دۇبىرگە تولى دۇنيە
سەنبى, 26 مامىر 2012 7:01
مىقتىلاردىڭ داۋعا بارماعانى جاقسى
وتكەن اپتانىڭ باستى وقيعاسى اقش-تا وتكەن «ۇلكەن سەگىزدىكتىڭ» ءسامميتى بولدى. «سەگىز مىقتىنىڭ» ءبىرىنشى باسشىلارى (رەسەيدەن باسقاسى) بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى دەگەن ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرگەن دەكلاراتسيا قابىلدادى.
سەنبى, 26 مامىر 2012 7:01
مىقتىلاردىڭ داۋعا بارماعانى جاقسى
وتكەن اپتانىڭ باستى وقيعاسى اقش-تا وتكەن «ۇلكەن سەگىزدىكتىڭ» ءسامميتى بولدى. «سەگىز مىقتىنىڭ» ءبىرىنشى باسشىلارى (رەسەيدەن باسقاسى) بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى دەگەن ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرگەن دەكلاراتسيا قابىلدادى.
وندا ءسوز بولعان ماسەلەلەردەن بۇرىن ءسامميتتىڭ ءوتكىزىلۋى جايىنداعى اڭگىمەگە جۇرت كوبىرەك نازار اۋداردى. وعان رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتيننىڭ بارماعانى ءار ساققا ءجۇگىرتكەن اڭگىمەگە ارقاۋ بولدى. بۇل جونىندە ءپۋتيننىڭ اقش پرەزيدەنتى باراك وباماعا تەلەفون شالىپ, ءتۇسىندىرگەنىنەن دە جۇرت حاباردار. رەسەي باسشىسى قاتىسا الماعانىنا وكىنەتىنىن, ۇكىمەت قۇرامىن ايقىنداۋمەن اينالىسىپ جاتقانىن ايتىپتى. كوڭىلگە ونشا قونا قويمايتىن سەبەپ. سوندىقتان دا جۇرت ونىڭ بارماۋ سەبەبىن باسقا جاقتان ىزدەپ, ءتۇرلى بولجامداردى العا توستى.
راسىندا دا, ءپۋتيننىڭ سول سامميتكە بارۋ-بارماۋى باسقوسۋ يەسى – باراك وباماعا دا ايتارلىقتاي باس اۋىرتقان ماسەلەگە اينالدى. العاشىندا سامميت چيكاگودا وتپەك بولىپ بەلگىلەنىپ, ايتارلىقتاي قارجى جۇمسالسا دا, پۋتينگە بولا اقش پرەزيدەنتى ونى كەمپ-دەۆيدكە اۋىستىرعان. ويتكەنى, سول «سەگىزدىك» ءسامميتىنەن كەيىن ىلە-شالا چيكاگودا ناتو ءسامميتى وتپەك ەدى. ال وندا قارالاتىن ماسەلە پۋتينگە ۇنامايتىنى بەلگىلى. باراك وباما رەسەي مەن فرانتسيانىڭ جاڭا پرەزيدەنتتەرىنىڭ باسقوسۋعا قاتىسقانىن قالاعان ەدى. بىراق پۋتين ءبارى ءبىر بارمادى, مەدۆەدەۆتى جىبەردى. ماسكەۋ وكىلى ءوز ەلىندە ەكىنشى ادام بولعاندىقتان, «مىقتىلار» ىشىندەگى ەڭ تومەنگى تۇلعاعا اينالدى.
ەندى سامميتتە قارالعان ءماسەلەلەرگە, وعان بايلانىستى قابىلدانعان شەشىمگە كەلسەك, بۇل جەردە جۇرت پىكىرى ءارتۇرلى. بىرەۋلەر وندا بەتبۇرىس جاساعانداي شەشىم قابىلدانبادى دەپ قومسىنعان پىكىر ايتتى. بۇل – جالپى الەمنىڭ مىقتى ەلدەرىنىڭ ساياساتىنا قارسى باعىتتاعىلاردىڭ ءسوزى. ال شىن مانىندە بۇل كلۋبتىڭ سيپاتىندا ونداي ناقتى شەشىم قابىلداۋ جوق. ادەتتە, بۇل ەلدەردىڭ باسشىلارى وزەكتى ماسەلەلەر ءجونىندە پىكىر الماسادى, ۇسىنىستارىن ورتاعا سالادى.
بۇل تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, مىقتىلار, ءاسىرەسە, ەكونوميكا, قارجى ماسەلەلەرى جونىندە ورتاق پىكىردە ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. ۇلىبريتانيا پرەمەرى دەۆيد كەمەرون بيۋدجەت تاپشىلىعىن قىسقارتىپ, بانكتەردى كۇشەيتۋگە شاقىرسا دا, «ۇلكەن سەگىزدىك» ەۋروايماق ەلدەرىنە ستسەناري ۇسىنباۋعا ءتيىس دەدى. ال باراك وبامانىڭ ەۋروپا ەلدەرىن جاڭا جۇمىس ورنىن اشىپ, ەكونوميكانىڭ وسۋىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولۋگە شاقىرۋى دا پاراساتتى ۇسىنىس ەدى. دەمەك, ولاردىڭ وزدەرى وسىنداي باعىتتى ۇستانباق. گرەكيانىڭ ءوز ىشىندە ەۋرووداققا جانە حۆق-عا قارسى كوڭىل كۇي باسىم بولسا دا, «سەگىزدىك» بۇل ەلدىڭ ەۋروايماقتا قالعانىن ءجون سانايدى.
«سەگىزدىك» توبىندا ەنەرگەتيكا جانە ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسى كەڭ تالقىلانىپ, بۇل جونىندە ورتاق باعىت ۇستانۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. ال سىرتقى ساياسات ءماسەلەسىنە بايلانىستى اۋعانستانداعى, يرانداعى, تاياۋ-شىعىس پەن سولتۇستىك افريكاداعى جاعدايعا باعا بەرىلدى. اسىرەسە, سيرياداعى جاعداي ولاردى كوپ الاڭداتاتىنى اڭعارىلدى. بۇل ماسەلەدە «سەگىزدىكتىڭ» ءبىر ءپىكىردە ەمەستىگى دە بەلگىلى. اقش پرەزيدەنتى سيريا باسشىسى باشار اسادتىڭ كەتۋى قاجەت دەسە, رەسەي باسشىلىعى بۇعان قاراما-قارسى پىكىردە.
«ۇلكەن سەگىزدىكتىڭ» ءسامميتى ايقاي-شۋسىز, بايسالدى پىكىر الىسۋ رۋحىندا ءوتتى. ونى الەم جۇرتشىلىعى كۇن سايىن تەلەارنالاردان كورىپ تە اڭعارىپ وتىردى. مىقتىلار اراسىندا داۋ بولماعانى جاقسى. ولار داۋلاسسا, باسقا جۇرت ولاردىڭ سوڭىنان ەرەدى.
سەربيا: كوپشىلىك كۇتپەگەن جەڭىس
جەكسەنبى كۇنى سەربياداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ ەكىنشى تۋرىندا وپپوزيتسيالىق سەربيا پروگرەسسيۆتىك پارتياسىنىڭ كوسەمى توميسلاۆ نيكوليچ جەڭىسكە جەتتى. ونى جۇرتشىلىق كۇتپەگەن وقيعا دەپ قابىلدادى.
ولاي باعالاۋدىڭ دا قيسىنى بار. الدىن الا جۇرگىزىلگەن ساۋالدامانىڭ بولجامىنا قاراعاندا, قازىرگى پرەزيدەنت بوريس تاديچ 16 پايىزدىق ايىرماشىلىقپەن جەڭىسكە جەتۋگە ءتيىس ەدى. جۇرت بۇعان كۇماندانا قويماعان. بۇعان دەيىنگى 2004 جانە 2008 جىلدارداعى سايلاۋلاردا تاديچ قارسىلاسى نيكوليچتى ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىپ كەلگەن. جالپى جۇرتتىڭ ىقىلاسى دا قازىرگى پرەزيدەنت جاعىندا ەكەنى ايقىن اڭعارىلاتىن.
مۇنداي باعاعا دەموكراتيالىق پارتيانىڭ كوسەمى, جالپى دەموكراتيالىق بلوكتىڭ جەتەكشىسى پرەزيدەنت بوريس ءتاديچتىڭ ەل باسشىلىعىنداعى قىزمەتى ءدالەل كورىنەتىن. سوناۋ بالكان سوعىسىنان بەرگى ۋاقىتتا تالاي ساياسي الاساپىراندى باستان كەشكەن سەربيا تاديچ باسقارعان تۇستا تۇراقتىلىققا ويىسقان ەدى. بۇرىن يۋگوسلاۆيا دەيتىن ايتارلىقتاي ىرگەلى ەلدىڭ نەگىزى سانالعان سەربيا وزىمەن وداقتاس بولعان رەسپۋبليكالاردى ۋىسىنان شىعارماۋ ماقساتىندا ولاردىڭ بىرازىمەن سوعىسىپ, باسقا ءناسىلدىلەرگە قارسى گەنوتسيدتىك ساياسات جۇرگىزگەنى بار. كەيىنىرەك ءوز اۋماعىنداعى كوسوۆو ولكەسىندە دە ەتنوستىق تازالاۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرعان. سەربيا باسشىلارىنىڭ مۇنداي ارەكەتتەرى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتار تاراپىنان قاتاڭ ايىپتالىپ, اقىر اياعىندا بۇل رەسپۋبليكاعا قارسى ناتو تاراپىنان كۇش تە قولدانىلعان.
بۇل ەلدەگى فاشيستىك سيپات العان راديكالدىق ۇلتشىلدىق سەربيانى تۇيىققا تىرەدى. ولاردىڭ گەنوتسيدتىك ساياساتىنا حالىقارالىق دەڭگەيدە ءادىل باعا بەرىلىپ, ونى جۇرگىزگەن ەل باسشىلارى حالىقارالىق سوتتا جازالارىن الدى. سەربيانىڭ حالقى دەموكراتيالىق كۇشتەردى قولداپ, ەلدە ايتارلىقتاي جاڭا تۇرپاتتاعى بيلىك ءجۇيەسى قالىپتاستى. سونىڭ باسىندا بوريس تاديچ ءجۇردى. ول گەنوتسيد ساياساتىن جۇرگىزگەن اسىرە ۇلتشىلدىق ەلەمەنتتەردى ءادىل سوت جولىمەن جازالاۋعا, ەلدە دەموكراتيالىق ءجۇيەنىڭ قالىپتاسۋىنا جاعداي جاسادى, ەۋروپالىق كىرىگۋگە ايرىقشا ءمان بەردى. مۇنى ەۋروپالىق قاۋىمداستىق تا جوعارى باعالاپ, سەربيانى ءوز قاتارىنا الۋعا ەسىگىن دە اشقان. مىنە, وسىنداي ءۇمىتكەردىڭ جەڭىلۋىن جۇرتشىلىق كۇتپەگەن وقيعا ساناپ وتىر.
جەڭىسكە جەتكەن توميسلاۆ نيكوليچ كىم ەدى؟ ول ءبىرازدان بەرى ساياسات مايدانىندا ءجۇر. سوناۋ اسىرە ۇلتشىل ساياسات جۇرگىزگەن سلوبودان ميلوشەۆيچ ۇكىمەتىندە ۆيتسە-پرەمەر دە بولعان. كەزىندە ەۋروپادان گورى رەسەيمەن وداقتاسقان ءجون دەپ ۇران دا كوتەرگەن. زامانعا بەيىمشىل نيكوليچ سوڭعى كەزدە ەۋروپامەن كىرىگۋدى ءوز باعدارلاماسىنا قوسىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋدى ءوز پارتياسىنىڭ ۇرانىنا اينالدىردى.
ءبىراز ساراپشىلار نيكوليچتىڭ جەڭىسىن ءتاديچتىڭ ءوز مۇمكىندىگىن تىم اسىرا باعالاپ, سايلاۋ ناۋقانىن اتۇستىلەۋ جۇرگىزگەنىنەن كورەدى. بىرەۋلەر ونى باتىس ساياساتىنىڭ بالكانداعى داعدارىسى سانايدى. جالپى, ەۋروپاداعى ەكونوميكالىق داعدارىس, گرەكياداعى جاعداي سەربتەردىڭ دە ەۋرووداققا دەگەن كوزقاراسىنا وزگەرىس جاساعانى انىق. سونداي-اق سوڭعى كەزدەگى ەلدەگى الەۋمەتتىك جاعداي ادامداردىڭ راديكالدىق جانە ۇلتشىل-پاتريوتتىق كوڭىل كۇيىنە اسەر ەتكەنى دە اڭعارىلادى. وسىنىڭ ءبارى قوسىلىپ, ءتاديچتىڭ جەڭىلىسىنە سوقتىردى.
توميسلاۆ نيكوليچ – سەربتەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تاڭداۋى. ءار حالىق ءوز بيلىگىنە لايىق دەگەن ءسوز بار.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
