كەۋدەسىندە وتى بار قازاق
سەيسەنبى, 2 قازان 2012 7:08
قازاق عىلىمنان كەنجە قالعانمەن, «ويان, قازاق!» دەپ الاش ازاماتتارى اتتان سالعان سوڭعى قيلى كەزەڭدە تابيعي قابىلەتىمەن وزىق شىققان نەبىر مىقتى ۇلدارىن الەمگە پاش ەتتى. اش-جالاڭاش, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن ۇلت زيالىلارىن جاپپاي وتاعان الاساپىران داۋىردە, حالقىمىزعا قۇداي قاراسىپ, جاس وسكىنى وقۋ-ءبىلىمنىڭ نۇرىمەن كوكتەدى, الەم تانىعان ءىرى تۇلعالارعا اينالدى. سولاردىڭ ءبىرى شاپىق شوقى ۇلى.
سەيسەنبى, 2 قازان 2012 7:08
قازاق عىلىمنان كەنجە قالعانمەن, «ويان, قازاق!» دەپ الاش ازاماتتارى اتتان سالعان سوڭعى قيلى كەزەڭدە تابيعي قابىلەتىمەن وزىق شىققان نەبىر مىقتى ۇلدارىن الەمگە پاش ەتتى. اش-جالاڭاش, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن ۇلت زيالىلارىن جاپپاي وتاعان الاساپىران داۋىردە, حالقىمىزعا قۇداي قاراسىپ, جاس وسكىنى وقۋ-ءبىلىمنىڭ نۇرىمەن كوكتەدى, الەم تانىعان ءىرى تۇلعالارعا اينالدى. سولاردىڭ ءبىرى شاپىق شوقى ۇلى.
شاپىق پەن ونىڭ اعاسى ريزانىڭ ەسىمىن عۇلاما ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلى قۇران كىتاپ اشىپ قويعان. «باتالى قۇل ارىماس» دەسە, قازاقتىڭ ءوزى اۋليە. كيەلى كىتاپتىڭ قاسيەتىن تانىعان ءماشھۇر جۇسىپتەي اۋليەنىڭ باتاسى ەكى بالانى دا زاماننىڭ جاماناتىنان, ءولىم-جىتىمنەن امان الىپ شىعىپ, اقساقال جاسىنا جەتۋدى, ابىرويلى, ادال ەڭبەگىمەن ورلەگەن اسىل ازاماتتاردىڭ قاتارىنا قوسۋدى جازىپتى. شاپىق اعا كىتابىندا: «ءومىربايانىنىڭ وسى دەرەگىن ريزا ولە-ءولگەنشە ەرەكشە ماقتان تۇتتى. ءوزىم دە قازاق ءۇشىن سيرەك كەزدەسەتىن ەسىمنىڭ شىعۋ تەگىن سۇيسىنە اڭگىمەلەيتىن ەدىم», دەپ جازادى. تەگىنەن جاڭىلماۋدى قازاق ايرىقشا قاستەرلەيتىن حالىق.
اكەسى شوقىنىڭ بويىندا ەرەكشە تەكتىلىك, زامان باعدارىن ءدوپ تانۋ بار. سول قاسيەتى قان ارقىلى ۇلكەن ۇلى ريزاعا بەرىلگەن, ول جالعىز سيىردى ساتىپ, سونىڭ اقشاسىمەن ءىنىسىن وقۋعا جىبەرگەن كورەگەندىگى, تەگىنىڭ مىقتىلىعى.
شاپىق شوكيننىڭ «ءومىردىڭ ءتورت ماۋسىمى» اتتى مەمۋارلىق-عۇمىرباياندىق كىتابى 1992 جىلى جارىققا شىقتى. وسى كىتابىنىڭ باسىندا ول اكە بەينەسىن التى جاسىندا جەتىم قالسا دا, جۇرەگىندە ساقتاپ, قيماستىقپەن, ساعىنىشپەن ەسكە الادى. ءبىر ۇيدە سەگىز بالا: ءۇش قىز, بەس ۇل بولسا, ۇلدىڭ كەنجەسى – شاپىق. شوقى ولەرىندە كەنجەسىن تۇڭعىش بالاسى ريزاعا اماناتتاپ كەتەدى. ارعى اتاسى ءبازىل باي بولعانمەن, كەيىنگى تۇقىم ءۇش جۇتتان كەدەيلەنگەن. ول اكەسى تاقىر كەدەي بولسا دا, ەڭسەسى تۇسپەگەن, «مەنىڭ اكەمدە قاشان ويانىپ, قاشان سىڭگەنى بەيمالىم, مىنەزىندە ءبىر كىسىلىك, دەگدارلىق بولدى. مالسىزدىعىنان ول قاسىرەت جاساعان جوق. اۋىرتپالىققا كونسە دە» دەپ جازۋى سونى ءبىلدىرەدى. شوقى قالتاسىندا سوقىر تيىنى بولماسا دا تۋىستاردى قايران قالدىرىپ, ۇلكەن ۇلى ريزانى وقۋعا جىبەرگەن. ءبىلىم الۋ داۋلەتتىلەردىڭ بالالارىنىڭ ارتىقشىلىعى سانالعان كەز.
«كەدەيدىڭ تالايىنا جازىلعانى ناداندىققا ودان ارمەن شىرمالىپ, مال سوڭىندا سالپاقتاۋ» دەپ ۇققان قيىن زاماندا اكە دانالىعى شوقى بالالارىنىڭ كەلەشەكتە ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ التىن كىلتى ءتارىزدى پروگرەسسيۆتى ءرول اتقاردى.
ءتىپتى بۇل جولدا قازاقتىڭ ۇلتتىق سالت-ءداستۇرى, دالىرەك ايتقاندا, ومىردەن وزعان ءبىر تۋىسىنىڭ كۇناسىن ساتىپ الاتىن عۇرىپ كومەككە كەلگەنى ايان. ونىڭ قۇنى ءبىر بيە بولىپ شىعادى. بۇل جەتىم بالالارعا ءبىر قىس ريزىق بولادى. وقۋعا بارار جولدا جالعىز سيىردىڭ تەرىسىن ساتىپ تاپقان 8 سومدى ريزا ءىنىسى شاپىققا بەرەدى.
بالا شاپىقتىڭ وقۋ ىزدەپ شىققان وديسسەياسىنىڭ باسىندا اۋىلدان قارقارالىعا قازاقتىڭ ءتورت بالاسى 400 شاقىرىم جالاڭاياق دەسە ارتىعى جوق, اربا سوڭىنا ىلەسە جاياۋ جول جۇرەتىنى قازىرگى بالالار ءۇشىن ەرتەگىدەي نانعىسىز سەزىلەر. ول ءبىرتالاي كۇنگە سوزىلعان مەحناتى مەن قىزىعى مول ساپار بولدى. تابانىنان توزىپ, قارقارالىداعى العاشقى وقۋىنا تەنتىرەپ جەتكەن بالا شاپىقتىڭ جىگەرى جاسىمايدى. جاس شاعىنان شىنىعۋ بۇل ۇرپاقتىڭ ماڭدايىنا جازىلعان جازمىش. تەگىندە بۇل كىتاپتىڭ كەرەمەت ارتىقشىلىعى: كادىمگى كينودراماتۋرگياعا سۇرانىپ تۇرعانى. ويتكەنى, ناعىز ءومىر جولى, تاريحي تۇلعانىڭ ءومىربايانى عانا ەمەس, تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ باسىنان كەشكەن قيلى كەزەڭى, بوياماسىز شىندىعى, ادامدار اراسىنداعى تارتىس مەيلىنشە وبەكتيۆتى سۋرەتتەلىنەدى. ەگەر وسىنداي ناعىز ادامداردى كينو ونەرى ارقىلى ونەگە قىلۋدى بىلسەك, گولليۆۋدتىڭ جالعان رەمبوسى, بەتمان, سۋپەر قاھارماندارى وتىرىكتىڭ قۇيرىعى ءبىر تۇتام قالپىمەن تۇككە جاراماي قالار ەدى.
الماتىدا, مەدەۋ شاتقالىندا 1973 جىلى سەل باسقانداعى بۇل كىسىلەردىڭ: ءبىرىنشى باسشى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆ پەن سوۆمين توراعاسى بايكەن ءاشىموۆتىڭ قاسىندا تابيعات اپاتىنىڭ قايتالانۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن تۇرعىزىلعان بوگەتتەردىڭ قاۋقارى جەتپەي قالاتىن بولعان سوڭ, بىرنەشە ناسوس ارقىلى سەلدى بوگەۋ جونىندەگى قاجىر-قۋاتى مەن بىلىكتىلىگى جاۋگەرشىلىكتە ەل قورعاعان باتىردان ارتىق بولاتىن.
