رۋحانيات • 16 ءساۋىر، 2019

ديماش بىزگە نەسىمەن قۇندى؟

1205 رەتكورسەتىلدى

ءار حالىقتىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى بولادى. ونداي ەرەكشەلىك بىزدە دە بار. ول – قازاقتىڭ بويىنا بىتكەن انشىلىك. الدە اللانىڭ بەرگەن سىيى ما، الدە كەڭ-بايتاق دالادا ءومىر سۇرگەندىكتەن ەشتەڭەدەن قىسىلىپ-قىمتىرىلماي داۋىسىن ەركىن جىبەرىپ داعدىلانعانىنىڭ ارقاسى ما، ايتەۋىر ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ اندەرى اۋەزدى، كەڭ تىنىستى بولىپ كەلەدى. ونداي عاجاپ اندەردى ومىرگە كەلتىرگەن ادام ولاردى ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىنداي دا ءبىلۋى ءتيىس. سوندىقتان دا قازاق ۇلتى باسقا-باسقا، ناعىز انشىگە ەشقاشان كەندە بولعان ەمەس.

سوڭعى جىلدارى اۋىلدىڭ التى اۋىزىن عانا ايتا الاتىنداي قاۋقارلارى بار بىرىڭعاي توي انشىلەرىنىڭ قاپتاپ كەتكەنىن كورگەندە ەجەلدەن كەلە جاتقان ايرىقشا انشىلىك ونەرىمىز باسىمىزدان بۇل-بۇل ۇشايىن دەپ تۇرعان جوق پا دەگەن قاۋىپتىڭ پايدا بولعانى دا راس. ابىروي بولعاندا، كۇمانىمىز بەكەر بولىپ شىقتى. تالانتتارىمىز سارقىلماعان ەكەن. تاۋبە دەدىك، ديماشتاي ورەنىمىزدىڭ الەۋەتتى دە اسەم اندەرىن ەستىپ، بۇكىل الەم جۇرتىنىڭ تاڭدانا قول سوعىپ جاتقانىن كورگەندە.

سونىمەن ديماش قۇدايبەرگەن كىم؟ ول تۋرالى ءبىز نەنى ءبى­لۋىمىز كەرەك؟ وسىنداي ويلار تول­عان­دىرا باستاعان شاقتا مەن، كۇ­نالى بولسام دا ايتايىن، نەعىپ ءبىزدىڭ اعايىندار اتاعى اسىپ بارا جاتقان ازاماتتى كۇندەمەيمىن دەمەي تىنىش قانا جاتىر دەپ تاڭ قالعانمىن. سويتسەم مەن ونشا قاتەلەسە قويماپپىن. وزدەرىندە جوق بولعان سوڭ وزگەنىڭ باعىن كورە المايتىنداردىڭ كۇڭكىلدەرى ءار جەرلەردەن ەستىلىپ-اق جاتىر ەكەن. «ە-ە، توپىراق شا­شۋلار الدەقاشان-اق باستا­لىپ كەتكەن» دەدى بىلەتىن جىگىتتەر. ءبىر جاقسىسى، ىشتەرىن قىزعانىشتىڭ قىزىل ءيتى تىرنالاپ جاتقانداردىڭ ءبارى نە اننەن، نە ونەردەن حابارى جوق دۇمشەلەر كورىنەدى. ءتىپتى ولار سەن نەگە ولاي دەيسىڭ دەپ ءسوز ار­ناۋعا دا تۇرمايتىن بىرەۋلەر بولىپ شىقتى. 

قازاقتا «سىرت كوز – سىنشى» دەگەن ءتامسىل بار. وسى قاعيداتتى باسشىلىققا الىپ ءارى ءوزىمىز ماقتاپ ۇلگەرەمىز عوي دەگەن پيعىلمەن وزگە حالىقتاردىڭ ايتقاندارىنا قۇلاق ءتۇرۋدى ءجون كوردىم. نە دەيدى ەكەن، ولار؟..

«مەن ۆوكال تۋرالى ماعلۇ­ماتتان قارا جاياۋ ادام ەمەسپىن، حح عاسىردىڭ 20-شى جىلدارىنان باستاپ ءتۇرلى الەمدىك جۇل­دىزداردى تىڭداپ كەلەمىن. ديماش داۋىرلىك ءانشى، وسى ۋاقىتتارعا دە­يىنگى كەزەڭدە ەشقاشان مۇنداي تەمبر، مۇنداي دياپازون، ءان ورىند­اۋداعى بۇل سياقتى مەيىرىم مەن سەزىم بولعان ەمەس... الەمدىك جۇل­دىزدار مەنى كەشىرسىن، بىراق ديماش سوڭعى جۇزجىلدىقتاعى ەڭ ۇزدىك ءانشى جانە مەيىربان جىگىت. ءار جۇرەككە قۋانىش پەن ءسۇيىس­پەنشىلىك اكەلەتىن جىگىتتى الەمگە سىيلاعاندارى ءۇشىن ونىڭ اتا-اناسىنا راحمەت!» دەيدى پاۆەل ەرەمەەۆ ەسىمدى تىڭدارمان.

«ديماشتىڭ داۋىسى قۇدىرەتتى! ونىڭ ءانىن تىڭداپ، ونىڭ ءۇنى مەن ورىنداۋ سۇلۋلىعىنان كەۋدەمدى كەرنەپ كەلگەن سەزىم اسەرىنەن ەڭى­رەپ جىبەردىم. بۇل پەرىشتەنىڭ داۋىسى». ديماشتىڭ كەلەسى ءبىر جانكۇيەرى تاتيانا كوۆالەۆانىڭ پىكىرى وسىنداي.

رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورنىن­دا ساباق بەرەتىن مۋزىكانت ولگا دونسكايا ديماشتىڭ ورىن­دا­ۋىنداعى يگور كرۋتوي­دىڭ «ليۋ­بوۆ ۋستاۆشيح لەبەدەي» اتتى انىنە تالداۋ جاساپتى. ارناۋلى مۋزىكالىق ءبىلىمى بار مامان بىلاي دەيدى: ««ليۋبوۆ ۋستاۆشيح لەبەدەي» ءانىنىڭ ال­عاشقى ورىنداۋشىسى لارا فابيان بولعان. ايتا كەتۋ كەرەك، ديماشتىڭ ءان­دى لارا فابياننان اسىرا ورىن­داپ وتىرعانى ءبىر بۇل ەمەس. ديماشتىڭ داۋىسى سۇلۋ. ءانشىنىڭ دياپازونى 4 وكتاۆا. بۇل وتە كەرەمەت. ءاندى ورىنداپ تۇرعان ادامنىڭ بىرەۋ ەكەنىن بىلمەي، سەن ديماشپەن قوسىلا شىرقاپ تۇرعان تاماشا قىز قايدا دەپ ىزدەي باستايسىڭ. لارا فابيان ءاندى ءبىر تونالدىلىقتا ورىنداسا، ديماشتىڭ داۋىسى ءتۇرلى تونالدىلىقتا ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى».

ءوزىن يۋليا بەلكوۆا دەپ تا­نىستىرعان تاعى ءبىر تىڭدارمان «ديماش الەمدەگى №1 ءانشى» دەسە، «قازاق ءتىلى قۇلاققا مىس قۇيىپ جاتقانداي سونشالىق اسەم بولادى دەپ ەشقاشان ويلاماپپىن. قازاقستانعا راحمەت!» دەيدى دجۋليا لاريونوۆا ەسىمدى كەلەسى ءبىر جانكۇيەر. 
«قۇدايعا كۇنالى بولعىم كەل­مەيدى، بىراق قولىمنان كەلەر ەمەس. ول – ۆوكالدىڭ ءتاڭىرى. ونى قاي­تالاۋدان ەش جالىقپايمىن»، دەپ­تى ۆەنەرا گاەۆا اتتى ءبىر فانات.

«بۇگىندە كوبىنە-كوپ ارزانقول مۋزىكالار الماستىرىپ وتىرعان ناعىز مۋزىكالىق ونەردى قاي­تادان ومىرگە اكەلگەنى ءۇشىن ءبىز دي­ماشقا العىس ايتۋىمىز كەرەك». گالينا گريگورەۆا اتتى تىڭ­دارمان وسىلاي دەيدى.

