ادۆوكاتتاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا بىلتىر «ادۆوكاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى تۋرالى» زاڭعا قول قويىلدى. بىراق بۇل زاڭدا ادۆوكاتتاردىڭ قۇقى تولىق قامتىلدى دەپ ايتۋعا ازىرشە بولمايدى. سەبەبى زاڭ مەن ومىردەگى جاعداي بارىسى ۇيلەسىم تابا الماي وتىر. ونىڭ ۇستىنە ادۆوكاتۋرانىڭ ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى, ادۆوكاتتىق قىزمەتپەن اينالىسۋعا ۇمىتكەر ادامدارعا اتتەستاتتاۋ جۇرگىزۋ ءتارتىبى مەن شارتتارى, اتتەستاتتاۋدان وتۋدەن بوساتىلۋ ماسەلەلەرى ازىرشە قاجەتتى دەڭگەيدە شەشىلگەن جوق. قازىر اتالعان زاڭ تالاپتارىنىڭ ىشىندە شەشۋىن تاپپاي وتىرعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ادۆوكاتتاردىڭ مىنەز-ق ۇلىق قاعيدالارىن بەكىتۋ. سونىمەن قاتار ادۆوكاتتاردىڭ كاسىپتىك دەڭگەيىن كوتەرۋ جانە ادۆوكاتتىق قىزمەتتىڭ قاۋقارىن قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى اۋماقتىق جانە رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ الدىندا تۇرعان باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى كورىنەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاڭا زاڭ ومىرگە ەنگەنمەن, ودان ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – قورعاۋ ساپاسى ارتا قويعان جوق دەيدى ساراپشىلار. ويتكەنى زاڭ باسقا, ومىردەگى ءىس بولەك. ەڭ باستى سەبەپ – سوت تاۋەلسىزدىگىنىڭ جوقتىعى ەكەن.
مۇنى ءبىز حابارلاسقان ادۆوكاتتاردىڭ وزدەرى دە جوققا شىعارمايدى. ماسەلەن, ادۆوكات سەيفۋللا شىڭعىس: «تەرگەۋ كەزىندە ءبىز تەرگەۋشىلەردىڭ كەمشىلىكتەرىن سوتقا جەتكىزەمىز. بىراق ولاردىڭ ءبارى قاپەرگە الىنباي قالادى. ماسەلەن, بىرەۋگە تاعىلعان ايىپ دالەلدەنبەي تۇر دەيىك. ەندى زاڭ بويىنشا ول كۇدىكتى اقتالۋى ءتيىس. الايدا, سۋديا مۇنداي كەزدە پروكۋرورمەن اقىلداسادى دا, ءىس بابىن باسقا باپقا اۋىستىرا سالادى. اقىر اياعىندا الگى كۇدىكتى ايىپتى بولىپ, سوتتالىپ شىعا كەلەدى. مۇنىڭ سەبەبى نە؟ ول سوت تاۋەلسىزدىگىنىڭ جوقتىعىنان. ەگەر سوت تاۋەلسىزدىگى ورناسا, ءبىر-اق ساتتە ادۆوكاتتار قۇقى ارتىپ شىعا كەلەدى. قازىرگى تاڭدا زاڭدا جازىلعانداي, ياعني, ادۆوكات پەن پروكۋروردىڭ زاڭ الدىندا تەپە-تەڭدىگى جوق. بۇرىنعى جۇيە ساقتالىپ قالعان. وتكەندە ارىس اۋدانىندا ءبىر ىسكە قاتىستىم. سوندا ءۇش جىگىت ءتورت مال ۇرلاعان ەكەن. بۇل دالەلدەنىپ تۇر. جانە وزدەرى دە ونى مويىندادى. بىراق ولارعا بۇرىن ۇرلانعان 25 مالدى دا ۇرلاعان وسىلار دەپ, ياعني قوسىمشا اشىلماي جاتقان ءىستى مويىندارىنا ارتا سالعان. سوتقا سونىڭ ءبارىن دالەلدەپ كورسەتتىم, بىراق ناتيجە بولمادى», دەيدى.
ەندەشە بۇل ورايدا بىزگە دە بىرتىندەپ, امەريكالىق جۇيەنى ەنگىزۋ قاجەت پە دەيمىز. ويتكەنى وندا تەرگەۋشىلەر قىلمىستىق ءىس دالەلدەرىن جيناپ, پروكۋرورعا بەرەدى. سول ساتتەن باستاپ ءارى قاراي بارلىق تەرگەۋدى پروكۋروردىڭ ءوزى جۇزەگە اسىرادى. كەيىن سول ءىستى ءوزى سوتقا تاپسىرادى. سوسىن ادامنىڭ كىنالى, كىناسىزدىگىنە تىكەلەي ءوز ارىمەن جاۋاپ بەرەدى. ال بىزدە بار كەمشىلىكتى پوليتسياعا ارتا سالادى. ۇستاعان سولار, تەرگەگەن سولار, پروكۋراتۋرا تەك زاڭدىلىقتى قاداعالادى دەيدى. ەگەر امەريكانىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىندە ادام نەگىزسىز سوتتالسا پروكۋرور وعان باسىمەن جاۋاپ بەرەدى.
ادۆوكات س.شىڭعىس ايتقان اششى شىندىققا كەلىسپەسكە امال جوق. ادۆوكاتتاردىڭ تالاپكەرلەردىڭ ءىسىن سوتتا قاراۋ كەزىندە سىنىق سۇيەم كەم باسىپ جاتاتىنى زاڭدى بىلمەگەندىكتەن نەمەسە ءوز ءىسىن جەتىك مەڭگەرمەگەندىكتەن ەمەس. ولارعا «وگەي» رەتىندە قاراۋ دا باسىم كورىنەدى. بۇل تۋرالى ادۆوكات بەلگىباي ساحاريەۆ ءوز ويىن اشىق ءبىلدىردى. «ماسەلەن, تۇركيادا سوت تالقىلاۋى بارىسىندا ادۆوكات تا, سۋديا دا جانە پروكۋرور دا ۇستەرىنە ءبىر قالىپتاعى مانتيا كيەدى. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل زاڭ الدىندا ءبارى تەڭ دەگەن ءسوز. كونستيتۋتسيامىز زاڭ ۇستەمدىگىن تالاپ ەتەر بولسا, وندا ءبىز دە, ياعني زاڭ قىزمەتكەرلەرى ارقايسىمىز زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ ساقتالۋىنا جاعداي تۋعىزۋىمىز قاجەت. بىزدە سوت پروتسەسى كەزىندە وعان قاتىساتىن پروكۋرور شەنى جارقىراتىپ وقالى كيىمىمەن وتىرادى. وسى جەردە مايور نەمەسە پولكوۆنيك شەنىندەگى پروكۋروردىڭ ءسوزسىز مىسى باسادى. پروكۋرور ءوزىنىڭ شەشىمى بەكىمەسە, سانكتسيا بەرەتىندىگىن ايتادى. قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىندە ولاردىڭ قۇقىقتارى بىردەي. بىراق سوت پروتسەسى كەزىندە پروكۋروردىڭ شەشىمى باستى نازارعا الىنادى», دەيدى ول.
ارينە, قورعاۋشى ب.ساحاريەۆتىڭ ايتقانىنا سۇيەنسەك, سۋديا, پروكۋرور جانە ادۆوكات اراسىندا تەڭدىك بولماعان سوڭ ءىستىڭ اق, قاراسىن انىق دالەلدەۋگە ولاردىڭ دارمەنى جەتپەي قالادى ەكەن. سوت تورەلىگىن جۇرگىزۋدە ادۆوكاتتار ءرولى تومەن بولاتىندىعىن رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ ءتورايىمى كادىرجان بايمۇحانوۆا دا جاسىرمايدى. «شەشىمىن ءوز دەڭگەيىندە تاپپاي وتىرعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ادۆوكاتتاردىڭ قىلمىستىق پروتسەستەگى ءرولىن كوتەرۋ. قىلمىستىق پروتسەستىك كودەكستە بەلگىلەنگەن سوت تورەلىگiن زاڭ مەن سوت الدىنداعى تەڭدىك باستاۋلارىندا جۇزەگە اسىرۋ جانە سوت iسiن جۇرگiزۋدi تاراپتاردىڭ جارىسپالىلىعى مەن تەڭ قۇقىلىعى نەگiزiندە جۇزەگە اسىرۋ – قىلمىستىق پروتسەستىڭ ىرگەلى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وسى قاعيداتتارعا ساي ايىپتاۋشى مەن قورعاۋشى تاراپتىڭ تەڭدىگى قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت. 2017 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ پروتسەستىك نەگىزدەرىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. الايدا, بۇل زاڭعا ساي, قىلمىستىق پروتسەستە ەڭ الدىمەن ادۆوكاتتاردىڭ پروتسەستىك مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ ەسەبىنەن قىلمىستىق پروتسەستىڭ جارىسپالىلىعى ارتىپ, قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرىپ, سوتقا دەيىنگى ساتىدا سوت باقىلاۋى ودان ءارى كۇشەيەدى دەگەن ءۇمىتىمىز ازىرشە اقتالمادى. سوندىقتان وسى ماسەلە بويىنشا كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە ادۆوكاتتىق قوعامداستىقتىڭ ۇسىنىستارى جولداندى», دەيدى ول.
دەسەك تە, اۋماقتىق ادۆوكاتتار القالارى مەن رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى قازىرگى ۋاقىتتا جاڭا فورماتتا جۇمىس ىستەۋدە. الداعى قاراشا ايىندا ادۆوكاتتار القالارىنىڭ رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسياسى شاقىرىلىپ, وندا ءبىر قاتار قۇجاتتار قابىلدانباق.
الەكساندر تاسبولات,
«Egemen Qazaqstan»
