دوستىقتا ساۋدا جۇرمەگەنمەن, ەسەپ جۇرەدى
جۇما, 27 شىلدە 2012 7:28
وسىدان ەكى اپتا بۇرىن اقپارات قۇرالدارى رەسەي اسكەري بازالارىن تاجىكستاننىڭ ءوز اۋماعىندا ساقتاپ قالۋى ءۇشىن قوماقتى قارجى تالاپ ەتكەنىن شۋلاپ-اق حابارلاعان. ەندى بۇل ەلدىڭ ەشقانداي قارجى سۇراماۋعا كونگەنىن, ءتىپتى وعان ءماجبۇر بولعانىن ايتىپ جاتىر.
بۇل قالاي؟ حاباردا شىندىق بار. تاجىكستانىڭ ءوز جەرىندەگى رەسەيدىڭ 7 مىڭ ادامى بار 201-ءشى ديۆيزياسى ءۇشىن 250 ميلليون دوللار جالعا بەرۋ اقىسىن تولەيسىڭ دەگەن تالابى الەمگە ەسىتىلگەن. ەستىلەتىن ءجونى دە بار. اڭگىمە رەسەيدەي دەرجاۆانىڭ ورتا ازيا ەلىنە, كۇنى ەرتەڭ ناتو-نىڭ اسكەري كۇشتەرى اكەتىلەتىن اتىشۋلى اۋعانستانعا ەڭ جاقىن ورنالاسقان تاجىكستانعا ىقپالى جايىندا.
جۇما, 27 شىلدە 2012 7:28
وسىدان ەكى اپتا بۇرىن اقپارات قۇرالدارى رەسەي اسكەري بازالارىن تاجىكستاننىڭ ءوز اۋماعىندا ساقتاپ قالۋى ءۇشىن قوماقتى قارجى تالاپ ەتكەنىن شۋلاپ-اق حابارلاعان. ەندى بۇل ەلدىڭ ەشقانداي قارجى سۇراماۋعا كونگەنىن, ءتىپتى وعان ءماجبۇر بولعانىن ايتىپ جاتىر.
بۇل قالاي؟ حاباردا شىندىق بار. تاجىكستانىڭ ءوز جەرىندەگى رەسەيدىڭ 7 مىڭ ادامى بار 201-ءشى ديۆيزياسى ءۇشىن 250 ميلليون دوللار جالعا بەرۋ اقىسىن تولەيسىڭ دەگەن تالابى الەمگە ەسىتىلگەن. ەستىلەتىن ءجونى دە بار. اڭگىمە رەسەيدەي دەرجاۆانىڭ ورتا ازيا ەلىنە, كۇنى ەرتەڭ ناتو-نىڭ اسكەري كۇشتەرى اكەتىلەتىن اتىشۋلى اۋعانستانعا ەڭ جاقىن ورنالاسقان تاجىكستانعا ىقپالى جايىندا. رەسەيدىڭ اسكەرى قالماسا, ونىڭ ىقپالى السىرەيدى. ەڭ باستىسى – ءبىر وداققا بىرىككەن (ۇقشۇ) مەملەكەتتەردىڭ داۋعا بارىپ جاتقانى ءجونسىز-اق.
رەسەي جاعى اسكەري بازانى وسىندا ساقتاۋدى ودان ءارى ۇزارتۋعا بايلانىستى ۇسىنعان شارت جوباسىن تاجىك جاعى ساياسي تۇرعىدا ادەپكە سىيمايدى دەپ سيپاتتاپ, ءوز تاراپىنان 20-دان اسا تالاپ قويعان. ونىڭ كوپشىلىگىن رەسەي قورعانىس مەكەمەسى تۇسىنىكسىزدەۋ جانە ورىنداۋعا مۇلدە كەلمەيدى دەپ ەسەپتەدى. رەسەي اسكەرىنىڭ باس شتابى: «اڭگىمە تەك رف مۇددەسى تۋرالى عانا ەمەس, ۇقشۇ ەلدەرىنىڭ ورتاق قاۋىپسىزدىگى جايىندا, رەسەي ءاسكەرىنىڭ ورتا ازيادا بولۋى سوعان قىزمەت ەتەدى» – دەپ مالىمدەگەن.
جۇرت بۇل ءوزى اجەپتاۋىر ساياسي داۋعا ۇلاسار, كەلىسىم جولى قيىن بولار, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ تالداۋلارىنا, بولجامدارىنا ارقاۋ بولار دەپ ويلاعان. ولاي بولمادى. تەز شەشىلدى. تاجىكستان ءوز جەرىندە رەسەيدىڭ 201-ءشى ديۆيزياسىنىڭ 2014 جىلدان كەيىن دە تەگىن ورنالاسۋىنا كەلىسىمىن بەردى, دەگەن رەسمي حابار جاريالاندى. «ماسكەۋ مەن دۋشانبە اراسىنداعى بازانىڭ 49 جىلعا دەيىن وسىندا ورنالاسۋىن بەكىتكەن كەلىسىم جوباسىن تاجىك جاعى تولىعىمەن قابىلداۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيدى», دەدى رەسەيدىڭ قۇرعاقتاعى اسكەرىنىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال-پولكوۆنيك ۆلاديمير چيركين.
مۇنداي جىلدام وزگەرىستىڭ سىرى نەدە؟ تەرەڭىرەك, ايماقتاعى جاعدايعا زەر سالا ويلاعان ادامعا ونىڭ سىرىن ۇعۋ ونشالىقتى قيىن ەمەس. ەڭ الدىمەن, رەسەيدەي دەرجاۆانىڭ اسكەري كۇشىن تاجىك جاعىنىڭ ءوز مۇددەسىنە, ەلدىڭ قورعانىس مۇددەسىنە پايدالانۋى ايرىقشا ماڭىزدى. اۋعانستانمەن كورشىلىك ءوز الدىنا, سوڭعى كەزدە مىنەز كورسەتە باستاعان وزبەكستاننىڭ الاكوزدىگىنە تاجىكستاننىڭ جەكە ءوزىنىڭ قارسى تۇرۋى قيىن. باسقا جۇرت قورعانىسقا قاجەت اسكەرگە قىرعىن قارجى جۇمساسا, رەسەي اسكەرى تەگىن. ونى تاعدىردىڭ سىيى دەسە دە بولار.
بۇل – بىرىنشىدەن. ەكىنشىدەن, قازىرگى ۋاقىتتا تاجىك قاۋىمىنىڭ اۋقىمدى بولىگى ەڭبەك ميگراتسياسىمەن رەسەيدە ءجۇر. ولاردى ماسكەۋ كەيىن قايتارار بولسا, مۇنى تاجىكستان ءۇشىن ەكونوميكالىق اپات دەۋگە بولار ەدى. ولارعا دۋشانبە جۇمىس تاۋىپ بەرە الماسى ءوز الدىنا, سول گاستاربايتەرلەردىڭ جىبەرگەن اقشاسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ۇلكەن تىرەگى بولىپ وتىر. ودان ايىرىلسا, ەكونوميكاسى جىعىلادى.
ءسويتىپ, ماسكەۋ مەن دۋشانبەنىڭ كەتىسپەگەنى ەكى جاققا دا كەرەك. دۋشانبە ورىس اسكەرىن قۋسا, ءماسكەۋ ەكى قولىنا ءبىر كۇرەك ىزدەگەن تاجىك ميگرانتتارىن قۋادى. ەكى جاق وعان بارماۋعا كەلىستى. ساۋدا ما؟ ساۋدا. «دوستىقتا ساۋدا ءجۇرمەيدى» دەگەن بار. بىراق بۇگىنگى كۇنگى دوستىقتىڭ سيقى وسىنداي. «سەن – ماعان, مەن – ساعان» قاعيداتى ۇستەمدىك ەتەدى. سويتسە دە, «ەسەپتى دوس اينىماس» دەگەن جانە بار.
مۇنداي ءتىل تابىسۋدىڭ قاجەتتىگىن تاجىكستانداعى قازىرگى جاعداي تولىق دالەلدەدى. ەلدىڭ تاۋلى باداحشان اۋدانىنداعى مۇقك-ءنىڭ گەنەرالى ابدۋللو نازاروۆتىڭ ءولتىرىلۋى, سوعان بايلانىستى ۇيىمداسقان باندالىق قۇرىلىمداردى جويۋ وپەراتسياسى ءبىراز جۇرتتىڭ كوزىن اشقانداي. وزىڭدىكى بولماعانمەن, ەلدە سىرتتا كەلگەن جاۋعا قارسى تۇراتىنداي كۇشتىڭ بولعانى جاقسى.
ماماديار جاقىپ, «ەگەمەن قازاقستان».