ءوز ءومىرىنىڭ كەز كەلگەن كەزەڭىن سۋرەتتەۋدەگى ناقتى شىندىق شاپىق شوكين مەمۋارىنىڭ ەرەكشەلىگى. ادەبيەتتەگى وسى دەرەكتى جانردىڭ تابيعاتىن «مەمۋارى – ەتو سۆياتايا لوج» دەپ ماسكەۋلىك پروفەسسور ۆ.پ.سميرنوۆ ءبىر دارىسىندە ك ۇلىمسىرەي تاڭبالاعانى ويىمدا قالدى. بۇل ءارى قيالعا باي ليريكتەرگە قاتىستى اڭگىمە بولسا كەرەك. ال فيزيكتەر, ياعني ناقتى عىلىم ادامدارىنا ماتەماتيكالىق دالدىك ءتان, ارتىق بوياۋ, اسىرەلەۋ, جالعان دارىپتەۋ, ارتىستىك, يلليۋزيا ولارعا تۇبىرىمەن جات.
شاپىق شوكيننىڭ تۋعان اۋىلى باياناۋىل – كازاك ستانيتساسى بولىپ سالىنعان اۋدان ورتالىعى. قازاق بالاسىنىڭ ۇلكەن عۇلاما عالىمعا اينالۋ جولى سوقتىقپالى-سوقپاقتى, شىتىرمانى مەن تاعلىمى مول ءدۇرىلدەگەن ءداۋىر بولدى. ەۋرازيانىڭ كەڭىستىگىندە مۇحيتتاي شالقىپ جاتقان, كەيىننەن سوۆەتتەر وداعى اتالىپ, ون بەس رەسپۋبليكانى ءبىر تۋدىڭ استىنا جيناعان زور مەملەكەتتىڭ حح عاسىردا باسىنان كەشكەن تاريحي مەزەتتەرى بۇل مەمۋارعا تەگىس كىرەدى. ول: ازامات سوعىسى, كولحوزعا كۇشپەن ۇجىمداستىرۋ, بايلاردىڭ مالىن تارتىپ الىپ, وزدەرىن جەر اۋدارۋ, گولوششەكيننىڭ «كىشى قازان» ناۋقانى, مالىن تارتىپ العان سوڭ جاپپاي اشتىقتان قىرىلعان قازاق حالقى, ساياسي-قۋعىن سۇرگىن, ادامداردىڭ شىنايى پورترەتى تەگىس كىرەدى. مىسالى, جاس جىگىت شاپىقتىڭ سەمەي ۋەزدىندەگى شۇبارتاۋ اۋدانىنا قاقاعان قىستا كونفيسكەلەۋگە وكىل بولىپ جىبەرىلگەن ءساتى, بۇل ەندى ۆەستەرن فيلمگە لايىق ەپيزودتار.
بۇل ەڭبەكتە قازاقتىڭ ءسۇت بەتىندەگى قايماقتاي كىلەڭ تەكتى زيالىلارى تۋرالى دەرەكتەر دە مول. شاپىق شوكيننىڭ رۋحاني جەتىلۋىنە, حالقىنا رياسىز ەڭبەك ەتەتىن ۇلكەن ازاماتقا اينالۋىنا قۇداي قاراسقان دەسەك جالعان ءسوز بولا قويماس. تاشكەنتتەگى وقۋعا كەشىگىپ بارعانىن, سولاي بولا تۇرسا دا, ورتالىق ازيا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گەولوگيا-بارلاۋ فاكۋلتەتىنە قابىلدانۋىنا مۇحتار اۋەزوۆ كومەكتەسكەنىن جازادى ول.
