ربك Daily: ءابىلازوۆ قازاقستان مەن رەسەيدەن وراسان زور قارجىنى زاڭسىز الىپ كەتكەن

سارسەنبى, 21 قاراشا 2012 7:13

باياعىدا بىرەۋ «اتىڭ شىقپاسا, جەر ورتە» دەگەن ەكەن. قازىر سونىڭ ناقتى مىسالىنا مىنا ەلدەن قاشقان الاياق ءابىلازوۆ تۋرا كەلىپ تۇر. جەر ورتەمەسە دە سوعان جاقىنداتىپ اقشا ۇرلاپ, تالاي جاندى تاقىرعا وتىرعىزىپ, اتىن شىعاردى. ءيا, جامان اتىن شىعاردى. ەندى ونىڭ الاياق دەگەن اتاقتان ارىلار شاماسى جوق. ءوز وزىنە جاماندىق جاساپ, ءوز ەلى تۇگىلى شەت ەلدە دە باتپاققا باتتى. وعان مىسالدار جەتكىلىكتى. سونىڭ ءبىرى – رەسەيلىك «Daily» گازەتىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا, قىلمىسكەر ءابىلازوۆ تەك قازاقستاننان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار رەسەيدەن دە قوماقتى قارجىنى ۇرلاعان. بۇل قارجىلار بتا مەن امت بانكتەرىنىكى كورىنەدى.

سارسەنبى, 21 قاراشا 2012 7:13

باياعىدا بىرەۋ «اتىڭ شىقپاسا, جەر ورتە» دەگەن ەكەن. قازىر سونىڭ ناقتى مىسالىنا مىنا ەلدەن قاشقان الاياق ءابىلازوۆ تۋرا كەلىپ تۇر. جەر ورتەمەسە دە سوعان جاقىنداتىپ اقشا ۇرلاپ, تالاي جاندى تاقىرعا وتىرعىزىپ, اتىن شىعاردى. ءيا, جامان اتىن شىعاردى. ەندى ونىڭ الاياق دەگەن اتاقتان ارىلار شاماسى جوق. ءوز وزىنە جاماندىق جاساپ, ءوز ەلى تۇگىلى شەت ەلدە دە باتپاققا باتتى. وعان مىسالدار جەتكىلىكتى. سونىڭ ءبىرى – رەسەيلىك «Daily» گازەتىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا, قىلمىسكەر ءابىلازوۆ تەك قازاقستاننان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار رەسەيدەن دە قوماقتى قارجىنى ۇرلاعان. بۇل قارجىلار بتا مەن امت بانكتەرىنىكى كورىنەدى. ول مۇنداي ميللياردتاعان دوللارلاردى كيپردە ارنايى قۇرعان وففشورلىق كومپانيالار ارقىلى شىعارعان. ونىڭ كوپتەگەن سىبايلاستارى قازىرگى كۇنى تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە مەرزىمدەرىن وتەۋدە. ال ءابىلازوۆتىڭ ءوزى بولسا قازاقستاندىق, رەسەيلىك جانە بريتاندىق سوت تورەلىگىنەن جاسىرىنىپ ءجۇر.

جالعاندىقتىڭ قىلمىستىق پيراميداسى

اتالعان گازەتتىڭ حابارلاۋىنشا, ەگەر ءابىلازوۆتى اعىلشىن قۇقىق قورۋ ورگاندارى ۇستار بولسا, وندا ول كەمىندە ەكى جىلعا تەمىر تورعا توعىتىلماق. الاياق مۇنداي مەرزىمدى سوتتى قۇرمەت­تە­مە­گەنى ءۇشىن الىپ وتىر. سول سياق­تى, قازاقستاندىق فەميدانىڭ دا ءابىلازوۆتى ەلدەن 7 ميلليارد دوللاردى شىعارعانى ءۇشىن ۇزاق مەر­زىمگە تۇرمەدە وتىرعىزۋعا تولىق نەگىزى بار.

ۇلىبريتانيادا سوتتالعان قىل­مىسكەر ءابىلازوۆتىڭ رەسەيلىك امت بانكتەگى الاياقتىق ءىسى بتا بانكتىڭ مىڭداعان سالىمشىلارىنا جاسا­عان قيانات تاريحىمەن ۇق­ساس كەلە­دى. نەگىزىنەن امت بانك نا­عىز قار­جىلىق پيراميداعا ۇق­سا­عان, ءويت­كە­نى, وندا قارىز جاڭا سا­لىم­شى­لاردىڭ ەسەبىنەن وتەلىپ وتىرعان. سوندىقتان, ءابىلازوۆتىڭ بانكى كلاسسيكالىق ممم-گە قا­را­عاندا الدەقايدا ۇزاق قارجىلىق پيراميدا جاعدايىندا ءومىر سۇرگەن.

ءابىلازوۆتىڭ امت بانكىن ناق­تى پيراميداعا اينالدىرعان كەزىن تۋرا انىقتاۋعا بولادى, دەپ جال­عاس­تىرادى اتالعان تاقىرىپتى «يز­ۆەستيا» گازەتى. 2010 جىلدىڭ 12 تامىزىندا رەسەيدىڭ تسەنتر­بان­كى امت بانكىنە حالىقتان سالىم قابىلداۋعا تىيىم سالدى. بىراق ودان كەيىن سالىم قابىلداۋ ارتا ءتۇستى, ويتكەنى, سالىم مولشەرى دە كوبەيە بەردى. سودان ازاماتتار ءوز­دەرىنىڭ جيعان-تەرگەندەرىن ۇلعاي­تۋ ماقساتىندا بانكروت بولىپ جا­ريالانعانعا دەيىن امت كەڭسەسىنە بارۋمەن بولدى.

وففشورلارداعى ميللياردتار

ابىلازوۆتىك امت بانكى بانكروت بولىپ جاريالانىسىمەن ون­دا­عى اكتيۆتەگى قاراجات ءتورت ەسە از ەكەندىگى, ءتىپتى العاشقى كەزەكتە تۇر­عاندارعا دا تولەۋگە جەتپەي­تىن­دىگى انىقتالدى. ال العاشقى كەزەكتە الدانعانداردىڭ سانى 5,5 مىڭ ادام بولاتىن. ءسويتىپ, ءابى­لا­زوۆ الدانعان سالىمشى­لار­دىڭ اق­شا­سىن قىلمىستىق جولمەن شەت ەل­دەگى وففشورلىق ەسەپكە اۋدارعان.

ال سالىمشىلاردىڭ اراسىندا تەك قانا كاسىپكەرلەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جۇمىسشىلار, زەينەتكەرلەر, الەۋمەتتىك سالا قىز­مەت­كەرلەرى جانە ءىرى ۇيىمدار, ءما­سە­لەن, 2008 جىلى امت بانكىنە 24 ملرد. رۋبل بەرگەن رەسەي بانكى دە بار.

بۇگىندە بۇرىنعى بانك ءبولىم­شەلەرىنىڭ ءبىرىنىڭ ورنىندا ياعني, ماسكەۋ قالاسىنىڭ ءبىر شەتىندەگى قاراشا ءۇيدىڭ تار بولمەسىندە الدانعان سالىمشىلار جۋرناليس­تەر مەن تەرگەۋشىلەرگە وزدەرىنىڭ تاقىرعا وتىرعاندارىن, بۇزىلعان جوسپارلارى مەن ۇزىلگەن ۇمىتتەرىن ايتىپ, شاعىمدانۋدا. ولار وزدە­رىنە مول اقشانى قايتارۋعا سەرت ەتكەن ءابىلازوۆتىڭ قالايشا ماڭ­داي تەرلەرىمەن تاپقان قارجى­لا­رىن شەت ەلگە شىعارىپ جانە ءالى كۇنگە ۇستالماي جۇرگەنىنە تاڭ قالادى.

سوندىقتان دا قازاقستان مەن رەسەيدە قارجىلىق جانە الەۋ­مەت­تىك الاۋىزدىقتى قوزدىرۋشى رە­تىندە ءوزىنىڭ جاساعان قىلمىسىن ءابىلازوۆ تارتۋعا ءتيىس دەپ سەنەدى. بۇگىندە «قارا ميللياردەردىڭ» قا­زاقستاندىقتاردىڭ كەز كەلگەن ءما­سەلەسىن ساياسيلاندىرۋعا ارەكەت­تەنەتىنى تۇسىنىكتى. ول, بىرىنشىدەن, بارلىق ادامدى, حالىقارالىق قاۋ­ىمداستىق نازارىن ءوزىنىڭ قىل­مى­سىنان اۋدارعىسى كەلەدى. ەكىن­شى­دەن, وسىنداي داۋ-دامايدىڭ كو­لەڭكەسىندە كەزەكتى ءبىر الاياقتىعىن جاساپ قالۋدى ويلايدى. ويتكەنى, قازىرگى ونىڭ ەسەبىندەگى 10 ميلليارد دوللار ەندى ازدىق ەتە ءتۇس­كەن­دەي. ءابىلازوۆ سەكىلدى ادامدار ءۇشىن ساراڭدىق ەندى ونىڭ جانىندا قالعان جالعىز جولداسى سەكىلدى.

ناعىز ۇرلىق

2008 جىلى ناعىز تاپشىلىق كەزدە ءابىلازوۆتىڭ امت بانكى رەسەيدىڭ تسەنتربانكىنەن 27 ملرد. رۋبل كولەمىندە سالىقسىز نەسيە الادى. ەندى وسى قارجىنى ءابى­لا­زوۆ سول كەزدە ءوزىنىڭ سالىمشىلارىنا تولەگىسى كەلمەگەنى انىق بولىپ وتىر. ويتكەنى, امت بانك رەسەيدىڭ بانكىنەن الىنعان 24,2 ملرد. ءرۋبلدى سول ساتتە-اق ءابى­لا­زوۆكە بايلانىستى كومپانيالاردى قارجىلاندىرۋعا اۋدارىپ ءجى­بەر­گەن. تەرگەۋدە انىقتال­عان­داي, بۇل مەملەكەتتىك اقشانى ءابى­لازوۆ ءتىز­بەك بويىنشا بىرتىندەپ شەت ەلدىك بانكتەرگە شىعارعان. قاراجات «ۇلەسكەرلەر تولەمدەرىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن شەت ەلدىك ۆاليۋتانى ساتىپ الۋ ماقساتىندا» دەگەن سىڭايمەن اۋدارىلعان كورى­نە­دى.

بىراق شىندىعىنا كەلگەندە, ءابىلازوۆ بەنەفيتسيار رەتىندە ەكى بانكتى دە سالىمشىلاردىڭ اقشا­سى­ن شەت ەلگە شىعارۋ ءۇشىن پاي­دالانعان. ال بىردەن ۇرلاۋعا ءۇل­گەر­مەي قالعان اقشالار بۇل كەزدە ءابىلازوۆ كومپانيالارىنىڭ ەسە­بىن­دە قالىپ قويعان. سوندىقتان بتا مەن امت بانكىلەرىندە ەش­تەڭە قالعان جوق. توقەتەرىن ايت­قان­دا, ءابىلازوۆ مىڭداعان ادامدى ميللياردتاعان تەڭگەگە «وتىر­عى­زىپ» كەتتى.

قازىرگى تاڭدا امت بانكتىڭ بۇرىنعى قوجايىنى ءابىلازوۆ بتا بانك سالىمشىلارىنىڭ 7 ميلليارد دوللارىن الاياقتىق جولمەن جىمقىرعانى ءۇشىن ايىپتالىپ, قىلمىستىق قۋدالاۋدان قاشىپ, شەت ەلدە جاسىرىنىپ ءجۇر.

امت بانكتىڭ ليتسەنزياسىن قاي­­تارۋ كەزىندە ونىڭ تسەنتربانك ال­دىنداعى قارىزى 7 ملرد. ءرۋبلدى قۇرادى, ال سالىمشىلار قارىزى بولسا 15 ملرد. رۋبل بولدى. ەندى كوپتەگەن ادام ول اقشانىڭ قاي­تا­رى­لاتىنىنا سەنبەيدى. ويتكەنى, ءابى­لازوۆتىڭ ءوزى ميللياردتاردى قو­ينىنا باسىپ الىپ قاشقىن اتاندى.

ونىڭ ۇستىنە ابلىازوۆكە بايلانىستى كومپانيالارعا بەرىلگەن بارلىق نەسيەلەر ماسكەۋ وبلىسى­نىڭ دومودەدوۆو اۋدانىنداعى جەر تەلىمدەرى ەسەبىنەن كەپىلگە بە­رىلگەن ەكەن. الايدا, كەپىلگە بەرىلگەن جەر تەلىمدەرىن باعالاۋ كوپتەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتارمەن جۇرگىزىلگەن كو­رى­نەدى. ماسەلەن, قۇ­جات­تاردا كورسە­تىلگەندەي, 2006 جىلى ورتالىق ءبىر كومپانيا 1954,8 مىڭ شارشى مەتر جەر تە­لىمىن 296 ملن. رۋبلگە العان. الايدا, 2008 جىلدىڭ كۇزىندە بۇل جەر تەلىمى ابىلازوۆكە بايلانىس­تى كومپانيالاردىڭ نەسيەسى بويىنشا كەپىلدە تۇرعاندىعى انىق­تالى­سى­مەن, سول ساتتە-اق ونىڭ قۇنى 9,3 ملرد. رۋبلگە ءبىر-اق قارعىعان, ياعني 31 پايىزعا وسكەن. ال, ماسە­لەن, 711 مىڭ شارشى مەتر جەر تەلىمى ال­عاشقىدا 895 ملن. رۋبل بولىپ با­عا­لانسا, 2009 جىلى ول ەكى ەسە جو­عا­رىلاپ, 1,997 ملرد. رۋبلگە جەتكەن.

