قازاقستان جانە ۆەنەتسيا كوميسسياسى: قۇقىق ۇستەمدىگى جولىندا
سارسەنبى, 27 ماۋسىم 2012 7:14
ۇستىمىزدەگى جىلى 15-16 ماۋسىمدا ۆەنەتسيا قالاسىندا (يتاليا) ەۋروپا كەڭەسىنىڭ قۇقىق ارقىلى دەموكراتيا ءۇشىن ەۋروپالىق كوميسسياسىنىڭ (ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ) 91-جالپى وتىرىسى ءوتتى. قازاقستان وكىلدەرى بۇدان بۇرىن دا مۇنداي ءىس-شارالارعا قاتىسىپ جۇرەتىن, الايدا بۇل جولى ەلىمىز ءۇشىن ول ەرەكشە ماڭىزدى بولدى. جالپى, وتىرىستا قازاقستان ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ تولىق قۇقىلى مۇشەسى رەتىندە تانىستىرىلدى. 2012 جىلعى ناۋرىزدا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى «قۇقىق ارقىلى دەموكراتيا ءۇشىن ەۋروپالىق كوميسسياداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇشەلىگى تۋرالى» جارلىققا قول قويدى.
سارسەنبى, 27 ماۋسىم 2012 7:14
ۇستىمىزدەگى جىلى 15-16 ماۋسىمدا ۆەنەتسيا قالاسىندا (يتاليا) ەۋروپا كەڭەسىنىڭ قۇقىق ارقىلى دەموكراتيا ءۇشىن ەۋروپالىق كوميسسياسىنىڭ (ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ) 91-جالپى وتىرىسى ءوتتى. قازاقستان وكىلدەرى بۇدان بۇرىن دا مۇنداي ءىس-شارالارعا قاتىسىپ جۇرەتىن, الايدا بۇل جولى ەلىمىز ءۇشىن ول ەرەكشە ماڭىزدى بولدى. جالپى, وتىرىستا قازاقستان ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ تولىق قۇقىلى مۇشەسى رەتىندە تانىستىرىلدى. 2012 جىلعى ناۋرىزدا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى «قۇقىق ارقىلى دەموكراتيا ءۇشىن ەۋروپالىق كوميسسياداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇشەلىگى تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل اكتى ەۋروپا كەڭەسى مينيسترلەرى كوميتەتىنىڭ قازاقستاننىڭ ءتيىستى ءوتىنىشىن قاناعاتتاندىرۋ تۋرالى شەشىمىنەن كەيىن قابىلداندى. بۇل قازاقستاننىڭ قۇقىق ۇستەمدىگىن نىعايتۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تانىپ-مويىنداۋىن ايعاقتاي ءتۇستى.
فورۋم جۇمىسىنا ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ پرەزيدەنتى د.بۋكيككيو, ەۋروپا كەڭەسى مينيسترلەرى كوميتەتىنىڭ جانە پارلامەنت اسسامبلەياسىنىڭ وكىلدەرى, ءتۇرلى قۇرلىقتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى, سونداي-اق بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ دەلەگاتسيالارى قاتىستى.
قازاقستان 1998 جىلدان بەرى ۆەنەتسيا كوميسسياسىندا بايقاۋشى مارتەبەسىن يەلەنىپ كەلگەن بولاتىن. كوميسسيا كونستيتۋتسيالىق كەڭەسپەن جانە ەلىمىزدىڭ باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارىمەن, قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىمەن تۇراقتى نەگىزدە ءوزارا ءىس-قيمىل جاساپ, جەكەلەگەن قۇقىقتىق ينستيتۋتتاردى رەفورمالاۋ كەزىندە ءبىزدىڭ سۇراۋىمىز بويىنشا بىرنەشە رەت ساراپشىلىق-ادىستەمەلىك تۇرعىدا كومەك كورسەتتى. ەندى ىنتىماقتاستىق جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋدە. كوميسسيا مۇشەسى رەتىندە قازاقستان شەشىم قابىلدانار كەزدە داۋىس بەرۋ قۇقىعىنا يە بولدى.
ۆەنەتسيا كوميسسياسى ەۋروپا كەڭەسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق ماسەلەلەر بويىنشا كونسۋلتاتيۆتىك ورگانى بولىپ تابىلادى. 1990 جىلى قۇرىلعان كوميسسيا ەۋروپالىق كونستيتۋتسيالىق مۇرانىڭ ستاندارتتارىن ەسكەرە وتىرىپ كونستيتۋتسيالار قابىلدانۋىندا ۇلكەن ءرول اتقاردى. بۇگىندە كوميسسياعا 58 مەملەكەت مۇشە بولىپ تابىلادى, اتاپ ايتقاندا ەۋروپا كەڭەسىنىڭ 47 مۇشەسى, سونداي-اق الجير, برازيليا, چيلي, يزرايل, قازاقستان, قىرعىزستان, كورەيا, مەكسيكا, ماروككو, پەرۋ جانە تۋنيس. بەلارۋس قوعامداستىق اتىنان مۇشە. ارگەنتينا, ۆاتيكان, كانادا, جاپونيا, اقش جانە ۋرۋگۆاي بايقاۋشى مارتەبەسىنە يە. وار مەن پالەستينانىڭ بايقاۋشىعا تەڭەستىرىلگەن ەرەكشە ىنتىماقتاستىق مارتەبەسى بار, سونىڭ ارقاسىندا ولار قورىتىندى بەرۋدى سۇراي الادى.