ول ەلدى اشتىق جايلاعان 1932 جىلدىڭ سۇمدىعىن قازاقستاننىڭ ءارتۇرلى ايماعى: اياگوز, كوكشەتاۋدا ءوز كوزىمەن كورەدى. ءتىرى ولىك سياقتى قاپتاعان اشتاردىڭ بەينەسى ۇمىتىلمايدى. بۇل قازاق حالقىنا قاساقانا جاسالعان قاستاندىق ەكەنىن مىنا ءبىر دەرەك اشكەرەلەيدى: «مۇندا ءبىز وسىندا ۆوكزالدا قازاق ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ەلتاي ەرنازاروۆ توقتاعانىن بىلدىك. قورازدانىپ شاي ءىشىپ وتىرعان پرەزيدەنتتى كورگەندە جارىلىپ كەتە جازدادىق. ەسكەندىر (قازاق ستۋدەنت) داۋسى بۇزىلىپ, ايقاي سالدى: «سىزگە ۇيات ەمەس پە؟ اندا ادامدار ءولىپ جاتىر…. سوۆەت ۇكىمەتى قايدا؟». شال كەسەسىن قولىنان ءتۇسىرىپ الدى, شايى كىلەمگە توگىلدى. ول باسىن قوس قولداپ ۇستادى جانە اقىرىن جىلادى: «مەنىڭ قولىمنان نە كەلەدى؟». وسىناۋ ساۋاتسىز شال وسى مينۋتتاردا پرەزيدەنتتىڭ جاعدايىنىڭ مانىسىنە ءبىزدىڭ كوزىمىزدى اشتى». بۇل نوۆوسيبيرسكدەگى ۆوكزالدا بولعان وقيعا. قازاقتىڭ ساۋاتسىز شالى گولوششەكيننىڭ انشەيىن قۋىرشاعى بولىپ شىقتى. گەنوتسيدتىڭ سان تۇرلەرىن كارى تاريح ابدەن بىلەدى.
سول كەزدە جالاڭاش قولمەن جاۋعا شاپقان باياعىنىڭ ءجالاڭتوس باتىرىنداي توتاليتارلىق جۇيەگە قارسى شىققان قازاقتا ەرلەر بولعانىن مىنا ءبىر دەرەك راستايدى: «زۇلىمدىقتىڭ تىزبەكتى رەاكتسياسى ەشكىمدى ايامادى. مەن ساكۋ-داعى (ورتالىق ازيالىق كوممۋنيستىك ۋنيەرسيتەت) اينالحات كۇلەنوۆتى ەسكە الدىم, ول قاسىنا ءوزىنىڭ سەگىز جەرلەسىن جيناپ الىپ, وتانىنداعى جاپپاي اشتىققا كىنالىلەردى جۇرت الدىندا جازالاۋدى تالاپ ەتتى. ولاردىڭ ءبارىن «توعىزدىڭ توبى» دەپ اتادى». ارينە, بۇل ۇلتىن سۇيگەن ستۋدەنتتەردىڭ ءبارىن ورگاندار ۇستاپ اكەتتى.
سوۆەتتىك يندۋستريالاندىرۋدىڭ تەمىردەي قاتال ءتارتىبى تۋرالى ول «قاي جەردە اپات بولسا, سول جەردە ءسوزسىز بۇلدىرگىشتىك» دەپ تانىعانىن جازادى. جانە قارعالى گەس-ىنداعى تابيعي اپاتتى موينىنا جازىقسىزدان جۇكتەپ, سوۆەت وكىمەتىنە قاستاندىق, حالىق جاۋى دەپ ايدار تاققان ينجەنەر شالدەنى ول قىلمىسى جوقتىعىن ساراپتامادا دالەلدەيدى, بىلىكتىلىگىمەن اقتاپ الادى. كوميسسيا بىرنەشە اي قاماۋدا وتىرعان شالدەنى بوساتقان. شاپىق شوقى ۇلىنىڭ ارقاسىندا. ءبىلىمدى مىڭدى جىعىپ قانا قويمايدى, پاناسىزدى قورعاي دا الادى!
ۇستازى اكادەميك گ.م.كرجيجانوۆسكي كىشىپەيىل, كەڭ پەيىل, ناعىز زيالى قالپىمەن جاس قازاق عالىمىنا تەمىرقازىقتاي باعىت بەرىپ, شاكىرتىن اسا جوعارى باعالايدى. ورىستىڭ نەبىر ۇزدىك عالىمدارىن ءسۇيىنتكەن, وقىماعان قازاق شوقىنىڭ بالاسى شاپىق بولادى. ءبىر قىزىق دەتالدار ايتىلعان: اكادەميك گلەب ماكسيميليانوۆيچ كرجيجانوۆسكي لەنيندى وتە قادىرلەپ, ءستاليندى جەك كورگەن ەكەن. ول لەنيننىڭ ەڭ جاقىن ادامى بولعانىن كىتاپتاعى اكادەميكتىڭ سوزىنەن بىلەمىز. جاس شاپىق ءۇشىن بۇل ادام ناعىز عىلىمنىڭ شامشىراعى: «چەرن وت ناۋكي, مەششانە نوۆوي جيزني نە ۋستاۆايا جدالي مومەنتا, كوگدا ون وستۋپيتسيا, داست پروماشكۋ, چتوبى دوستاۆيت سەبە ۋدوۆولستۆيە پوزلورادستۆوۆات, پويزوششرياتسيا ۆ ۋمەني زا گلازا وسمەيات «ۆىجيۆشەگو يز ۋما ستاريكا». ك يح وگورچەنيۋ, تاكوە ۋدوۆولستۆيە ۆىپادالو نا يح دوليۋ رەدكو». (تۇپنۇسقاداعى: «چەرن وت ناۋكي», عىلىمدى يەكتەگەن قارا الباستىداي جالعان سۇمداردىڭ بەينەسىن قالاي ءدال بەرگەن, قازىر ولار وتكەل بەرمەي قابىنداپ كەتكەنىن ش.شوكين سياقتى الىپتار بىلسە قالاي كۇڭىرەنەر ەدى. بىراق شاپىق اعا ءتارىزدى شىن عالىمداردى «موگيكاننىڭ سوڭعى تۇياعى» دەمەسەك بولعانى).
ءوز ۋاقىتىندا جالعان عىلىمدى مالدانىپ, وڭاي ولجا كورگەن بىرەۋ كەزدەسكەن ەكەن, عالىم ونى «ادام ءوز ورنىندا وتىرعان جوق» دەپ انىقتايدى جانە ديلەتانتتاردى بوتەلكەدەن شىققان جىنعا تەڭەيدى. ال قازىر عىلىم ويىنشىققا اينالعانداي اسەرى بار.
ەلدى ەلەكترلەندىرۋدى لەنين كوممۋنيزم قۇرۋدىڭ العىشارتى ءھام وسيەتى قىلدى. مۇنىڭ ساياسي ماڭىزى بولعانىن قازاقتىڭ باس ەلەكتر مامانى جازادى. «ەلەكتر شامىنىڭ جارىعى پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ ەڭبەكشىلەرگە قامقورلىعىن ايقىن كورسەتتى. سول جىلداردا سوۆەت وكىمەتىنە ەلەكترلەندىرۋدەن ارتىق ايقىن ۇگىتتى تابۋ قيىن بولاتىن».
«وتىز سەگىزىنشى جىلدىڭ قازان ايىندا مەن ءوز ومىرىمدەگى العاشقى سۋ ەلەكتر ستانتسياسىن ىسكە قوستىم». تاشكەنتتەن سوڭ ومبىعا وقۋعا اۋىسىپ, ومبى اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ گيدرومەلوراتيۆتى فاكۋلتەتىن ۇزدىك بىتىرگەن شاپىق شوكين جۇلدىزى قازاقستان ەنەرگەتيكاسى, سۋ ەلەكتر ستانتسيالارى, سۋعا شولدەگەن ارقاعا «ەرتىس– قاراعاندى» كانالىن سالۋ, ت.ب. رەسپۋبليكامىز ءۇشىن كوپتەگەن ماڭىزى زور ىستەردە, اسا ءىرى جوبالاردا جارقىراۋ ءۇشىن جاندى. كۇللى الەمدەگىدەي, ەنەرگەتيكا جەرگىلىكتى قورلار ارقىلى دامۋى كەرەك دەگەن ويدى ول تۋ قىلىپ ۇستادى.
شاپىق شوكيننىڭ تۇلعاسىن تانۋ ءبىر ماقالاعا سىيمايدى. ۇلكەن قىزمەتتە, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى قانىش ساتباەۆتىڭ قاسىندا جۇرگەن سەرىگى, يدەيالاس جولداسى, قانىش يمانتاي ۇلىنان سوڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىن باسقارعان جەتەكشى-عالىم شاپىق شوكيننىڭ عۇمىر جولىندا كەزدەسكەن كورنەكتى تۇلعالارىنىڭ ءوزى ايتارلىقتاي. ول سوۆەت وداعى بيلىگىنىڭ باسىنداعى ءبىراز: ن.س.حرۋششەۆ, مارشال ك.ە.ۆوروشيلوۆ, م.ا.سۋسلوۆ, ل.ي.برەجنەۆ, د.ا.قوناەۆ سياقتى تاريحي ادامداردىڭ پورترەتتەرىن ەپيزود ارقىلى بەرسە دە, ناقتى بەرەدى. ول سولاردىڭ بارىمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەدى, دوس بولدى, ەل يگىلىگى ءۇشىن جانىن سالدى, ءتىپتى, پىكىر قايشىلىعى ءۇشىن رەسپۋبليكانىڭ ءبىرىنشى باسشىسى, قوعام قايراتكەرى د.ا.قوناەۆپەن ىمىراعا كەلمەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اعات كەتسە دە, بۇل بوياماسىز جارقىن ءومىر. مۇندا جاعىمپازدىققا, ەكىجۇزدىلىككە ورىن جوق. قازىرگى ۇرپاق ءۇشىن تۇلعا تانۋ. بىراق, ءتىرى ادامدار ءوزارا قاقتىعىستاردا جۇرگەنى شىندىق ءارى قاتەلىكسىز ادام وسپەيدى. ءبىز ءۇشىن ءدىنمۇحامەد قوناەۆ پەن شاپىق شوكين قازاقتىڭ وزىپ تۋعان ءبىرتۋار ۇلدارى بولىپ قالا بەرمەك.
ول قازاق عىلىمى تۋرالى عىلىم اكادەمياسىنىڭ حاتشىسى رەتىندە ناقتى, ايقىن, وبەكتيۆتى دەرەك بەرەدى. 1948-1952 جىلى قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنداعى رەپرەسسيا, 200 ءىرى عالىمنىڭ ق.ساتباەۆتىڭ سەرىكتەرى رەتىندە قۋعىندالعانى تۋرالى شىندىق بار. سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, قانىش ساتباەۆ, باۋىرجان مومىش ۇلى, احمەت جۇبانوۆ, الكەي مارعۇلان, ديحان ابىلەۆ, ابىكەن بەكتۇروۆ, سالىق زيمانوۆ, ەۆنەي بوكەتوۆ, ابىلقاس ساعىنوۆ, ا.پ.پولوسۋحين, ت. ب. تۇلعالاردى ول سۇيىنىشپەن جازادى. ال ءوزىنىڭ تۋعان اعاسى ريزاعا دەگەن قۇرمەتى مەن العىسى شەكسىز.
ارتىنا 20 توم عىلىمي ەڭبەك قالدىرعان, قازاقستانداعى ەنەرگەتيكا بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ العاشقى جانە 45 جىل ۇزدىكسىز باسقارعان ديرەكتورى شاپىق شوكين. سوندىقتان قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن العان ساتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆ «حالىق قاھارمانى» جوعارى اتاعىن شاپىق شوكينگە بەردى.
شاپىق شوكيننىڭ ماعىنالى عۇمىرى ناعىز كينوعا لايىق. وسى كىتاپ بويىنشا كەلەشەكتە كينوستسەناري جازعىم كەلەدى. جاستار مۇنداي ءىرى تۇلعالاردى ءداۋىر وزعان سايىن بىلە ءتۇسۋى كەرەك. «تاربيەلەۋ» دەگەن ءسوزدى ۇناتپايمىن. ادام ءوزىن-ءوزى جاسايدى» دەيدى قايسار تۇلعا. ءوزى بولعاندىقتىڭ فورمۋلاسى. عىلىمنىڭ قيىن ءتۇرىن تاڭداسا دا, ول ابايدىڭ عيبراتىن, ولەڭدەرىن بىلەدى. مۇنىسى ىزگى ۇلگى, سىڭارجاق ەمەس. شاپىق اعانىڭ ادام ۋاقىتتى بوس وتكىزۋدى عادەتكە اينالدىرىپ, ونى پالساپامەن اقتاپ السا, سول ونىڭ سورى دەيتىنى – ابايدىڭ ادام بالاسىن ازدىرار جۇمىسى جوقتىق, جالقاۋلىقتى اشكەرەلەيتىن وسيەتىنە ءدال كەلەدى.
اكادەميك شاپىق شوكيندى دەر شاعىندا ءارى زامانىنان وزىپ تۋعان ەل ازاماتى دەسەك ارتىعى جوق.
ايگۇل كەمەلباەۆا,
جازۋشى, «دارىن» مەملەكەتتىك
جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
