ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەلباسىنىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا مينيسترلىك باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ىسكە اسىرۋدىڭ 2019-2020 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى.
2019 جىلى ەلىمىزدىڭ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى 5 مىڭنان استام تۇلەكتىڭ 1515-ءى جالپى پراكتيكا ءدارىگەرى مامانى بولادى. بۇل العاشقى مەديتسينالىق كومەك كادرلارىنىڭ تاپشىلىعىن تۇگەل قامتۋعا جەتكىلىكتى. بيىلدان باستاپ تۇلەكتەر مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا مىندەتتى تۇردە ءۇش جىلدىق جۇمىستارىن وتەيدى.
بمسك قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇيىمداردى ىرىلەندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. الداعى ءۇش جىلدا 120 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا جاڭا 595 بمسك نىسانىن اشۋ جوسپارلانعان. بۇل رەتتە, نىسانداردىڭ جارتىسىنان استامىن مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك شەڭبەرىندە اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار 228 بمسك نىسانىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, 11 مىڭنان استام مەديتسينالىق تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
«دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا نەگىزگى سوزىلمالى اۋرۋلاردى باسقارۋ باعدارلاماسى كەڭەيتىلۋدە. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, اۋرۋلاردى باسقارۋ باعدارلاماسىن ەنگىزگەن مامانداردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا 2019 جىلدىڭ باسىنان 36 مىڭ ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن 20 پايىزعا ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ, وعان 5,3 ملرد تەڭگە قاراستىرۋ كوزدەلدى. بۇعان قوسا, ە.ءبىرتانوۆ بمسك-ءتى تولىقتاي تسيفرلاندىرۋ پروتسەسىنە توقتالىپ ءوتتى.
«2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن كومپيۋتەرلىك تەحنيكامەن جابدىقتاۋ كورسەتكىشى 95,1 پايىزدى قۇراسا, قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىندا ينتەرنەت جەلىسى مەن مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزۋ كورسەتكىشى 100 پايىزعا جەتتى» دەدى ول. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ 99 پايىزىندا مەديتسينالىق قۇجاتتى قاعازسىز جۇرگىزۋ ەنگىزىلدى, 2 ملن-نان استام ادام ەمدەلۋشىلەرگە ارنالعان موبيلدىك قوسىمشانى قولدانۋدا. تسيفرلاندىرۋدىڭ ناتيجەسىندە ەمحانالارعا كەلۋ 2 ەسەگە, كەزەكتەر سانى 60 پايىزعا قىسقاردى. اتالعان ماسەلە جونىندە اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ە.مارجىقپاەۆ, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى ا.مىرزاحمەتوۆتىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى.
ءوز كەزەگىندە, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا بيىل 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى اياقتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان دا باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ىسكە اسىرۋدىڭ 2019-2020 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن قابىلداۋ قاجەت. گ.ابدىقالىقوۆا اكىمدەر مەن مەملەكەتتىك ورگانداردى الداعى 5 جىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا نەگىزگى باسىمدىق بمسك ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا بەرىلەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوز ۇسىنىستارىن ەنگىزۋگە شاقىردى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ا.مامين ۇكىمەتتىڭ الدىندا حالىققا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ ورتاق مىندەتى تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتىپ, ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى مەن ساپاسىن ارتتىرادى. وسى رەتتە حالىقتىڭ باستاپقى مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ – اسا ماڭىزدى ماسەلە» دەگەن ا.مامين, اتالعان جۇيەدەگى پروبلەمالاردى, سونىڭ ىشىندە العاشقى بۋىن دارىگەرلەرى جۇكتەمەسىنىڭ اۋىر ەكەنىن, سەبەبى مامان تاپشىلىعى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي ۇكىمەت «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا جاڭا الەۋمەتتىك ستاندارتتاردى ەنگىزىپ, اۋىلدىق جەرلەردە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسىن ازىرلەۋدە. ۇكىمەت باسشىسى ءمىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە جانە ءوڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە بىرقاتار باعىت بويىنشا جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدى تاپسىردى.
بىرىنشىدەن, جاڭا العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك نىساندارىن اشۋ ارقىلى جالپى پراكتيكا دارىگەرلەرىنىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار بۇل نىساندار قاجەتتى مەديتسينالىق قۇرالدارمەن جاراقتاندىرىلۋى ءتيىس. وسىعان وراي قاراعاندى وبلىسىنداعى كوكتاس اۋىلى جانە جامبىل وبلىسىنداعى گرودەكوۆو اۋىلىندا جۇزەگە اسىرىلعان ءتيىمدى جوبالار اتاپ ءوتىلدى. پرەمەر-مينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەندى وسى وڭ تاجىريبە باسقا دا وڭىرلەردە قولدانىلۋى كەرەك.
ەكىنشىدەن, جاس مامانداردىڭ اۋىلداردا تۇراقتى جۇمىس ىستەپ, ەلدى مەكەندەردە قالۋى ءۇشىن ولارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋ قاجەت. مىسال رەتىندە سولتۇستىك قازاقستان جانە تۇركىستان وبلىستارىندا جاس ماماندارعا جوعارى كوتەرمە اقى تولەۋ, ال باتىس قازاقستان جانە قاراعاندى وبلىستارىندا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسى ۇيىمداستىرىلعانى اتالىپ ءوتتى. پرەمەر-مينيستر وسىنداي باستامالارعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
ۇشىنشىدەن, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ءتيىمدى ورىنداۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى دامىتۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارىن ۇكىمەت دەڭگەيىنە كوتەرۋ كەرەك. مينيسترلىككە ءبىر اي مەرزىمدە ءىس-شارالاردىڭ جانداندىرىلعان جوسپارىن اكىمدىكتەرمەن پىسىقتاپ, ونى بەكىتۋ ءۇشىن پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنە ەنگىزۋ تاپسىرىلدى.
مۇنان كەيىن ۇكىمەت وتىرىسىندا ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى قارالدى. وسى ماسەلە بويىنشا بايانداعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ وتكەن جىلى حالىقارالىق ەپيزووتيالىق بيۋرو (حەب) تاۋەلسىز شەتەلدىك ساراپشىلار ميسسياسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2011-2017 جىلدارداعى ەلىمىزدىڭ ۆەتەريناريالىق قىزمەتىن جاڭعىرتۋ ناتيجەلەرىن جوعارى باعالاعانىن ايتتى. ماسەلەن, باعالانعان 47 كورسەتكىشتىڭ 14-ءى بويىنشا قازاقستان ءوز پوزيتسياسىن جاقسارتتى, 30-ى بويىنشا جوعارى باعاسىن ساقتاپ قالدى, 3-ءۋى بويىنشا جاقسارتۋ جونىندە ۇسىنىستار بەرىلدى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, حەب ۇسىنىمدارىنا سايكەس برۋتسەللەزگە قارسى كۇرەس ستراتەگياسى قايتا قارالدى, جوعارى پاتوگەندى قۇس تۇماۋىنا قارسى كۇرەس ستراتەگياسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ءسىبىر جاراسى بويىنشا جىل سايىن ەلدى مەكەندەردى 100 پايىز قامتي وتىرىپ, سەزىمتال جانۋارلارعا الدىن الا ۆاكتسيناتسيالاۋ ءجۇرگىزىلەدى.
«قازاقستان نودۋليارلىق دەرماتيتكە قارسى كۇرەس جونىندەگى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ وڭ قورىتىندىسىن الدى. وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا قىتايدىڭ باس كەدەن باسقارماسى قازاقستاندى نودۋليارلىق دەرماتيت بويىنشا سالاماتتى دەپ تانىدى, اۋسىل بويىنشا شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى, ءىرى قارا جانە ۇساق مال ەتى بويىنشا ۆەتەريناريالىق تالاپتار كەلىسىلدى, ەت كومبيناتتارىندا ينسپەكتسيا جۇرگىزىلدى, قوي ەتىن قايتا وڭدەيتىن 5 كاسىپورىن تىزىمگە ەنگىزىلدى جانە سيىر ەتىن قايتا وڭدەيتىن 4 كاسىپورىن ەنگىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق ەت ونىمدەرىنىڭ قىتاي نارىعىنا شىعۋىنا جول اشتى», دەدى س.وماروۆ.
حالىقارالىق ەپيزووتيالىق بيۋرودا ۆاكتسينا سالىنبايتىن ايماقتاعى (قازاقستاننىڭ 9 وبلىسى) جانە ۆاكتسينا سالىناتىن 5 ايماقتاعى ەلىمىزدىڭ اۋسىل بويىنشا سالاماتتىلىعى قايتا راستالدى.
يرانمەن جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە سيىر ەتىن, ۇساق مالدىڭ سۋبونىمدەرىن, تاعامدىق جۇمىرتقانى, سويۋعا ارنالعان مالدى ەكسپورتتاۋعا قويىلاتىن ۆەتەريناريالىق تالاپتار كەلىسىلدى. ساۋد ارابياسى كورولدىگىمەن ءىرى قارا جانە ۇساق مالداردى سويۋ جانە ءوسىرۋ ءۇشىن ەكسپورتتاۋعا ارنالعان ۆەتەريناريالىق سەرتيفيكات كەلىسىلدى. باحرەينگە سيىر ەتى مەن قوي ەتىن ەكسپورتتاۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا قىتايمەن شوشقا ەتى بويىنشا ۆەتەريناريالىق تالاپتار, ومانمەن سيىر ەتى مەن قوي ەتىنە, تىرىلەي ءىرى قارا مالعا ارنالعان ۆەتەريناريالىق سەرتيفيكات كەلىسىلۋدە.
«پەستيتسيدتەر, ونى ساقتاۋ, تاسىمالداۋ جانە قولدانۋ جونىندەگى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ساتىپ الىندى. ءساۋىر ايىنىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىندە وڭتۇستىك وڭىرلەردە شەگىرتكە زيانكەستەرىنە قارسى حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا» دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى.
قازاقستان وسى ايدان باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەرمەن شەكاراعا جاقىن جەرلەردە 32 ۆەتەريناريالىق جانە فيتوسانيتارلىق باقىلاۋ پۋنكتىن ورناتۋدا.
وڭىرلەردە ۆەتەرينارلىق شارالاردىڭ ورىندالۋى تۋرالى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ باياندادى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۇكىمەت الدىندا 2022 جىلعا دەيىن وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ەكسپورتىن كەمىندە 2,5 ەسەگە ءوسىرۋ مىندەتى تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
«وسىعان وراي ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت» دەدى ا.مامين.
2017 جىلى قازاقستاننىڭ بارلىق ءوڭىرى اۋسىلدان تازا ايماق مارتەبەسىن الدى. ناتيجەسىندە, يران, ءباا, ساۋد ارابياسىنا مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىنا قويىلعان شەكتەۋ الىندى, ءتيىستى شارتتار كەلىسىلدى. قازىرگى تاڭدا يزرايل, قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا جانە تاعى دا باسقا ەلدەرمەن وسى باعىتتا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. بيىل ناۋرىزدا قازاقستاندىق فيتوسانيتارلىق قىزمەت 30 ۇن كاسىپورنىن تەكسەرىپ, ولار قحر-عا بيداي ۇنىن ەكسپورتتاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزىلدى.
«ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق كەدەرگىلەردى الۋ جانە وتكىزۋ نارىقتارىن كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ جوعارى ساپالى جانە ەكولوگيالىق تازا ونىممەن قامتاماسىز ەتەتىن سەنىمدى كوزگە اينالۋعا بارلىق الەۋەتى بار», دەدى ا.مامين.
وسىعان وراي, ۇكىمەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى تۇراقتى ەپيزووتيالىق احۋالدى قامتاماسىز ەتۋ; مال قورىمدارى ورىندارىنىڭ ۆەتەرينارلىق-سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەس بولۋى; ەگىس القاپتارىن زيانكەستەرگە قارسى وڭدەۋ شارالارىن ۋاقتىلى جۇزەگە اسىرۋ; ءتيىمدى ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارۋدى تاپسىردى.
«بۇل رەتتە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىمەن ءوزارا ساۋداعا قاتىستى جاسالعان كەلىسىمدەر اياسىندا ءتيىستى ءراسىمدەردى جۇرگىزۋ قاجەت» دەپ اتاپ ءوتتى ا.مامين.
