وسى ورايدا ەلباسىنىڭ 2016 جىلدىڭ 14 قاڭتارىنداعى جارلىعىمەن تاعايىندالعان, ەلىمىز وسىمەن ءتورتىنشى رەت تويلاعالى وتىرعان, ءا دەگەننەن وزىنە حالىقتىڭ ىقىلاسىن ارتتىرىپ, وزگە ۇلىق مەيرامداردىڭ قاتارىنان لايىقتى ورنىن تاپقان, 1 ناۋرىز – العىس ايتۋ كۇنى مەرەكەسىنىڭ ماڭىزى زور.
العىس ايتۋ كۇنى قوعامىمىز جىلى قابىلداعان, جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولىپ, از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە وزىندىك ورنىن قالىپتاستىرا بىلگەن ايتۋلى مەرەكەلەردىڭ بىرىنە اينالدى.
نەگىزىنەن, بۇل مەيرامدى اتاپ وتۋدەگى باستى ماقسات – ءتۇرلى تاريحي جاعدايلار سەبەبىمەن ەلىمىزگە قونىس اۋدارىلعان ەتنوستار وكىلدەرىنە كەزىندە وزدەرىنە كومەك قولىن سوزعان, ارىپ-اشىپ جەتكەندە جاتىرقاماي باۋىرىنا باسقان قازاق ۇلتىنا, قازاق دالاسىنا قۇرمەت كورسەتىپ, ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋىنە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە, كەڭ اۋقىمدا مۇمكىندىك بەرۋ. بۇل ەلىشىلىك ۇيلەسىمنىڭ, قازاقستاندىق ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ ۇلتىمىزعا دەگەن سىي-قۇرمەتىنىڭ ارتا تۇسۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى.
سونىمەن قاتار العىس ايتۋ كۇنى قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ باعىتىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ىشكى مازمۇنىن اشا ءتۇسىپ قانا قويماي, قوعام مۇشەلەرىن ءوزارا سىيلاستىققا, ءوزارا كومەككە, قايىرىمدىلىق ىستەرگە ۇندەيدى ءارى وتانشىلدىققا تاربيەلەۋدى كوزدەيدى.
وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2016 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا وتكەن العىس ايتۋ كۇنىنىڭ العاشقى سالتاناتتى جيىنىندا: «العىس ايتۋ كۇنى – ەندى ۇلتتىق كۇنتىزبەدەگى ەڭبەك كۇنى, وتباسى كۇنى سياقتى وزگە دە مەرەكەلەردىڭ قاتارىنداعى جاڭا داتا. مەن بۇل مەرەكە قازىرگى ۋاقىتتا اسا قاجەت ءبىزدىڭ قوعامداعى سەنىمدى, كەلىسىم مەن دوستىقتى بۇرىنعىدان دا نىعايتا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەگەن ءسوزى ويعا ورالادى.
جالپى, وسى مەرەكەنى اتاپ ءوتۋ كەزىندە قازاقتىڭ جومارتتىعى, قوناقجايلىلىعى, قايىرىمدىلىعى مەن كەڭ پەيىلى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جادىندا قايتا جاڭعىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاق ۇلتىنىڭ مەرەيىن اسىراتىنى انىق.
ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ اراسىنداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىنىڭ كۋاگەرلەرى مەن ولاردىڭ ۇرپاقتارى قازاق حالقىنىڭ وزدەرىنە جاساعان قامقورلىعىن اركەز تەبىرەنە ەسكە الادى. بۇعان العىس ايتۋ كۇنى مەرەكەسىنىڭ استانادا وتكەن العاشقى القالى جيىنىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «ولار كەزىندە وزدەرىنە دە وڭاي بولماعانىنا قاراماستان, قازاقتاردىڭ قايىرىمدىلىعى ءۇشىن, سول كەزدەگى تىيىمدارعا قاراماستان, باتىل ءارى رياسىز كومەگى ءۇشىن العىس ايتادى. قازاقتار دا باۋىرلاستارعا تۋعان ولكەگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى ءۇشىن, جەرىمىزدىڭ تۇرلەنۋىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن, ۇلتتىق مادەنيەتكە, تىلگە جانە داستۇرگە دەگەن قۇرمەتتەرى ءۇشىن العىس بىلدىرەدى», دەپ ايتقان ءسوزى دالەل.
پاتشالىق رەسەي تۇسىنداعى ستولىپين رەفورماسى كەزىندە قازاقستانعا رەسەي, بەلارۋس جانە ۋكراينادان 1 ميلليوننان استام ادام قونىس اۋدارۋى ەلىمىزدىڭ حح عاسىردا كوپەتنوستى ەل بولىپ قالىپتاسۋىن باستاپ بەردى. ال وتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارىنداعى ۇجىمداستىرۋ كەزىندە بۇرىنعى كسرو-نىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىنەن 250 مىڭ شارۋا قازاقستانعا جەر اۋدارىلدى. بۇلاردان بولەك, وسى كەزەڭدەردە ونەركاسىپ سالاسىنداعى قۇرىلىستاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن 1,2 ميلليون ادام كەلدى. سول سياقتى, ستالين رەجىمىنىڭ ىقپالىمەن 800 مىڭعا جۋىق نەمىس, 102 مىڭداي پولياك, سولتۇستىك كاۆكاز حالىقتارىنىڭ 500 مىڭنان استام وكىلى, 18,5 مىڭ كورەي وتباسى ەلىمىزگە جەر اۋدارىلعان. قازاق دالاسىنا جۇك ۆاگوندارىمەن, اسكەري كولىكتەرمەن اش قۇرساق, ارىپ-اشىپ جەتكەن ولارعا جەرگىلىكتى قازاقتار بار مۇمكىندىگىنشە كومەكتەستى.
بۇعان قوسىمشا, ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە قازاقستانداعى جازالاۋ لاگەرلەرىنە قامالعان مىڭداعان تۇتقىندار, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ەلىمىزگە ەۆاكۋاتسيالانعان 350 مىڭ جان, حح عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا تىڭ يگەرۋگە كەلگەن 1,5 ميلليون ادام, اسكەري نىسانداردا وزگە ايماقتاردان كەلىپ جۇمىس ىستەگەن 150 مىڭ مامان ەلىمىزدە تۇراقتاپ قالدى.
قازاق حالقى ەلىمىزگە قونىس اۋدارىلعانداردىڭ ەشقانداي كىناسى جوق ەكەنىن تۇسىنە ءبىلدى. وسى تۇسىنىك قازاقتاردىڭ وزگە ەتنوستارعا دەگەن ىقىلاسىن ەسەلەپ ارتتىردى.
مىنە, بۇل جوعارىدا ءسوز بولعان تاريحي جاعدايلاردىڭ بارلىعىن بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاق ءبىلۋى ءتيىس. وسى ورايدا ىنتىماق پەن بىرلىكتى تۋ ەتىپ العا باسىپ كەلە جاتقان كوپەتنوستى قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعىن, ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى قولعا العاندا ەلباسىنىڭ «ەتنوستىق الۋاندىلىق – ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءالسىز تۇسى ەمەس, ونىڭ بايلىعى», دەگەن ءسوزىن باسشىلىققا الۋىمىز قاجەت. سونداي-اق قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن ارتتىرۋ, الەم مەملەكەتتەرىمەن ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ باعىتىنداعى ماقساتتى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ەتنوستاردى «التىن كوپىر» رەتىندە قاراستىرۋ ءىسى ماڭىزدى دەپ ويلايمىز.
قورىتا ايتقاندا, العىس ايتۋ كۇنى ەل مۇددەسىنىڭ, ەل تىلەگىنىڭ ءبىر ورتاق ارنادا توعىسۋىنىڭ قانشالىقتى مانگە يە ەكەنىن ۇقتىرا تۇسەتىن مەرەكە. ونىڭ نەگىزىندە حالقىمىزدى بىرىكتىرۋشى كۇش, ءوزارا قۇرمەت پەن سىيلاستىققا شاقىراتىن ىزگىلىك يىرىمدەرى جاتىر. ونىڭ ۇستىنە, بۇل مەيرامدا اباي اتامىزدىڭ: «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ...» دەگەن وسيەتىنە ادالدىق تانىتقان قازاق ۇلتىنىڭ وزگە ەتنوس وكىلدەرىنە كورسەتكەن قايىرىمدىلىعى, قامقورلىعى, ولاردى ءوزى جەتىسىپ وتىرماسا دا شەتتەتپەي, باۋىرىنا باسقانى قوعام ساناسىندا قايتا جاڭعىرىپ, جۇرەكتى قوزعايدى.
جولدىباي بازار,
«Egemen Qazaqstan»
