كاسىبيلىك پەن ادالدىق
بەيسەنبى, 10 مامىر 2012 7:30
قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ جاڭا بەينەسى قوعام ءۇمىتىن اقتاۋى كەرەك
ەل پرەزيدەنتىنىڭ «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتى» اتتى جولداۋىندا «قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگاندارداعى ساپالى كادرلىق جاڭارۋلار – باستى ماسەلە», دەلىنگەن بولاتىن. جولداۋدى ورىنداۋ ماقساتىندا 2012 جىلدىڭ 8 ساۋىرىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويىلدى.
بەيسەنبى, 10 مامىر 2012 7:30
قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ جاڭا بەينەسى قوعام ءۇمىتىن اقتاۋى كەرەك
ەل پرەزيدەنتىنىڭ «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتى» اتتى جولداۋىندا «قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگاندارداعى ساپالى كادرلىق جاڭارۋلار – باستى ماسەلە», دەلىنگەن بولاتىن. جولداۋدى ورىنداۋ ماقساتىندا 2012 جىلدىڭ 8 ساۋىرىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويىلدى.
بۇل شارا زاڭدى. ويتكەنى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ەلىمىزدىڭ ومىرىندە ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى ەرەكشە ءرول اتقارادى. الدىڭعى جىلدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ولاردىڭ جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كوپ نارسە ىستەلدى. قۇقىقتىق بازا جاڭارتىلدى, قۇرىلىم وڭتايلاندىرىلدى, مىندەتتەر شەكتەلىپ, ولاردىڭ ءبىرىن ءبىرى قايتالاۋى جويىلدى, قىلمىستىق ساياسات ىزگىلەندىرىلدى. وسىنىڭ ءبارى قوعامنىڭ كۇتۋىنە ساي كەلەتىن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ جاڭا بەينەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن نەگىز قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. سونىمەن قاتار قازىرگى كەزدە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتى ساپالىق جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەدى.
ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ءجۇز ون مىڭنان استام قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى (پروكۋراتۋرا, ىشكى ىستەر, قارجى پوليتسياسى, قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى, مەملەكەتتىك ورتكە قارسى قىزمەت جانە كەدەن ورگاندارى) كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتپەك. كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان ءوتۋ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ماقساتىن كوزدەيدى.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن اتتەستاتتاۋ – ەرەكشە وقيعا. پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى 2010 جىلعى ادام قۇقىعىنىڭ جاعدايى تۋرالى» بايانداماسىندا مەملەكەتتىڭ دەموكراتيا دەڭگەيى ونداعى ادامداردىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ دەڭگەيىمەن ولشەنەتىندىگى اتاپ وتىلگەن. سوندىقتان دا دەموكراتيالى مەملەكەت ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى.
ءوز قىزمەتىنە جاۋاپسىز قاراۋ, ءتيىستى كاسىبي شەبەرلىكتىڭ جەتىسپەۋى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كۇش كورسەتۋ, پسيحولوگيالىق قىسىم جاساۋ, باسقا دا زورلىق ارەكەتتەردى قولدانۋعا يتەرەدى.
ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, 2010 جىلى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ باقىلاۋى كەزىندە ششۇعىل-ىزدەستىرۋ ارەكەتتەرى بويىنشا 59 قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالماۋى بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇستىنەن 71 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان, ونىڭ ءىشىندە پروكۋرورلاردان – 23, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرى ۇستىنەن – 56, قارجى پوليتسياسى ۇستىنەن – 3, كەدەنشىلەردەن 1 ءىس قوزعالعان. 54 ادامعا قاتىستى 34 ءىس سوتقا جىبەرىلگەن.
قارجى پوليتسياسى ورگاندارى 109 قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇستىنەن سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستى 167 ءىس تىركەدى; ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرى – 89, قىلمىستىق-اتقارۋ كوميتەتىنەن – 32, كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنەن – 18, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنەن – 14, قارجى پوليتسياسى – 11, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قىزمەتكەرلەرى بويىنشا 3 ءىس تىركەلدى. قالعان 15 تەكسەرۋ ءىسى وندىرىسكە جىبەرىلدى.
ەگەمەن بولعاننان كەيىن ەلىمىز ادامدارعا كۇش كورسەتۋ, جازالاۋ جانە زورلىق جاساۋ سياقتى ارەكەتتەرمەن كۇرەسۋ ماقساتىندا جۇيەلى قادامدار جاسادى. مىسالى, 1998 جىلى 29 ماۋسىمدا بۇۇ-نىڭ ازاماتتاردىڭ ار-نامىسىن قورعاۋ, ولارعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋگە قارسى كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالادى.
1999 جىلى 30 ناۋرىزدا قازاقستاندا «قىلمىس جاساعان كۇدىكتى مەن كىنالى ادامدى قاماۋعا الۋدىڭ ءتارتىبى مەن ەرەجەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وندا تۇتقىنعا الىنعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كەپىلدىك, سونىڭ ىشىندە زورلىقتان قورعاۋ ماسەلەلەرى بەكىتىلدى.
2002 جىلى 21 جەلتوقساندا قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق جانە قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنە تولىقتىرۋلار مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلدى.
2005 جىلى 21 قاراشادا ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتاردىڭ حالىقارالىق پاكتىسى راتيفيكاتسيالاندى.
2008 جىلى ونىنشى شىلدەدە جوعارعى سوت سوت تاجىريبەسىندە حالىقارالىق كەلىسىمشارتتار نورمالارىن قولدانۋ تۋرالى نورماتيۆتىك قاۋلى قابىلدادى, زورلىق-زومبىلىققا قارسى كونۆەنتسيانىڭ فاكۋلتاتيۆتى حاتتاماسى راتيفيكاتسيالاندى جانە كونۆەنتسيانىڭ 22-بابىنىڭ 21-ىنە وتىنىمدەر بەرىلدى.
2010 جىلى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 22 قىزمەتكەرىنە قارسى ون ءتورت قىلمىس بويىنشا قىلمىستىق ىستەر قوزعالدى. تەرگەۋ قورىتىندىسى بويىنشا 6 قىلمىستىق ءىس سوتقا جولداندى, ول بويىنشا 7 ادام سوتتالدى.
2010 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىستىق جانە سەمەي سوتتارىنىڭ ۇكىمىمەن سەمەي ءىىب پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بارماكوۆ پەن شاريپوۆ قىلمىستىق كودەكستىڭ 347-1-بولىگىنىڭ 2-«ا» تارماعى بويىنشا قىلمىستى دەپ تانىلدى. ولار باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, سوتتالدى.
بارماكوۆ پەن ءشاريپوۆتىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعاۋعا ولاردىڭ 2009 جىلى سەمەي ءىىب اۋەزوۆ پوليتسيا بولىمىنە ت. دەگەن ازاماتتى زاڭسىز جەتكىزىپ, ونى ۋاقىتشا ۇستاۋ اباقتىسىنا قاماپ, وعان دەنە جاراقاتتارىن سالعانى سەبەپ بولدى.
2010 جىلى قۇقىق قورعاۋ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ازاماتتارعا قاتال جازا قولدانۋ, زورلىق-زومبىلىق جاساۋ بويىنشا 263 ءىس تىركەلگەن. (2009 جىلى – 286 شاعىم, 2008 جىلى – 212 شاعىم, 2007 جىلى – 178 شاعىم, 2006 جىلى – 137, 2005 جىلى – 64, 2004 جىلى – 104).
رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا, 2009 جىلى ازاپتاۋدى قولدانعانى ءۇشىن «قر قك 347-1-بابى) تەك قانا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ 1 عانا قىزمەتكەرى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. ال 2010 جىلى 7 ادام وسىنداي قىلمىسى ءۇشىن جاۋاپ بەرگەن. بۇلاردىڭ ءبارى دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تاراپىنان جىبەرىلەتىن زاڭ بۇزۋشىلىقتى كورسەتەدى.
ەركىن وڭعارباەۆ,
«استانا» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