سوتتاعى ءابىلازوۆتىڭ سىبايلاستارى

قازىر دۇنيە ءجۇزى بويىنشا قازاقستاننان اقشانى شىعارۋعا كومەكتەسكەن ءابىلازوۆتىڭ جاقتاس­تا­رىن ۇستاۋ جالعاسۋدا. ماسەلەن, وتكەن جولى چەح پوليتسياسى قازاق­ستاندىق بتا بانكتەن 5 ملرد. دوللاردى ۇرلادى دەپ ايىپتالعان ءابىلازوۆتىڭ سىبايلاسى ت.پاراس­كە­ۆيچتى ۇستادى. رەسەيلىك تەرگەۋ ورىندارىنىڭ بولجامى بويىنشا, بۇل ايەل ءابىلازوۆ باستاعان حا­لىق­ارالىق قىلمىستىق توپتىڭ مۇشەسى ەكەن. ت.پاراسكەۆيچ اقشا ءتۇسىرۋدىڭ قىلمىستىق سىزبالارىن جاساپ, جالعان قارجىلىق قۇجات­تار­ دايىنداعان. ونىڭ ماسكەۋ­دەگى پاتەرىن تىنتكەندە, كوپتەگەن ومىردە جوق فيرمالار مەن سالىق ورگاندارىنىڭ مورلەرى, بلانكتەرى تابىلعان.

سونىمەن قاتار, پاراسكەۆيچ پەن ءابىلازوۆ بتا بانكتەن قارا­جات ۇرلاۋ كورىنىستەرىن تەك قازاق­ستاندا, رەسەيدە عانا ەمەس, ەۋرو­پا­لىق وداق ەلدەرىندە دە جۇزەگە اسىرعان. ابىلازوۆكە جانە ونىڭ بارلىق قىلمىستىق توپ سىباي­لاس­تارىنا قارسى قىلمىستىق ءىس قوز­عالىسىمەن پاراسكەۆيچ ۇزاق ۋا­قىت پولشادا, لاتۆيادا, چەحيادا جانە كيپردە جاسىرىنىپ ءجۇرىپتى.

سونداي-اق, كيپر سوتى ءابى­لا­زوۆتىڭ تاعى ءبىر سىبايلاسى – ۇلى­بري­تانيا ازاماتى پول كي­ترەو­تيس­تى تۇرمەگە قامادى. ابىلازوۆپەن بىرگە كيترەوتيس تە بتا بانكتەن ۇرلانعان 295 ميلليون دوللار ءىسى­نە قاتىستى ايىپتالىپ وتىر. سون­دىقتان ول سوت زالىندا-اق قاماۋعا الىندى.

وتكەن جىلى اقپان ايىندا لون­دوننىڭ جوعارى سوتى ءابى­لا­زوۆتى جالعان مالىمەت بەرگەنى مەن سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى ءۇشىن قا­ماۋعا الۋعا ۇكىم شىعارعان بولاتىن. بىراق, بۇل ۇكىمدى ورىنداۋ ءالى كۇنگە مۇمكىن بولماي تۇر, ويتكەنى, 48 جاستاعى بيزنەسمەننىڭ قايدا جۇرگەنى بەلگىسىز.

قاراشا ايىنىڭ باسىندا ان­گليا­نىڭ اپەللياتسيالىق سوتى ءابى­لا­زوۆتى تۇرمەگە توعىتۋ تۋرالى شە­شىم­دى وزگەرىسسىز قال­دىر­دى. ول انگليانىڭ جوعارى سو­تىنىڭ ەكى نەگىزگى شەشىمى بويىنشا اپەللياتسيادا جەڭىلىس تاپتى. ويتكەنى, ءبىرىنشى شەشىم بويىنشا ءابىلازوۆ سوتتى قۇرمەت­تە­مە­گەنى ءۇشىن 22 ايعا قاماۋعا ۇيعا­رىلدى. ەكىنشى شەشىم بويىنشا ول ءتيىستى ور­گان­دارعا بەرىلىپ, ءوزىنىڭ بارلىق اك­تيۆ­تەرىندەگى اق­پاراتتى اشۋى تالاپ ەتىلدى. ايتپەسە, ول بتا بانك تالاپ ەتكەن 6 ميلليارد دوللاردان اسا سوماعا قويىلعان ارىزدان قور­عانۋ قۇقىعىنان ايىرىلادى.

مۇنداي شەشىمدەر سوت ءتو­رەلىگى كەزىندە ءابىلازوۆتىڭ بانك­تەن زاڭ­سىز شىعارعان اكتيۆتەرىن قايتارۋ جولدارىن تەزدەتە تۇسەدى دەپ ەسەپتەيدى بتا بانكتىڭ قازىرگى باسشىلارى. ال, ءابىلازوۆ بولسا, وتكەن جىلدىڭ اقپان ايىندا سوتتىڭ ءوزىن تۇرمەگە قامايتىنىن ءبىلىپ, انگليانى تاس­تاپ قاشىپ كەتكەن.