جوعارىدا كەلتىرىلگەندەردىڭ شىن جۇرەكتەن شىققان جانە ۆوكال ونەرىنەن حابارى بار ادام­داردىڭ پىكىرلەرى ەكەنىن مو­يىنداي وتىرىپ، اتى الەمگە تانىلعان رەسەيلىك كومپوزيتور، بۇگىندە ديماشتىڭ ونەردەگى ءارىپ­­تەس اعاسىنا اينالعان يگور كرۋتويدىڭ كوزقاراسىنا اي­رىقشا توقتالىپ ءوتۋ ورىندى بول­ماق. ول ديماشقا قاتىستى ەكى مارتە ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. الەمگە ايگىلى كومپوزيتور العاشقىدا «مەن قىزىلسوزدىلىكتى ۇناتا قوي­مايمىن. بىراق ول عارىشتىق جىگىت» دەسە، ەكىنشى جولى، دالىرەك ايتقاندا رەسەي ەستراداسىنىڭ پريمادونناسى اتانعان ا.پۋ­گاچەۆانىڭ مەرەيتويلىق كونتسەر­تىنەن كەيىن «بۇكىل الەم ونىڭ اياعىنىڭ استىندا جاتاتىن بولادى» دەپ ديماشتىڭ دارا تالان­تىنا ءتانتى ەكەنىن جەتكىزدى. ديماشتىڭ ماسكەۋدە ەكى كۇن قاتارىنان وتكەن كونتسەرتىنە الەمنىڭ 50-گە تارتا ەلىنەن ونىڭ تا­لانتىنا تابىنۋشىلاردىڭ كە­لۋىنىڭ ءوزى قازاق ءانشىسىنىڭ قانداي دەڭگەيگە كوتەرىلىپ كەتكەنىن ايقىن كورسەتەدى.

وسى ورايدا كەيبىر شالا ساۋاتتى اعايىنداردىڭ كرۋتوي دە­گەندەرى كىم سونشاما الدەقان­داي قىلاتىن دەپ ءبالسىنىپ قا­لۋلارى ابدەن مۇمكىن. ونى دا ايتا كەتەيىك. يگور كرۋتويدىڭ اندەرىن كەزىندە ەسىمدەرى كسرو-عا كەڭىنەن تانىمال ءمۇسىلىم ما­گوماەۆ، يوسيف كوبزون، اللا پۋگا­چەۆا، لەۆ لەششەنكو، سوفيا روتارۋ، ۆالەنتينا تولكۋنوۆا سياق­تى انشىلەر مەن اندرەا بوچەللي، چو سۋمي، دميتري حۆو­روستوۆسكي سياقتى الەمدىك وپە­را جۇلدىزدارى، لارا فابيان سياقتى تانىمال انشىلەر ورىن­داعان جانە ءالى دە ورىنداپ ءجۇر. ولاي بولسا شىعارمالارىن ورىن­دايتىن انشىدەن كەندەلىك كور­مەگەن كرۋتويدىڭ ءبىزدىڭ ديماش­تىڭ ونەرىنە باس ءيۋى قازاق ۇلتى ءۇشىن زور ماقتانىش.
ويىمىزدى تولىقتىرا ءتۇ­سۋ ءۇشىن ەلەڭ ەتكىزەرلىك مى­نا ءبىر وقيعانى ايتا كەتۋ اسا ماڭىزدى. ەگدە جاسقا كەلگەن جاڭازەلانديالىق ناۋقاس ءاي­ەل (وبىر اۋرۋىمەن اۋى­را­دى) ديماشتىڭ ءانىن تىڭداعاننان كەيىن ءوزىن جاقسى سەزىنە باس­تاعانىن بايقاعان. سودان سوناۋ ارال مەملەكەتتەن قازاقستانعا، ديماشتىڭ ەلىنە كەلۋ ءۇشىن ءۇش اي بويىنا دايىندالادى. اقىرى قازاقستانعا كەلىپ، ديماشتىڭ اتا-اناسىنىڭ ۇيىندە قوناقتا بولادى. ەڭ عاجابى سول، كەيىن ەلىنە ورالعاندا دارىگەرلەر ناۋقاستىڭ جاعدايىنىڭ بۇرىنعىعا قارا­عاندا ەداۋىر جاقسارعانىن راس­تاعان. شىنايى ونەردىڭ قۇدىرەتى دەپ ءسىرا، وسىندايدى ايتسا كەرەك.

سونىمەن جوعارىدا قويىلعان «ديماش قۇدايبەرگەن كىم؟» دەگەن ساۋالعا قايتا اينالىپ سو­عار بولساق، بۇل سۇراقتىڭ ءمان-ماعى­ناسىنا جەكە ادامنىڭ ءومىرى تۇرعىسىنان ەمەس، ودان الدەقايدا كەڭىرەك اۋقىمدا ۇڭىلگەن ءجون.

مويىنداۋىمىز كەرەك، ارا-تۇرا بولسا دا، اسىرەسە قىزىنىپ كەتكەن كەزدە ءبىزدى بۇكىل الەم تانيدى دەپ كەۋدەمىزدى سوعىپ ماق­تانىپ كەتەتىن كەزدەرىمىز بار. ءتىپتى ارقالى اقىن قاسىم امانجولوۆ تا سوناۋ كەڭەستىك زاماننىڭ وزىندە «ەندى مەنى مەنسىنبەس، ەۋرو­پانىڭ قاي ەلى؟ قارسى كەلسەم – قۇشاقتار، قاراتپايتىن ايەلى»، دەپ ولەڭ دە جازعان بولاتىن. شىنى كەرەك، مۇنداي ماق­تانشىلىقتىڭ ارتىندا تۇرعان ەش جاماندىق جوق. ونىڭ ءبارى ءبىز دە وزگەلەردەي جەر شارى حا­لىق­تارىنا تانىمال ەل بولساق دەگەن ىزگى نيەتتەن تۋعان سوزدەر. دە­گەنمەن، ادىلىنە جۇگىنسەك، الەم­دە ءبىزدى تانيتىنداردان گورى مۇلدە تانىمايتىنداردىڭ الدەنەشە ەسە كوپ ەكەنىمەن كە­لىسۋگە تۋرا كەلەدى. ول ءۇشىن جانە ۋايىمداۋدىڭ دا قاجەتى جوق. ويتكەنى الەم جۇرتشىلىعى ءتا­ۋەلسىزدىگىن جاريالاعانىنا 27 جىل عانا بولعان قازاقستان تۇرماق، اتاعى بىزدەن الدەقايدا دار­داي مەملەكەتتەردى دە تاني بەرمەيدى. سەبەبى الەمدە قالىپ­تاسقان جاعداي سونداي – ءبىر ەلدىڭ حالقىن ەكىنشى ءبىر ەلدىڭ حالقى ونشا قىزىقتىرا قويمايدى. 

راس، ەلدى كۇتپەگەن جەردەن جاھانعا تانىمال قىلىپ ءجى­بەرەتىن ءبىر جايتتار بار. ولاردىڭ العاشقىسى – سپورت. ەگەر فۋتبولدان الەم چەمپيونى اتانساڭ سەنى جەر شارى تۇرعىندارىنىڭ كەم دەگەندە 70-80 پايىزى تانۋى مۇمكىن. ەكىنشى – ونەر. ءبىزدى، ياعني قازاق ەلى مەن قازاق دەگەن ۇلتتى الەمگە تانىتاتىن دا ديماشتىڭ ونەرى. جوعارىدا «ءار حالىقتىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىگى بولادى» دەۋىمىزدىڭ دە سىرى وسىندا جاتىر، ياعني ءبىز سول ەرەكشەلىگىمىزدى مۇقىم دۇنيەگە كورسەتۋىمىز كەرەك. ال ونى ءدال بۇگىنگى تاڭدا كور­سەتە الاتىن ادام جالعىز ديماش. وشپەس عاجاپ ونەرىمەن اتىن قازىردىڭ وزىندە ايداي الەم­گە ماشھۇرلەپ ۇلگەرگەن ديماش­تىڭ بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءبىزدىڭ قول­داۋ-كومەگىمىزگە ونشا ءزارۋ بولا قويماۋى دا مۇمكىن، ءبى­راق ءبىز ءۇشىن ول وتە قاجەت. دي­ماش قازاقستان دەگەن ەلدى جانە ونىڭ قازاق دەگەن حالقىن وركە­نيەتت­ى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسۋ ءۇشىن قاجەت. ءالى دە بولسا تۋما تا­لانت­قا بىردە توسىرقاي، ەندى ءبىر­دە ىشتارلىقپەن قاراپ جۇرگەن كەي­بىر اعايىندار وسىنى ءتۇسىنۋى ءتيىس.
سوڭعى جاڭالىقتار

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار