىلەر تابىلىپ, بۇل ءىس جۇزەگە اسار. ايتپاعىمىز – قاسىم ءشارىپوۆ سوڭىنا ايتارلىقتاي شىعارماشىلىق مۇرا قالدىرعان ادام. ونىڭ «ءبىز – پانفيلوۆشىلارمىز» دەگەن دەرەكتى حيكاياسى – قازاق جۋرناليستيكاسىندا عانا ەمەس-اۋ, جالپى, قازاق ادەبيەتىندەگى اسكەري تاقىرىپتا جازىلعان ەلەۋلى شىعارمالاردىڭ ءبىرى دەپ باعالاساق ابزال. اتتەڭ, بۇل شىعارما سوناۋ سۇراپىل سوعىستىڭ قىزۋى باسىلماي تۇرعان كەزدە جارىق كورگەندە, بۇل شىعارماعا دا, ونىڭ اۆتورىنا دا باعا باسقاشا بولار ەدى-اۋ دەپ وكىنەسىڭ.
وسىناۋ ۇلكەن قايراتكەر, قالامگەردىڭ تۋعانىنا ءجۇز جىل تولىپ وتىر. «ءتىرى بولسا…» دەپ ءسوز قوزعاۋدىڭ ءجونى جوق. التى مۇشەل ءومىر كەشىپتى. جاساعان ءومىرىن ءماندى وتكىزگەن ازاماتتى قوعام ۇمىتپايدى. جاقسىلىعىن جادىندا ساقتايدى, ەرلىگىن ونەگە تۇتادى, پاراساتىنا سۇيسىنەدى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