ءوز جارعىسىنا سايكەس ۆەنەتسيا كوميسسياسى تاۋەلسىز كونسۋلتاتيۆتىك ورگان بولىپ تابىلادى, ول قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە قۇقىق جۇيەلەرىن جاقىنداستىرۋ ماقساتىندا ولاردى زەردەلەۋمەن, سونداي-اق قۇقىقتىق مەملەكەت پەن دەموكراتيا قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋمەن اينالىسادى. ءوز جۇمىسىندا كوميسسيا ەۋروپا كەڭەسىنىڭ قىزمەتىنە نەگىز ەتىپ الىنعان ەۋروپالىق كونستيتۋتسيالىق مۇرانىڭ تۇعىرلى ءۇش قاعيداسىن, اتاپ ايتقاندا: دەموكراتيانى, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى جانە قۇقىق ۇستەمدىگىن باسشىلىققا الادى.
قازىرگى ۋاقىتتا ۆەنەتسيا كوميسسياسى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كونستيتۋتسيالار ءۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ءىس-قيمىلىن بىرىكتىرەتىن ورتالىق بولىپ تابىلادى. ونىڭ كوپ جىلدىق جۇمىسى ناتيجەسىندە 2011 جىلعى مامىردا كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعى رەتىندە كونستيتۋتسيالىق سوت تورەلىگى جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسيا قۇرىلدى. بۇل ۇيىمنىڭ ماقساتى – نەگىزگى زاڭداردىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءماسەلەسىندە كونستيتۋتسيالىق سوتتار مەن بالامالى ينستيتۋتتار اراسىندا الەم دەڭگەيىندەگى تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋ بولىپ تابىلادى.
كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى ءوڭىرلىك دەڭگەيدە دە ىسكە اسىرىلادى. بۇگىندەرى الەمدە ەۋروپا, اراب, افريكا, لاتىن امەريكاسى, فرانكتىلدى جانە پورتۋگالتىلدى ەلدەردىڭ, تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتتارى قاۋىمداستىقتارى بار. 2011 جىلعى شىلدەدە دجاكارتا قالاسىندا ازيا ەلدەرى كونستيتۋتسيالىق سوتتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ, وعان يندونەزيانىڭ, جاپونيانىڭ, كورەيانىڭ, مالايزيانىڭ, موڭعوليانىڭ, تايلاندتىڭ, وزبەكستاننىڭ جانە فيليپپيننىڭ كونستيتۋتسيالىق ادىلەت ورگاندارى تەڭ قۇرىلتايشىلىق جاسادى. قاۋىمداستىققا سوڭىرا پاكىستان, رەسەي, تاجىكستان جانە تۇركيا قوسىلدى. بۇل ۇيىمعا قوسىلۋ تۋرالى ۇسىنىس قازاقستانعا دا جاسالىپ كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ول قازاقستان تاراپىنان زەردەلەنۋدە.
مۇنداي بىرلەستىكتەرگە مۇشە بولۋ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كونفەرەنتسيالار, دوڭگەلەك ءۇستەلدەر, سەمينارلار, مەرزىمدى باسپاسوز ونىمدەرىن شىعارۋ شەڭبەرىندە تۇراقتى تۇردە اقپارات جانە پىكىر الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوعارىدا اتالعان وڭىرلىك ءبىرلەستىكتەرمەن جانە ولارعا كىرەتىن مەملەكەتتەرمەن جەكە-دارا ءناتيجەلى جۇمىس ىستەپ قانا قويماي, دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىق شەڭبەرىندە ولاردىڭ ءىس-ارەكەتىن ءبىرىكتىرە وتىرىپ, ۆەنەتسيا كوميسسياسى حالىقارالىق دەڭگەيدە كەڭىنەن تانىلدى.
جەكەلەگەن قۇقىقتىق ماسەلەلەر بويىنشا سالىستىرمالى كونستيتۋتسيالىق جانە حالىقارالىق قۇقىق تۇرعىسىنان تالداۋ جاساپ, ولاردىڭ ەۋروپالىق ستاندارتتارعا سايكەستىگىنە قورىتىندى بەرۋ ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, بۇل جولى جالپى وتىرىستا بەلگيا كونستيتۋتسياسى, ءتۋنيستىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنىڭ جوباسى, ۆەنگريا پارلامەنتىنىڭ مۇشەلەرىن سايلاۋ تۋرالى اكتى, «ەكسترەميستىك ءىس-ارەكەتتەرگە قارسى تۇرۋ تۋرالى» جانە «فەدەرالدىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتى تۋرالى» رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ زاڭدارى جانە ت.ب. بويىنشا كوميسسيا قورىتىندىلارىنىڭ جوباسى تالقىلاندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە مەن كوميسسيانى قازاقستان جۇرگىزىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قۇقىق ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى حاباردار ەتتىم.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەس پەن ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ كەزەكتى ءىس-شاراسى ۇستىمىزدەگى جىلعى تامىزعا جوسپارلانعان. 29-31 تامىزدا كونستيتۋتسيا كۇنىنە ارنالعان «كونستيتۋتسيا: ادام قۇقىقتارىنىڭ, دەموكراتيالىق قوعام مەن زاماناۋي مەملەكەت قۇندىلىقتارىنىڭ ىسكە اسۋى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتەدى.
قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان مەن ۆەنەتسيا كوميسسياسى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيىنە كوتەرىلدى دەپ اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل ەلىمىزدە قۇقىقتىق مەملەكەت قاعيدالارىن ورنىقتىرۋ ۇدەرىسىنە وڭ اسەر ەتەرى ءسوزسىز.
يگور روگوۆ,
كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى.
