– ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى فۋنكتسيالارى مەن مىندەتتەرى وزگەرە مە؟
– باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى ماقساتى بولىپ قالادى. بۇل كەلىسىم شەڭبەرىندە ينفلياتسيا بويىنشا نىسانالى باعدار ناقتىلانادى. 2021 جىلعا دەيىن 4-6% ءدالىزدى ساقتاۋ, ال 2022 جىلدان باستاپ ونى 3-5%-عا دەيىن تومەندەتۋ جانە ۇزاق مەرزىمدى بولاشاقتا ۇستاپ تۇرۋ ۇسىنىلادى.
بۇدان باسقا, كەلىسىمدە ۇلتتىق بانكتىڭ, ەگەر بۇل ونىڭ نەگىزگى فۋنكتسيالارىن ورىنداۋعا جانە اقشا-كرەديت ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا قايشى كەلمەيتىن بولسا, ءوزىنىڭ قىزمەتىندە ۇكىمەتتىڭ اعىمداعى ەكونوميكالىق ساياساتىن ەسەپكە الاتىنى كوزدەلگەن.
– ۇلتتىق بانك بۇدان ءارى اقشا-كرەديت ساياساتىن ءجۇرگىزگەن كەزدە ەڭ الدىمەن قانداي فاكتورلاردى ەسكەرەدى؟
– بۇل كەلىسىم شەڭبەرىندە ۇلتتىق بانك 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 4-6% نىسانالى ءدالىزدى ساقتايدى. ورتا مەرزىمدى كەزەڭدە ينفلياتسيا بويىنشا ماقساتتى ساقتاۋ ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن ۇستاپ تۇرۋعا باعىتتالعان.
بۇل رەتتە ۇلتتىق بانكتىڭ ءوزىنىڭ كەيىنگى ساياساتىندا ەسكەرەتىن فاكتورلارى تۇتاستاي العاندا وزگەرمەيدى. سىرتقى فاكتورلار ىشىندە مۇنايدىڭ, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ الەمدىك نارىعىنداعى باعانىڭ وزگەرۋى, سونداي-اق نەگىزگى ساۋدا ءارىپتەس ەلدەردەگى ينفلياتسيا سەرپىنى نەگىزگى فاكتورلار بولىپ تابىلادى. ىشكى فاكتورلاردىڭ ءىشىندە تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر نارىقتارىندا باعانىڭ ءوسۋىنە ىقپال ەتەتىن سۇرانىس پەن ۇسىنىس تاراپىنان فاكتورلارعا ايرىقشا كوڭىل بولىنەدى. سونىمەن بىرگە جۇرگىزىلەتىن اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى ودان ءارى تۇراقتاندىرۋ ماڭىزدى باعىت بولادى.
ۇلتتىق بانك اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ اعىمداعى رەجىمىنە سايكەس تەڭگە باعامىنىڭ شامادان تىس وزگەرۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن وكتەمدىكتەر جۇرگىزۋ قۇقىعىن وزىنە قالدىرا وتىرىپ, تەڭگەنىڭ ەركىن وزگەرمەلى ايىرباستاۋ باعامى ساياساتىن جۇرگىزۋدى جالعاستىرادى. ۇلتتىق بانك ۆاليۋتالىق ساياسات جۇرگىزۋ كەزىندە اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەدى جانە كوممۋنيكاتسيا ارناسىن جەتىلدىرۋدى جالعاستىرادى.
– قازاقستانداعى ينفلياتسيانىڭ مونەتارلىق ەمەس سيپاتتا ەكەنى بەلگىلى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا ۇكىمەت, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان باعا دەڭگەيىن باقىلاۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولدانىلۋعا ءتيىس؟
سونداي-اق ۇلتتىق بانك ۇسىنعان كەلىسىم شەڭبەرىندە ينفلياتسيانى نەعۇرلىم ءتيىمدى باقىلاۋ جانە ءىس-قيمىلدىڭ كەلىسىلۋىن جاقسارتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانكتىڭ ۇكىمەتپەن بىرلەسكەن جۇمىسىن كەڭەيتۋ كوزدەلدى.
– قازاقستاندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن ء(حاوت) قولداۋ جونىندەگى الەۋمەتتىك ساياساتقا كوپ نازار اۋدارىلادى. ۇلتتىق بانك سونداي-اق قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, پروبلەمالىق قارىز الۋشىلاردىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزۋدە. قازىرگى كەزدە وسى باعىت بويىنشا قانداي ىستەر اتقارىلۋدا؟
– ۇلتتىق بانك سوڭعى بەس جىلدا قارىز الۋشىلاردىڭ بورىشتىق جۇكتەمەسىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان 40-تان استام زاڭنامالىق تۇزەتۋ قابىلدادى. اتاپ ايتقاندا:
- شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى تابىسىن راستاي المايتىن ازاماتتارعا شەتەل ۆاليۋتاسىمەن يپوتەكالىق قارىز بەرۋگە;
- بانكتەر ءۇشىن قارىز الۋشى قاتارىنان 180 كۇن مەرزىمىن وتكىزگەننەن كەيىن ەسەپتەلگەن يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزى بويىنشا سىياقىلار مەن تۇراقسىزدىق ايىبىن تولەۋدى تالاپ ەتۋگە تىيىم سالىندى.
بەرەشەكتى سوتقا دەيىن ءوندىرىپ الۋ بويىنشا اشىق قۇقىقتىق الاڭ قۇرۋ ماقساتىندا 2017 جىلعى ماۋسىمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «كوللەكتورلىق قىزمەت تۋرالى» زاڭى قولدانىسقا ەنگىزىلدى.
ەلدىڭ زاڭناماسىنا ەنگىزىلگەن ايرىقشا ماڭىزدى نورما بانكتەر مەن پروبلەمالىق قارىز الۋشىلار اراسىنداعى ىستەر بويىنشا تالاپ قويۋدىڭ بەس جىلدىق ەسكىرۋ مەرزىمىن ەنگىزۋ بولدى. بۇرىن وسىنداي ىستەر بويىنشا ەسكىرۋ مەرزىمى بولعان جوق.
2018 جىلعى شىلدەدە جەكە تۇلعالاردىڭ يپوتەكالىق قارىز شارتتارى بويىنشا بانكتەر الاتىن كوميسسيالاردىڭ سانى قىسقاردى, يپوتەكالىق قارىز بەرۋگە جانە قىزمەت كورسەتۋگە بايلانىستى بانكتىك شوتتى جۇرگىزگەنى ءۇشىن كوميسسيا, سونداي-اق قارىزدى بانكتىك شوتقا ەسەپكە الۋ ءۇشىن كوميسسيا بەلگىلەۋگە جانە الۋعا تىيىم سالىندى. 2019 جىلعى ناۋرىزدان باستاپ وسى تىيىم سالۋ جەكە تۇلعالاردىڭ بارلىق بانكتىك قارىز شارتتارىنا قولدانىلادى.
ۇستىمىزدەگى جىلى ۇلتتىق بانك بانكتەرگە جەكە تۇلعالاردىڭ يپوتەكالىق قارىزدارى بويىنشا كۇنتىزبەلىك 180 كۇن مەرزىمىنىڭ اياقتالۋى بويىنشا ەسەپتەلگەن سىياقى تولەۋدى تالاپ ەتۋگە تىيىم سالدى. وسى نورما ول قولدانىسقا ەنگىزىلگەن كۇننەن باستاپ بۇرىن جاسالعان شارتتاردان تۋىنداعان قۇقىقتىق قاتىناستارعا قولدانىلادى.
سونداي-اق بانكتەردىڭ كامەلەتكە تولماعان جانە ەڭبەككە جارامسىز كامەلەتكە تولعان بالالاردى اسىراۋ ءۇشىن قارىز الۋشىلار الاتىن اليمەنتتەردىڭ بەرەشەگىن وتەۋ ەسەبىنە الۋعا تىيىم بەلگىلەندى.
يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردى مەملەكەتتىك قولداۋ شەڭبەرىندە مەملەكەت باسشىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2015 جىلدان باستاپ يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردى قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. 2015 جىلى ۇلتتىق بانك بولگەن 130 ملرد تەڭگە بانكتەر 2004-2009 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭدە بەرگەن جانە جالعىز تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلگەن قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋعا باعىتتالدى.
باعدارلامانىڭ وسى بولىگىن تولىق ىسكە اسىرۋعا جانە بولىنگەن قاراجاتتى يگەرۋگە بايلانىستى قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋ قازىرگى كەزدە قايتارىمدى قاراجات ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. اقشانى يگەرۋدىڭ رەۆولۆەرلىك تەتىگى ەسكەرىلە وتىرىپ قايتا قارجىلاندىرىلعان قارىزداردىڭ سانى 2026 جىلعا دەيىن شامامەن 40 مىڭ بولادى.
2018 جىلعى 27 ناۋرىزدان باستاپ باعدارلامادا جەكە تۇلعالاردىڭ 2016 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن بەرىلگەن ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزدارىن قايتا قارجىلاندىرۋ كوزدەلەدى. قارىزدار ۇلتتىق بانكتىڭ 2015 جىلعى 18 تامىزداعى باعامى (1 اقش دوللارى ءۇشىن 188,35 تەڭگە) بويىنشا تەڭگەمەن قايتا قارجىلاندىرىلدى.
باعامدىق ايىرمانىڭ سوماسى (شامامەن 156 ملرد تەڭگە) ۇلتتىق بانكتىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن وتەلەدى. مەملەكەتتىك جەكە ءارىپتەستىك شەڭبەرىندە بانكتەر قارىز الۋشىلاردىڭ سىياقى, كوميسسيالار, تۇراقسىزدىق ايىبى بويىنشا 136 ملرد تەڭگە سوماعا بەرەشەگىن كەشىرەدى.
2019 جىلعى 1 ناۋرىزدا بانكتەر 56,4 ملرد تەڭگە سوماعا ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋعا 6,7 مىڭ ءوتىنىمدى ماقۇلدادى, ونىڭ ىشىندە 42,2 ملرد تەڭگە سوماعا 5,3 مىڭ قارىز قايتا قارجىلاندىرىلدى.
سونىمەن بىرگە باعدارلامانى جۇيەلىك تالداۋ ءحاوت-كە جاتاتىن قارىز الۋشىلاردىڭ, سونداي-اق جالعىز مۇلكى قارىز بويىنشا مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ەسەبىنەن بانكتىڭ بالانسىنا وتكەن قارىز الۋشىلاردىڭ قوسىمشا مەملەكەتتىك قولداۋعا مۇقتاج ەكەنىن راستايدى.
ءحاوت ساناتىنداعى قارىز الۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن كىرىستەردىڭ نەگىزگى ءتۇرىنىڭ بيۋدجەتتەن تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر جانە جاردەماقىلار, ونىڭ ىشىندە قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ تالاپتارى بويىنشا قارىزدارعا قىزمەت كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەيتىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
ءحاوت قارىز الۋشىلاردى قوسىمشا قولداۋدىڭ تالاپتارىن ازىرلەۋ جانە بانكتىڭ بالانسىندا تۇرعان تۇرعىن ءۇيدى قارىز الۋشىلاردىڭ مەنشىگىنە قايتارۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانكتە جۇمىس توبى قۇرىلدى, وعان مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرى, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ وكىلدەرى جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ باسشىلارى ەنگىزىلدى.
جۇمىس توبى ازاماتتاردىڭ وسى ساناتتارىنا كومەك بەرۋدىڭ نەگىزگى تالاپتارىن ازىرلەگەننەن كەيىن باعدارلاماعا ءتيىستى تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى.
