الەم • 01 ءساۋىر، 2019

كورشىلەس ەلدەردە تۇراقتىلىق بولعانى ماڭىزدى

313 رەت كورسەتىلدى

بيىلعى 28 ناۋرىزدا بىشكەكتە مەملەكەتتىك ساپارمەن بولعان رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى س.جەەنبەكوۆپەن ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ باعىتىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ەكىجاقتى جانە ايماقتىق ۇيىمدار شەڭبەرىندە ءوزارا تىعىز بايلانىستا كەلە جاتقان قوس مەملەكەت بۇل شاراعا بارىنشا ماڭىز بەردى.

رەسمي بىشكەك پرەزيدەنت ۆلادي­مير پۋتين باستاعان رەسەي­لىك دەلەگاتسيانى بارىنشا قۇر­مەت كورسەتە قارسى الدى. ساپار بارى­سىندا مەملەكەت باسشىلارى شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرام­دا كەلىس­سوزدەر وتكىزىپ، قىرعىز-رەسەي ەكو­نو­ميكالىق فورۋمىنا قاتىستى.

شاعىن قۇرامدا وتكەن كەزدەسۋدە قىرعىزستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ رەسەيلىك ارىپتەسىنىڭ بۇل ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا ساتىعا كوتەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. سونداي-اق ول رەسەيدىڭ ەاەو شەڭبەرىندە قىرعىزستانعا ەكونوميكالىق قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعانىن جوعارى باعالايتىنىن جەتكىزدى. بۇعان قوسا، رەسەي جاعى­نىڭ قىرعىز قارۋلى كۇشتەرىنە اسكەري-تەحنيكالىق تۇرعىداعى جاردەمىن اتاپ كورسەتتى.

ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماق­تاس­تىقتىڭ ءوز دەڭگەيىندە ەكەنى، ارادا ەشقانداي كەلىسپەۋشىلىك­تىڭ جوقتىعى كەڭەيتىلگەن قۇرام­دا وتكىزىلگەن كەلىسسوزدەر بارى­سىندا دا اتالىپ ءوتتى. كەلىسسوزدەر كەزىندە قىرعىزستان-رەسەي اراسىندا كولەمى 6 ملرد-تان اس­تام دوللاردى قۇرايتىن قۇجات­تار­عا قول قويىلدى. جيىندا 2020 جىلى رەسەيدە قىرعىزستان، قىرعىزستاندا رەسەي جىلى اتالىپ وتەتىنى بەلگىلى بولدى.

قىرعىز-رەسەي اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا اينالىمى وتكەن جىلى 2 ميلليارد دوللاردى قۇرا­عان. رەسەيلىك كاسىپورىندار قىر­عىز ەكونوميكاسىنىڭ بار­لىق سالاسىن قامتىپ وتىر. بۇگىن­د­ە قىرعىزستاندا بىرلەسكەن 700 كاسىپ­ورىن جۇمىس ىستەپ تۇر. ەكى جاق تا تابيعي رەسۋرستاردى يگەرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى دا دامىتۋعا مۇددەلى. ءبىلىم سالاسىندا دا تىعىز قاتىناس ورناتىلعان. بۇگىندە رەسەيدە قىرعىزستاندىق 15 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الادى. ولاردىڭ ىشىندەگى 6،5 مى­ڭى رەسەي بيۋدجەتى ەسەبىنەن وقۋدا.

ەسكە سالا كەتەيىك، رەسەي پرەزي­­دەنتى ۆ.پۋتين قىرعىزس­تانعا سوڭ­عى رەت 2017 جىلدىڭ اق­پا­نىندا كەلگەن بولاتىن. سول جولى رەسەي جاعى قىر­عىز رەس­­پۋب­ل­يكاسىنىڭ 240 ملن دول­لار قارىزىن كەشى­رىپ ءارى ەاەو اياسىنداعى شارۋا­لارىن، ياعني شەكارالاردا فيتو­سانيتار­لىق، ۆەتەرينارلىق جانە كارانتيندىك باقىلاۋدى جەتىل­دىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 200 ملن دوللار بولگەن.

سونىمەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ءپۋتيننىڭ بىشكەككە مەملەكەت­تىك ساپارى اياسىندا تاراپتار بىرلەس­كەن مالىمدەمە جاسادى ءارى ەكى­جاق­تى 17 قۇجاتقا قول قويىپ، 6 ميلليارد دوللاردىڭ كەلى­سىمدەرىن بەكىتتى.

بۇل مەموراندۋمدار مەن كەلى­سىمدەردە قاۋىپسىزدىك، گاز، مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرى، ەكونو­ميكا­لىق ۇلتتىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ، تەمىر جول جەلىلەرىن دامى­تۋ، ءبىلىم جانە عىلىم، سپورت سالا­سىن­دا ىنتىماقتاستىقتى نىعاي­تۋ، تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقى­عىن قورعاۋ، قارجى، ينۆەستيتسيا سالا­سىن­داعى ارىپتەستىكتى جانداندىرۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ ماسەلەلەرى قامتىلعان.

وسى قۇجاتتاردىڭ ءىشىن­دە قىرعىز رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى 2012 جىلعى 20 قىركۇيەكتەگى قىرعىزستان اۋماعىندا رەسەيلىك بىرىڭعاي اسكەري بازانىڭ بولۋى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاماعا ازىراق توقتالا كەتەيىك.

دەرەكتەرگە قاراعاندا، اتال­عان حاتتاماعا سايكەس، ەكى تاراپ قىرعىزستانداعى رەسەيلىك اسكەري بازانىڭ اۋماعىن كە­ڭەي­­تۋگە كەلىسكەن. اۋە بازاسى اۋماعىندا دروندار ۇشىرۋ ءتار­تىبى دە وزگەرتىلمەك. سونداي-اق بۇل قۇجات ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن قىرعىز اسكەري­لەرىنە درونداردى بىرلەسىپ قولدانۋعا ۇيرەتۋگە، رەسەيلىك اسكەري اۋەجايدىڭ ۇشۋ الاڭىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكى جاقتىڭ بۇل قادامىنا اۋعان­ستانداعى جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋى جانە ورتالىق ازياداعى قاۋىپ­سىزدىكتى نىعايتۋ قاجەتتىگى سەبەپ بولىپ وتىرعان كورىنەدى.

اسكەري اۋە بازاسىن جالعا العانى ءۇشىن جىل سايىن تولەنەتىن اقشا 4،5 ميلليون دوللاردان 4،79 ميلليون دوللارعا دەيىن كوبەيمەك.

ايتا كەتەيىك، قىرعىزستان­نىڭ شۋ وبلىسى قانت قالاسىندا رەسەي­لىك بازا 2003 جىلى ۇقشۇ اياسىندا اشىلعان. بۇدان باسقا قىرعىزستاندا رەسەيلىك تاعى ءۇش اسكەري نىسان ورنالاسقان. ولار: چالدوۆارداعى بايلانىس تورابى، ىستىقكولدەگى سىناق ورتالىعى جانە مايلىسۋداعى سەيسميكالىق پۋنكت. اتالعان ءتورت نىسان 2012 جىلى رەسەيدىڭ بىرىككەن اسكەري بازاسى قۇرامىنا ەنگىزىلگەن. 2017 جىلدىڭ باسىندا رەسەيلىك اسكەريلەردىڭ قىرعىزستاندا بولۋ مەرزىمى 15 جىلعا ۇزارتىلدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت، سوڭعى كەزدەرى قىرعىزستاندا رەسەيلىك تاعى ءبىر اسكەري بازانىڭ پايدا بولۋى مۇمكىن ەكەندىگى جايلى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. ماسەلەن، 2018 جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ باسىندا قىرعىزستانعا بارعان رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى س.لاۆروۆ ەگەر بىشكەك ىقىلاس تانىتسا، ماسكەۋ ەكىنشى اسكەري بازا اشۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزگەن-ءدى. وسى ساپار قارساڭىندا قىرعىزستان­نىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى اليكبەك دجەك­شەنكۋلوۆ تا رەسمي بىشكەك ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە رەسەيلىك ەكىنشى اسكەري بازاسى اشىلۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايتىنىن مالىمدەگەن-ءدى.

نەگىزىندە ەكى ەل اسكەري-تەحني­كالىق سەرىكتەستىك شەڭبەرىن­دەگى ىنتىماقتاستىعى اۋقىمدى. رەسەي باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، قىرعىزستانداعى رەسەيلىك اسكەري بازا رەسپۋبليكانىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر. سونداي-اق ول مۇنى ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى فاكتورى دەپ سانايدى.

قىرعىزستان ءوز قورعانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە رەسەيگە كوبىرەك جۇگىنەدى. لاڭكەستىك شابۋىلدار قاۋپىنە قاتتى الاڭداۋلى رەسمي بىشكەك اۋعانستان جاعىنان كەلەتىن ىقتيمال قاتەرلەرگە باسا نازار اۋدارادى.

قالاي دەسەك تە، ءبىز ءۇشىن كور­شىلەس ەلدەردە بەيبىتشىلىك پەن تاتۋ­لىقتىڭ سالتانات قۇرعانى ماڭىزدى. سونىمەن بىرگە ولاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلدارى باسقانىڭ مۇددەسىنە نۇقسان كەلتىرمەگەنى ابزال.


سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار