دۇبىرگە تولى دۇنيە
جۇما, 30 ناۋرىز 2012 7:18
جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاۋعا كىم لايىق؟
22 ءساۋىر كۇنى فرانتسيادا پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتەدى. ونى كوپ ادامنىڭ الەمدىك ءمانى بار وقيعا رەتىندە قابىلدايتىنى دا زاڭدى. فرانتسيا – ەۋروپادا عانا ەمەس, الەمدەگى تۇلعالى ەل. ونى كىم باسقاراتىنى سوندىقتان دا ايرىقشا ماڭىزدى.
ەندى سول فرانتسياداي تۇلعالى ەلدىڭ بيلىك تىزگىنىن كىم ۇستايدى, ساركوزي, بولماسا ونىڭ ورنىنا كەلگەن باسقا ادام ءوز موينىنا ەۋروپا ءۇشىن, الەم ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى الا الا ما دەگەن سۇراق ءبىراز ادامنىڭ كوڭىلىندە جۇرەتىنى انىق.
جۇما, 30 ناۋرىز 2012 7:18
جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاۋعا كىم لايىق؟
22 ءساۋىر كۇنى فرانتسيادا پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتەدى. ونى كوپ ادامنىڭ الەمدىك ءمانى بار وقيعا رەتىندە قابىلدايتىنى دا زاڭدى. فرانتسيا – ەۋروپادا عانا ەمەس, الەمدەگى تۇلعالى ەل. ونى كىم باسقاراتىنى سوندىقتان دا ايرىقشا ماڭىزدى.
ەندى سول فرانتسياداي تۇلعالى ەلدىڭ بيلىك تىزگىنىن كىم ۇستايدى, ساركوزي, بولماسا ونىڭ ورنىنا كەلگەن باسقا ادام ءوز موينىنا ەۋروپا ءۇشىن, الەم ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى الا الا ما دەگەن سۇراق ءبىراز ادامنىڭ كوڭىلىندە جۇرەتىنى انىق.
جاقىندا فرانتسيانىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى الداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىساتىن 10 ادامنىڭ ءتىزىمىن جاريالادى. ال ۇمىتكەرلەر اجەپتاۋىر كوپ بولعان. دەنى ەلەكتەن وتە المادى. ەلەك دەگەندە, بۇل ەلدە باسقا جەردەگىدەي سايلاۋشىلاردىڭ قولىن ەمەس, «حالىق قالاۋلىلارىنىڭ» – مەرلەردىڭ, مۋنيتسيپالدىق كەڭەستەر, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ, سەناتورلاردىڭ قولدارىن جينايدى. ولاردىڭ سانى 500-دەن اسۋى ءتيىس. الدىن الا قيمىلداماسا, ونىڭ وڭاي بولا قويمايتىنى انىق. بەلگىلى ءاسىرە وڭشىل «حالىق مايدانى» پارتياسىنىڭ كوسەمى مارين لە پەن تەك سوڭعى ساتتە عانا ازەر قول جيناپ ۇلگەرگەن. ال بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر دومينيك دە ۆيلپەن قاجەتتى قول جيناي الماي, كۇرەستەن سىرت قالدى.
ۇمىتكەر وننىڭ باسىندا قازىرگى پرەزيدەنت نيكوليا ساركوزي تۇر. ول ءوزى بىرازعا دەيىن سايلاۋعا تۇسەتىنىن مالىمدەمەي, كەيىنىرەك جاريالادى. مۇنى تاكتيكالىق قادام دەسە دە بولادى. ايتپەسە, جۇرتتىڭ كوڭىلىندە جۇرگەن ميگراتسيا سياقتى ماسەلەلەردى قوزعاپ, داۋىس جيناۋعا كوپتەن-اق كىرىسكەن. ءتىپتى ەلدەگى ارميانداردىڭ داۋىسى ءۇشىن گەنوتسيد ماسەلەسىن كوتەرىپ, تۇركيامەن كيكىلجىڭگە دە بارعانى جۇرتقا بەلگىلى.
سايلاۋ الدىنداعى قوعامدىق ساۋالداماعا قاراعاندا, العاشقى تۋردا ەشكىم 50 پايىزدىق بيىكتەن وتە المايدى, ال 6 مامىرداعى ەكىنشى تۋرعا نيكوليا ساركوزي مەن سوتسياليست فرانسۋا وللاند وتسە كەرەك. سوڭعى كەزدەگى ساۋالداماعا سەنسەك, ءسوتسياليستىڭ ارتىقشىلىعى بارعان سايىن تومەندەپ كەلەدى. سايلاۋ كەزىندە ول مىقتاپ ءوزگەرۋى مۇمكىن.
كوپ ساياساتكەر بۇل سايلاۋعا جەڭىستەن بۇرىن بەدەل ءۇشىن بارادى. پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر بولعاننىڭ ءوزى نە تۇرادى! ال العاشقى ۇشتىككە, بەستىككە ءىلىنىپ جاتسا, ول ۇلكەن ابىروي. ساۋالدامانىڭ ناتيجەسىندە ازىرگە ءۇشتىكتە جۇرگەن مارين لە پەننىڭ كوڭىلى ودان الدەقايدا جوعارى. بىراق باسىڭنان بيىك سەكىرە المايسىڭ دەگەن بار. وتكەن سايلاۋدا العاشقى تۋردا ءۇشىنشى ورىنعا شىعىپ, ءبىراز جۇرتتى تاڭداندىرعان تسەنتريست فرانسۋا بايرۋ بيىل ودان كوپ تومەن. ۇمىتكەرلەر ىشىندە سولشىلدار بارشىلىق. وللاندقا تيەتىن داۋىستىڭ ءبىرازىن «سولشىل مايداننىڭ» كوسەمى جان-ليۋك مەلانشون الماق. وعان كوممۋنيستەر داۋىستارىن بەرۋگە ۋادە ەتىپ وتىر. «جاسىلداردىڭ» ۇرانىن كوتەرگەن بۇرىنعى سۋديا ەۆا ءجوليدىڭ ازىن-اۋلاق ءوز سايلاۋشىلارى بار. اسىرە سولشىل «جاڭا انتيكاپيتاليستىك پارتيانىڭ» كوسەمى فيليپپ پۋتۋدى قولداۋشىلار كوپ بولا قويماس.
سايلانار-سايلانباس, كۇرەسكە قوسىلۋدى فرانتسۋزدار پارىز سانايدى. سونىسىمەن دە بۇل ەلدەگى سايلاۋ حالىقتىڭ كوڭىل كۇيىن اڭعارتادى, وزدەرىنە قوعامنىڭ نازارىن اۋدارتادى, ەل ىشىندەگى ساياسي كۇشتەردىڭ ارا سالماعىن كورسەتەدى. بۇل جەڭگەنگە دە, جەڭىلگەندەرگە دە كەرەك.
شاعىن ەلدە بيلىككە جەتۋ كۇردەلىرەك
وڭتۇستىك وسەتيانى فرانتسيامەن سالىستىرۋ قيىن. ءبىرى – شاعىن, ءبىرى – الىپ. بىراق بيلىك ءۇشىن كۇرەس بىرىندە وڭاي, بىرىندە قيىن دەپ ايتا المايسىڭ. قايتا وڭتۇستىك وسەتياداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاراپ, شاعىن ەلدە ول كۇشتىرەك بولادى-اۋ دەگەن وي كەلەدى.
مىنە, ءالى تاۋەلسىزدىگىن باسقا جۇرت تاني قويماعان وڭتۇستىك وسەتياداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ ناۋقانى جۇرگەنىنە جارتى جىلداي بولدى, بىراق پرەزيدەنتتەرىن سايلاي الماي وتىر. وتكەن كۇزدەگى سايلاۋدا وپپوزيتسيا وكىلى اللا دجيوەۆا جەڭىسكە جەتكەنىمەن, ىشكى-سىرتقى كۇشتەردىڭ قىسىمىمەن ەلدىڭ جوعارعى سوتى سايلاۋدى زاڭسىز دەپ تاۋىپ, جاڭا سايلاۋدى 25 ناۋرىزعا بەلگىلەگەن. بۇل جولى دا العاشقى تۋردا ەشكىم جەڭىسكە جەتە المادى. ەكىنشى تۋر – 8 ساۋىردە.
شاعىن ەلدە سايلاۋ كۇردەلىلەۋ بولادى دەگەن پىكىردىڭ دە جانى بار. مۇندا حالىق ءۇمىتكەرلەردى جاقسى تانيدى. سوزىنە قاراي ەمەس, ىسىنە قاراي بىلەدى. وڭتۇستىك وسەتياداعى بۇل سايلاۋدا داۋىس بەرەتىندەر سانى 30-اق مىڭ. سونشا بيۋللەتەن تاراتىلىپتى. سوندا بۇل ەلدىڭ حالقىنىڭ سانى 50 مىڭنىڭ ءتوڭىرەگىندە. ءبىر-ءبىرىن جۇزىنە قاراپ تا تانيدى دەسە دە بولعانداي. سوندىقتان دا داۋىس بەرگەندە, جۇرت سوزگە ەرىپ ەمەس, ءوز جۇرەكتەرىنىڭ قالاۋىن بىلدىرەدى.
وتكەن جولعى سايلاۋدا حالىق اناتولي بيبيلوۆتى قالامادى, كوپشىلىگى اللا دجيوەۆاعا داۋىس بەردى. بۇل سايلاۋعا ءتورت ادام ءتۇستى: رەسپۋبليكا مقك بۇرىنعى توراعاسى لەونيد تيبيلوۆ, ادام قۇقى جونىندەگى وكىل داۆيد ساناكوەۆ, وڭتۇستىك وسەتيانىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى دميتري مەدوەۆ جانە كومپارتيا كوسەمى ستانيسلاۆ كوچۋەۆ.
ەكىنشى تۋرعا كوبىرەك داۋىس جيناعان 60 جاستاعى تيبيلوۆ (42,48 پايىز) پەن 35 جاستاعى ساناكوەۆ (24,58 پايىز) شىقتى. داۋىس ايىرماشىلىعى وتە ۇلكەن كورىنگەنمەن, الدا جەڭىلگەندەردىڭ ەسەبىنەن مىقتاپ وزگەرۋى ابدەن ءمۇمكىن. العاشقى تۋردىڭ بارىسىندا تيبيلوۆپەن ءبىراز جاعالاسقان مەدوەۆ ءوز سايلاۋشىلارىن (23,79 پايىز) ساناكوەۆكە داۋىس بەرۋگە شاقىرىپ وتىر. دەمەك, كۇرەس قىزۋى جوعارى بولماق.
ۇمىتكەرلەر سايلاۋشىلاردىڭ ىقىلاسىن اۋدارۋ ءۇشىن بارلىق جولدى پايدالانباق. ءوز باعدارلاماسىن بايانداۋمەن قاتار, قارسىلاسىن جامانداۋعا دا ءسوز تاڭدامايتىن ءتۇرى بار. بۇل ەكىنشى تۋر الدىندا ءتىپتى كۇشەيمەك. بۇل رەتتە بۇرىنعى بيلىكتىڭ شوقپارىن سوققان تيبيلوۆكە ءبىراز كىنا تاعىلار. ساناكوەۆ – تازا. العاشقى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن اللا دجيوەۆانى دا ولار ۇمىتپاعان – وزدەرى جەڭسە, وعان لايىقتى قىزمەت ۇسىنباق. بۇل دا ءبىراز سايلاۋشىلارعا ۇنايدى.
ال باعدارلاما دەگەندە, وندا ۇمىتكەرلەردىڭ قاي-قايسىسى دا ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەيمەن قارىم-قاتىناسقا توقتالادى. بۇل ەندى وڭتۇستىك وسەتيا ءۇشىن شەشۋشى ماسەلە. ەل بيۋدجەتىنىڭ 90 پايىزى رەسەي كومەگىنەن تۇرادى. رەسەيدىڭ اسكەرىنسىز كۇندەرى جوق. سىرتقى ساياساتىن دا رەسەي ارقىلى جۇرگىزەدى.
ەندى ءبىر اپتادان كەيىن كەزىندە گرۋزيانىڭ قۇرامىندا بولعان وسىناۋ شاپ-شاعىن ەلدىڭ بيلىك تىزگىنىن لەونيد تيبيلوۆ پەن داۆيد ساناكوەۆتىڭ ءبىرەۋى ۇستايدى. ودان ساياسات ءوزگەرە قويماس. بۇل ەلدىڭ گرۋزياعا قايتا قوسىلماسى دا بەلگىلى. رەسەيدىڭ بەدەلىن كوتەرەرى دە شامالى. سويتسە دە ولاردى اسىراۋعا ءماجبۇر. ونسىز بۇلار كۇندەرىن كورە المايدى.
ماماديار جاقىپ.
