قازاقستان • 12 ءساۋىر، 2019

بۇگىن –دۇنيەجۇزىلىك اۆياتسيا جانە عارىش كۇنى

837 رەتكورسەتىلدى

قازاقستان – الەم بويىنشا عارىش كەڭىستىگىن باعىندىرعان ازاماتتارىنىڭ سانى ۇشەۋدەن كەم ەمەس 9 ەلدىڭ ءبىرى.

2015 جىلدىڭ 14 قازانىندا اقوردادان جاساعان مالىمدەمەسىندە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىلاي دەگەن ەكەن: «ءبىزدىڭ  تۇڭعىش عارىشكەرىمىز توقتار اۋباكىروۆتىڭ 24 جىل بۇرىنعى عارىشقا ساپارى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ التىن باستاۋى بولدى. وسى ۇشۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قانشاما قيىندىقتى ەڭسەرۋگە تۋرا كەلگەنى ەسىمىزدە. ەكىنشى عارىشكەرىمىز تالعات مۇساباەۆ – جالپى جيىنتىعى 341 تاۋلىككە سوزىلعان 3 عارىش ەكسپەديتسياسىنا قاتىستى. ول – اشىق عارىش كەڭىستىگىنە 8 رەت شىعىپ، 42 ساعاتتان استام ۋاقىت بولعان تۇڭعىش قازاق. ايدىن ايىمبەتوۆ  تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى عارىشكەرى اتاندى. مەن حالقىمدى ەلىمىز باعىندىرعان جاڭا جەتىستىكپەن قۇتتىقتايمىن.»

عارىش – باسەكە. ماقتانىش. مارتەبە. وسىناۋ ۇلى باسەكەدە ءوز ورنىن تاپقان قازاق حالقى، ارينە، 1991 جىلدىڭ 2 قازانىن ۇمىتقان جوق. بەلگىلى تاريحشى مامبەت قويگەلدىنىڭ تىلىمەن ايتساق، «1986 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان كەيىن، كەڭەس وداعى كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ قازاقتارعا ۇلتشىلدىق تاڭباسىن جاپسىرعان ايگىلى قاۋلىسىنان كەيىن ۇلتىمىزدىڭ ساى سىنىپ، ۇنجىرعاسى ءتۇسىپ قالعان. تۇڭعىش قازاق عارىشقا كوتەرىلگەن ساتتە قازاق سەلك ەتتى، رۋحتانىپ بىردەن باسىن كوتەردى. عارىشقا ۇشقان توقتار اۋباكىروۆپەن بىرگە كۇللى قازاقتىڭ رۋحى كوتەرىلدى.»

ءبىرىنشى عارىشكەرىمىز توقتار اۋباكىروۆتىڭ رۋحتى سول ساپارى بارىسىندا «قاندايلىق قيىندىقتاردى ەڭسەرۋگە تۋرا كەلگەنى» تاريحتان ءمالىم. تۇڭعىش قازاق عارىشكەرىنىڭ ۇشۋ مەرزىمىن كەيىنگە شەگەرگەنى ءۇشىن كسرو جالپى ماشينا جاساۋ ءمينيسترى، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ولەگ شيشكينگە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 24 ساعاتتىق ۋلتيماتۋم جاريالاعانىن بۇگىندە بىرەۋ بىلەر، بىرەۋ بىلمەس. بەلگىلەنگەن 2 قازانداعى ۇشۋ ساعاتى قالپىنا قايتا كەلمەسە بايقوڭىرداعى بارلىق تەحنيكا مەن اسكەري كونتينگەنت ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۋماعىنا شىعارىلۋى ءتيىس بولعان. قازاق مەملەكەتىنىڭ باسشىسى وسىنداي قاتال تالاپ قويعان. وسىنداي ساياسي تەكەتىرەستەر اقىرىندا تۇڭعىش قازاق عارىشقا اتتاندى. قازاقستان مەلەكەتىنىڭ عارىشتىق جاڭا ءومىرى باستالدى.

قازاق ەلىنىڭ تۇعىش پرەزيدەنتى – ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ۇزاق مەرزىمگە باعىتتالعان «قازاقستان-عارىش» عىلىمي زەرتتەۋ جوباسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى. قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى – اۋقىمدى سول جابانىڭ العاش جۇزەگە اسىرۋشى.

عارىش زەرتتەۋگە قۇلاي بەرىلگەن قازاقتىڭ ەكىنشى عارىشكەرى تالعات مۇساباەۆ ءتۇپسىز كەڭىستىككە جاساعان ءبىرىنشى ساپارىنا كەيىن ەكيپاج كومانديرى رەتىندە ەكىنشى رەت ۇشۋعا بەل بايلادى. ويتكەنى، الدا  «قازاقستان -عارىش» جوباسى عىلىمي زەرتتەۋلەرى باعدارلاماسىنىڭ ءۇشىنشى ساتىسى كەزەك كۇتىپ تۇردى. الايدا، قازاق عارىشكەرى ءۇشىن ەندىگى جەردە قازاقستاننىڭ اتىنان ۇشۋعا مۇمكىندىك مۇلدەم جوق ەدى. «روسكوسموس»  تالابى – عارىشقا قايتا ۇشقىسى كەلسە قازاق عارىشكەرى رەسەي ازاماتتىعىن الۋى ءتيىس! تالعات مۇساباەۆتىڭ ءوزى توسىننان قويىلعان ازاماتتىقتىڭ ەتيكالىق نورمالاردى مويىنسۇنا الماي، ەكىۇشتى ويدا جۇرگەن. «سەن قازاقسىڭ، قازاق بولىپ قالاسىڭ، بىراق، قازاقستاننىڭ قولعا العان عارىش باعدارلاماسىن ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بۇل شارتتاردى ورىنداۋعا ءتيىسسىڭ» دەگەن ەلباسىنىڭ ءبىراۋىز ءسوزى مۇساباەۆتىڭ عارىشتىق ەكىنشى ساپارىنا – كەمە كومانديرى رەتىندە ۇزاق مەرزىمگە ۇشۋىنا جول سىلتەدى.

ءۇشىنشى ساپارعا  عارىشكەر-نۇسقاۋشى رەتىندە، تۇڭعىش عارىش ءتۋريسىن امەريكالىق ميللياردەر دەننيس تيتونى الىپ شىعۋ ءبىزدىڭ تالانتتى عارىشكەرىمىزگە بۇيىردى. ارينە، عارىش الەمىندە وڭاي جول جوق. تالعات مۇساباەۆ ىرىكتەۋ سايىسىندا ەڭ تاڭداۋلىلار اراسىندا ءبىرىنشى بولعاندىقتان دا تۇڭعىش قالتالى تۋريست ونىڭ قاراماعىنا سەنىپ تاپسىرىلدى.

الەمدىك عارىش تاريحىندا تالعات مۇساباەۆ اشىق عارىش كەڭستىگىندە ۇزاق بولعاندار ساپىندا گيننەستىڭ رەكورتار كىتابىنا كىردى.

الدەنەشە رەت قايتالاپ ايتقانىمىزداي عارىش قاقپاسى ەكىنىڭ بىرىنە وڭايشىلىقپەن اشىلا بەرمەيدى. «اعايىندىق جۇرمەيدى.» قازاقستاننىڭ عارىش باعدارلاماسىنا سايكەس ءارى ماسكەۋدەگى عارىشقا ۇشۋ ورتالىعىنىڭ تولىق قۇقىقتىق مۇشەلەرى رەتىندە 2008 جىلى قازاقستاندىق اسكەري ۇشقىشتار  مۇحتار ايماحانوۆ پەن ايدىن ايىمبەتوۆتىڭ ەسىمدەرى الداعى جىلعى ۇشۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن. شەشۋشى ساتتە «روسكوسموس» ءبىر عارىشكەردىڭ ۇشۋى ءۇشىن 30 ميلليون اقش دوللارىن تالاپ ەتتى. ول عارىشتىق تۇڭعىش تۋريست، امەريكالىق ميللياردەردىڭ ۇشۋ سوماسىنان (20 ميلليون دوللار) دا اسىپ ءتۇستى. اقىر اياعىندا 2009 جىلى «قازعارىش» باسشىلىعى (گەنەرال ت. مۇساباەۆ) «قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ عارىشكەرىن ۇشىرۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنەن الىپ تاستايتىنى» تۋرالى مالىمدەمە جاسادى. ارادا ۋاقىت جىلجىپ وتە بەردى. كوزى قاراقتى وقىرماننىڭ ەسىندە بولار، قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىندا قىتايعا بارعان ساپارىندا «قازعارىش» باسشىسى قىتايلاردىڭ قازاق عارىشكەرلەرىن عارىشقا ۇشىرۋعى بەك دايىن ەكەنى تۋرالى ءبىر قىزىق اڭگىمە ايتىپ قالدى...

كوپ كەشىكپەي، ياعني، 2015 جىلدىڭ 2 جۇلدىزىندا ايدىن ايىمبەتوۆ رەسەيلىك عارىش كەمەسىمەن حالىقارالىق عارىش ستانساسىنا ون كۇندىك ساپارعا جول تارتتى. كەلىسىم بويىنشا حعس-نا بۇل ساپار قازاق عارىشكەرى ءۇشىن 1 ميلليارد 100 ميلليون رۋبلگە تۇسكەنى دە اشىق ايتىلدى. العاشقى ەكى عارىشكەرىمىز دە قازاقستاندىق عىلىمي تاجىريبەسىن كەڭەستىك-رەسەيلىك «مير» عارىش ستانساسىندا وتكىزگەن بولسا، ايدىن الەمنىڭ 14 مەملەكەتىنىڭ قاراجاتىمەن سالىنعان، كولەمى فۋتبول ستاديونىمەن تەڭ حعس (اعىل. International Space Station – ISS) ستانساسىندا  ۇلتتىق عىلىمي تاجىريبە باعدارلاماسىن جالعاستىردى. دەمەك، بۇل ارادا بارلىق قاراجات كورشىمىز – مۇددەلەسىمىز رەسەيدىڭ قورجىنىنا تۇسپەگەنى انىق. ءۇشىنشى عارىشكەرىمىز تۋرالى اڭگىمە وسىمەن ءتامامدالادى.

سوڭعى كەزدەرى بىرقاتار ەلەكتروندى اقپارات قۇرالدارىندا رەسەي «بايقوڭىردان» كوشىن پليتسەسكىدەگى عارىش ايلاعىنا تۇزەيدى ەكەن دەگەن اڭگىمە كوپ قىلاڭ بەرىپ ءجۇر. كۇنى كەشە «روسكوسموس» باسشىسى دميتري روگوزين سوڭعى جاساعان مالىمدەمەسىندە ولاردىڭ بايقوڭىردان تاياۋ ارادا قول ۇزبەيتىنىن ايتا كەلىپ، قازىر  S7 توبىمەن بىرلەسىپ قازاقستاندىق «بايتەركە» جوباسىن قايتا قارايتىنى تۋرالى جاريالادى. ءساتىن سالسا، بولاشاقتا... قازاقستاندىق «بايتەرەكتەن» رەسەيدە جاڭادان جاساقتالىپ جاتقان رەسەيلىك «سويۋز-5» عارىش كەمەسى ستارت الادى ەكەن. بولاشاقتا.

بۇگىن ماسكەۋدە بايقوڭىردان عارىشقا اتتانعان بارلىق عارىشكەر ايتۋلى مەرەكەگە وراي وتەتىن سالتاناتتى جيىندا باس قوسادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

مال باققانعا بىتەدى...

ايماقتار • كەشە

جەر يەسىن تاپسا يگى

ايماقتار • كەشە

ءبارىمىزدىڭ ابايىمىز

رۋحانيات • كەشە

ينۆەستيتسيالار يگىلىگى

ەكونوميكا • كەشە

ماقتاارالدا ديقانشىلىق باستالدى

ايماقتار • 16 قاڭتار، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار